Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 18 listopada 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 78/14 oddalił skargi E. S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2013 r. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] w przedmiocie uznania przyznanych świadczeń za nienależnie pobrane.
Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzjami z dnia [...] września 2013 r. od nr [...] do nr [...], i nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzje z dnia [...] marca 2013 r. Prezydenta Miasta K. o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń przyznanych E. S. na podstawie decyzji:
- - nr [...] w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie opłat mieszkaniowych z terminem realizacji w czerwcu 2004 r. w wysokości 100,00 zł;
- - nr [...] w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie wydatków mieszkaniowych - energii z terminem realizacji w marcu 2004 r. w wysokości 50,00 zł;
- - nr [...] w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie wydatków mieszkaniowych - energii z terminem realizacji w lipcu 2003 r. w wysokości 100,00 zł;
- - nr [...] w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu opału z terminem realizacji w październiku 2003 r. w wysokości 150,00 zł;
- - nr [...] w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie wydatków za leki z terminem realizacji w grudniu 2002 r. w wysokości 150,00 zł;
- - nr [...] w formie specjalnego zasiłku okresowego w wysokości 150 zł na okres od 1 stycznia 2002 do 30 listopada 2002 r;
- - nr [...] w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie opłat za czynsz z terminem realizacji w marcu 2005 r. w wysokości 150,00 zł.
Organ uznał, że skarżąca ubiegając się o przyznanie świadczenia zataiła przed pracownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej istotne okoliczności, dotyczące jej sytuacji majątkowej - za taką uznać należy okoliczność posiadania drugiego mieszkania - i w rezultacie pobrała nienależne świadczenie pomocowe. Oran wskazał, że w aktach sprawy znajdują się pisemne oświadczenia strony, składane na przestrzeni kilkunastu lat, w których deklaruje, że nie posiada żadnego majątku, a utrzymuje się wyłącznie z renty inwalidzkiej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji.
W ocenie organu, okoliczność pozostawania właścicielem dwóch mieszkań dyskwalifikuje traktowanie sytuacji życiowej korzystającego z pomocy społecznej jako szczególne uzasadniony przypadek. Tym bardziej, że środki pomocowe przyznawane były na warunkach szczególnych, tj. mimo przekroczenia kryterium dochodowego i przy przyjęciu sytuacji życiowej skarżącej jako przypadku szczególnie uzasadnionego.
Odwołania od powyższych decyzji wniosła E.S..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzjami z [...] września 2013 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji podzielając zasadność stanowiska Prezydenta Miasta K..
E. S. wniosła skargi na powyższe decyzje. Zarzuciła, że Kolegium nieprawidłowo przyjęło, że jest ona właścicielką drugiego mieszkania przy ul. O., bowiem, jak już wielokrotnie podnosiła, mieszkanie to jest w rzeczywistości własnością przebywającej za granicą siostry. Skarżąca jedynie figuruje jako właścicielka w akcie notarialnym i wykonuje zlecone przez siostrę czynności związane z tym lokalem, polegające na płaceniu rachunków, wydaniu kluczy itp. Skarżąca podkreśliła, że wszystkie opłaty regulowane są za ów lokal ze środków finansowych jej siostry; ona sama nigdy nie ponosiła żadnych ciężarów związanych z jego utrzymaniem i nie uzyskiwała jakichkolwiek z niego korzyści. Jedyną korzyścią, jaką miała z w/w lokalu była możliwość, za zgodą siostry, "pomieszkiwania" w nim w okresach zimowych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargi wniosło o ich oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2014 r., działając w trybie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi połączył sprawy ze skarg E. S. do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Wyrokiem z dnia 18 listopada 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 78/14 skargi zostały oddalone. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że prawidłowe są ustalenia organu administracyjnego co do tego, że skarżąca nie zgłosiła, że jest właścicielem drugiego mieszkania znajdującego się w K. przy ul. O.. Informacji tej nie zawarła we wnioskach o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej ani w inny sposób w okresie korzystania ze środków pomocy społecznej. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że w toku postępowań skarżąca była pouczana przez organ o obowiązkach wynikających z art. 109 i art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.).
Tym samym organy zasadnie przyjęły, że fakt ten miał istotny wpływ na ocenę jej sytuacji majątkowej, a tym samym zasadność przyznania wnioskowanych przez nią świadczeń. Sąd uznał za niezasadny zarzut niewzięcia przez organ pod uwagę oświadczeń skarżącej, że przedmiotowe mieszkanie należy do jej siostry. W ocenie Sądu okoliczność ta była badana, jednakże wyjaśnieniom skarżącej organ nie dał wiary. Ponadto podniesiono, iż na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 r. przy rozpoznaniu sprawy III SA/Kr 25/14 skarżąca najpierw oświadczyła, że została wyrzucona przez administratora z kamienicy przy ul. Ł., a następnie oświadczyła, że mieszkanie przy ul. O. zostało sprzedane, a skarżąca mieszka u znajomych. Skarżąca ujawniła, że kupiła nowe mieszkanie w K. przy ul. F., za pieniądze pochodzące ze sprzedaży mieszkania przy ul. O..
Dodatkowo do zakupu mieszkania siostra dołożyła około 10.000 EURO i 70.000 zł, które otrzymała od administratora kamienicy przy ul. Ł. tytułem odstępnego. W ocenie Sadu, stanowi to potwierdzenie, że mieszkanie przy ul. O. stanowiło własność skarżącej. Odnośnie do zarzutu, że organy błędnie ustaliły, że skarżąca była właścicielem dwu mieszkań, ponieważ nie jest ona właścicielem zamieszkiwanego przez nią mieszkania przy ul. Ł. w K., Sąd stwierdził, że okoliczność ta nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Mieszkanie przy ul. Ł. zaspokajało bowiem potrzeby mieszkaniowe skarżącej niezależnie od tytułu prawnego jaki posiadała do tego mieszkania.
Sąd podkreślił, że istotne dla rozstrzygnięć w przedmiocie uznania świadczeń za nienależnie pobrane jest to, że skarżąca zataiła fakt, że jest właścicielem drugiego mieszkania. W kontekście art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej trudno jest uznać sytuację życiową skarżącej jako szczególny przypadek, jeśli ujawni się jej rzeczywistą sytuację majątkową.
E. S., reprezentowana przez adwokata D. K., wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:
- 1) art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przez jego błędną wykładnię, skutkującą przyjęciem, że w stosunku do skarżącej nie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek powodujący przyznanie jej specjalnego zasiłku celowego;
- 2) art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przez jego niewłaściwie zastosowanie skutkujące przyjęciem, że pobrane przez skarżącą świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego stanowią nienależnie pobrane świadczenia;
- 3) art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że skarżąca miała obowiązek informowania organu, o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej, podczas gdy od dnia przyznania świadczenia sytuacja materialna czy osobista skarżącej była niezmienna.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy, należy zatem ograniczyć się do zarzutów wskazanych w podstawie skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza natomiast związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia oraz wnioskiem.
Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego, tj. art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej przez jego błędną wykładnię oraz art. 6 pkt 16 i art. 109 ustawy o pomocy społecznej przez ich niewłaściwe zastosowanie. Oceniając zarzuty skargi kasacyjnej, należało uznać je za niezasadne.
Postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem związanym z postępowaniem w przedmiocie przyznania świadczenia z pomocy społecznej, w tym sensie, że jest konsekwencją uznania, że wypłacone świadczenie zostało nienależnie pobrane. Badaniu w postępowaniu związanym z ustaleniem czy wypłacone świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym, w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej podlega fakt wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, jego wypłaty, wysokości oraz dowody pozwalające na uznanie bądź nie, że strona postępowania poinformowana była o okolicznościach, których wystąpienie spowoduje uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Stosownie do powołanego przepisu świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne, uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.
Ustawowa definicja świadczenia nienależnie pobranego obejmuje zatem dwie sytuacje faktyczne występujące w alternatywie łącznej, które związane są z przedstawieniem przez stronę nieprawdziwych informacji lub niepoinformowaniem o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie powiadomiła organu pomocy społecznej o tym, że jest właścicielem mieszkania przy ul. O.. Fakt ten bez wątpienia miał wpływ na ocenę spełniania przez skarżącą przesłanek do przyznania jej świadczeń w formie zasiłków celowych specjalnych na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zarówno organy, jak i Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjęły, iż zatajenie tej informacji prowadziło do wadliwej oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, a co za tym idzie niesłusznie uznano, iż w sprawie występuje szczególne uzasadniony przypadek, o jakim mowa w powołanym przepisie, uzasadniający przyznanie skarżącej świadczenia.
To z kolei prowadzi do konstatacji, że organy, a po nich Wojewódzki Sąd Administracyjny, słusznie przyjęły, że w sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, a uznanie przyznanych skarżącej świadczeń za nienależnie pobrane było prawidłowe, z uwagi na przyznanie ich na podstawie nieprawdziwych danych. Prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął także, że organy zasadnie nie dały wiary twierdzeniom skarżącej o tym, jakoby mieszkanie przy ul. O. nie było w żadnym razie jej własnością, lecz należało do jej siostry. Twierdzeniom tym przeczy fakt, że środki uzyskane ze sprzedaży tego lokalu skarżąca przeznaczyła na zakup kolejnego mieszkania, przy ul. F.. W tej sytuacji przyjąć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w żadnym razie nie naruszył ani art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej przez błędną wykładnię, ani jej art. 6 pkt 16 przez niewłaściwe zastosowanie.
Zasadnie bowiem Sąd stwierdził, że w sprawie zachodziły przesłanki uznania przyznanych skarżącej świadczeń za nienależnie pobrane. Skarżąca bowiem nie spełniała przesłanek do przyznania jej specjalnych zasiłków celowych, a uzyskanie tych świadczeń nastąpiło wskutek zatajenia okoliczności mających zasadnicze znaczenie dla sprawy.
Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 109 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Skarżąca, informowana wielokrotnie o skutkach nieujawnienia istotnych informacji, w żadnym ze składanych przez siebie wniosków ani nie ujawniła faktu posiadania drugiego mieszkania – pomimo zamieszkiwania w lokalu w pełni zaspokajającym jej potrzeby – ani nie wykazała, iż w toku postępowania zbyła mieszkanie przy ul. O., a środki uzyskane z tego tytułu przeznaczyła na zakup kolejnego mieszkania (przy czym Sądowi z urzędu wiadome było, że w sprawach o sygn. akt III SA/Kr 25/14 i III SA/Kr 52/14 skarżąca na rozprawie ujawniła także, iż uzyskała znaczną kwotę od właściciela kamienicy przy ul. Ł., w ramach "odstępnego" za zwalniany przez nią lokal).
Wszystkie powyższe okoliczności w sposób oczywisty wskazują na fakt, iż E. S. w żaden sposób nie informowała organów pomocowych o zmianach zachodzących w jej sytuacji, zatajając przy tym okoliczności, które miały nie tylko istotne, ale wręcz podstawowe znaczenie dla oceny przesłanek przyznania jej świadczeń z pomocy społecznej. Ocena, jakiej dokonał w tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny, była w pełni prawidłowa.
Mając na uwadze powyższe i uznając zaskarżony wyrok za zgodny z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 ustawy z Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.