Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 22 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 3594/18

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 15 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 171/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę D.P. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek skarżącego z dnia 21 lutego 2017 r.

Decyzją z dnia 19 czerwca 2017 r. organ odmówił przyznania świadczenia na okres od 1 lutego 2017 r. do 30 września 2017 r., stwierdzając, że decyzją z dnia 19 kwietnia 2016 r. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. przyznano takie świadczenia matce A.P., a następnie je jej wypłacono. W związku z tym nie ma podstaw prawnych do przyznania kolejnego świadczenia wychowawczego na ten sam okres drugiemu z rodziców.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Kolegium wskazało, że skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia podnosił, że samodzielnie sprawuje opiekę nad córką, gdyż żona wyprowadziła się z domu. Wyrokiem z dnia 30 maja 2017 r., [...] Sąd Okręgowy w [...] orzekł rozwiązanie małżeństwa D. i K.P., powierzając D.P. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córką A. i ustalając jej miejsce zamieszkania z ojcem, jednocześnie zobowiązał matkę do świadczeń alimentacyjnych w kwocie 300 zł miesięcznie. Wyrok uprawomocnił się w dniu 21 czerwca 2017 r. i w związku z tym K.P. zwróciła się w dniu 28 czerwca 2017 r. do organu o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie na córkę ze względu na zmianę sytuacji rodzinnej. Decyzją z dnia 29 czerwca 2017 r. organ – na podstawie art. 155 k.p.a. - uchylił tę decyzję od 1 lipca 2017 r.

W tej sytuacji, zdaniem Kolegium, nie ma wątpliwości, że za okres od 1 lutego do 30 czerwca 2017 r. skarżącemu nie przysługiwało świadczenie wychowawcze, gdyż w tym okresie świadczenie to było przyznane, a następnie wypłacone matce dziecka. Kwestią wymagającą ustalenia jest natomiast to, czy świadczenie to przysługiwało skarżącemu w okresie od 1 lipca 2017 r. do końca okresu zasiłkowego. W tym celu Kolegium zaleciło ustalić skład rodziny skarżącego w 2015 r. i jej dochód z uwzględnieniem dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia 16 października 2017 r., mając na uwadze wskazania organu odwoławczego, odmówił przyznania skarżącemu spornego świadczenia wychowawczego za okres od 1 lutego 2017 r. do 30 września 2017 r.

W pierwszej kolejności organ ustalił, że skarżący tworzy rodzinę wraz z dwójką dzieci, bez żony, a więc rodzinę trzyosobową. Ustalając dochód rodziny organ stwierdził, że dochód wykazany przez skarżącego na podstawie informacji Ministra Finansów za rok 2015 w wysokości 3093,06 zł został w całości uznany za utracony ze względu na wykreślenie działalności "[...] " D. P. z dniem 20 października 2015 r. Z kolei w związku z podjęciem zatrudnienia w firmie "[...] " od [...] maja 2017 r. nastąpiło uzyskanie dochodu. Dochód rodziny w czerwcu 2017 r., na który składa się wynagrodzenie D.P. z czerwca 2017 r. w wysokości [...],48 zł i miesięczny dochód syna P.p. z tytułu pobieranego stypendium socjalnego wynoszący [...],16 zł wyniósł [...],55 zł, a więc przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 800 zł, uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego na drugie dziecko.

W związku z tym organ odmówił przyznania świadczeń.

W odwołaniu skarżący podnosił, że sprawuje opiekę nad córką od grudnia 2016 r., a w lutym 2017 r., kiedy składał kolejny wniosek o przyznanie świadczenia, posiadał dochód uprawniający do świadczenia. Ponadto wskazał, że córka w spornym okresie nie korzystała ze świadczenia pobieranego przez matkę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie nie uwzględniło zarzutów odwołania i utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając stanowisko i ustalenia tego organu.

W obszernym uzasadnieniu Kolegium przedstawiło przebieg postępowania i przytoczyło treść przepisów prawnych tj. art. 4 ust.2, art. 5 ust. 1- 4, art. 2 pkt 1 i 2, art. 7 ust. 1 – 3a u.p.w., które określają przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego.

Kolegium wskazało więc, że zgodnie z art. 4 ust.2, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, natomiast w świetle natomiast art. 22 ust. 1 u.p.w. - w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę.

Zdaniem Kolegium, o zbiegu praw rodziców do świadczenia możemy mówić wówczas, gdy w tym samym czasie każdy z rodziców złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. W takiej sytuacji świadczenie przyznaje się temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek lub temu, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. W badanej sprawie - zdaniem Kolegium - zbieg praw do świadczeń nie występuje, gdyż skarżący nie składał wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę, wniosek złożyła tylko jej matka, której następnie świadczenie wypłacono. Skarżący złożył wniosek dopiero w trakcie wypłacania świadczenia matce. Z tego względu świadczenie wychowawcze za okres od 1 lutego do 30 czerwca 2017 r. mu nie przysługiwało.

Kolegium stwierdziło, że skarżący mógł się ubiegać o przyznanie świadczenia od lipca 2017 r. Rozpatrując zatem wniosek za okres od 1 lipca do 30 września 2017r. Kolegium ustaliło, że w tym okresie dochód skarżącego przekraczał kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 u.p.w., dlatego organ I instancji zasadnie odmówił przyznania świadczenia także za ten okres.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł skarżący.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd I instancji uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd wskazał, iż tryb i zasady przyznawania takiego świadczenia określają przepisy powołanej wyżej ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (u.p.w.).

Przepis art. 4 ust. 2 wskazuje, kto może ubiegać się o takie świadczenie, zaś przepis art. 5 i art. 7 u.p.w. określa przesłanki jego przyznania. Z kolei przepis art. 22 u.p.w. reguluje kwestię wypłacania świadczenia wychowawczego w razie zbiegu prawa do tego świadczenia.

Rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że z uwagi na to, że do 30 czerwca 2017 r. prawo do spornego świadczenia przysługiwało matce dziecka, a z kolei w okresie od 1 lipca do 30 września 2017 r. rodzina skarżącego przekraczała kryterium dochodowe, to skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego za cały ten okres.

Sąd wskazał, że skarżący złożył wniosek o przyznanie mu świadczenia w dniu 21 lutego 2017 r., a zatem w świetle obowiązujących przepisów świadczenie mogło być przyznane (w razie spełnienia ustawowych przesłanek) na okres od 1 lutego 2017 r. do 30 września 2017 r. Wynika to z art. 18 ust. 1 i 2 u.p.w., zgodnie z którym prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego (ust.1). Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka (ust.2).

Zdaniem Sądu, prawidłowo organ stwierdził, że w okresie od 1 lutego do 30 czerwca 2017 r. sporne świadczenie nie mogło być skarżącemu przyznane, gdyż w tym samym okresie przysługiwało ono żonie skarżącego i jej zostało wypłacone. Mimo tego, że Kolegium sformułowało błędną tezę, że zbieg świadczeń, o którym mowa w art. 22 u.p.w. nie zachodził, to z argumentacji zaskarżonej decyzji wynika, że Kolegium taki zbieg w istocie stwierdziło. Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.

W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę (...). Należy bowiem odróżnić "prawo" do świadczenia wychowawczego od "prawa do wypłacenia" tego świadczenia. Krąg podmiotów, którym przysługuje prawo do świadczeń, został określony w art. 4 ust.2 u.p.w., który stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka.

W świetle powyższego Sąd stwierdził, że oboje rodzice mają prawo ubiegać się o przyznanie takiego świadczenia. Jak bowiem trafnie wskazał NSA w wyroku z dnia 12 maja 2011 r., I OSK 197/11 w odniesieniu do analogicznego unormowania w ustawie o świadczeniach rodzinnych, świadczenia rodzinne uzyskane na skutek wniosku któregokolwiek z małżonków jako wartości majątkowe służą całej rodzinie – dotyczy to również świadczenia wychowawczego. Odrębną kwestią jest natomiast to, któremu z nich należy przyznać i wypłacić to świadczenie, jeżeli oboje zwrócą się do organu z wnioskiem dotyczącym tego samego okresu zasiłkowego. Kwestię tę reguluje art. 22 u.s.w. Z przepisu tego, mającego – co należy podkreślić - wyłącznie charakter proceduralny (zob. w/w wyrok) wynika natomiast, że w razie, gdy ze swojego prawa chcą skorzystać oboje rodzice jednocześnie, świadczenie – jako służące dobru wspólnego dziecka - może być przyznane i wypłacone temu, kto pierwszy złożył wniosek, a jeśli rodzice nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje.

W świetle powyższego bezspornie prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz córki A.P. na okres zasiłkowy 2016/2017 przysługiwało zarówno jej ojcu, jak i jej matce. W związku jednak z tym, że z wnioskiem o przyznanie tego świadczenia zwróciła się w dniu 4 kwietnia 2016 r. (k. 32- 34 akt admin.) matka dziecka, organ przyznał jej świadczenie decyzją z dnia 19 kwietnia 2016 r.

Wniosek skarżącego został złożony później, dopiero w 21 lutego 2017 r., a więc nie kwestionując prawa skarżącego do tego świadczenia, wynikającego z art. 5 ust. 1- 4 u.p.w., organ zobligowany był zastosować proceduralny przepis art. 22 u.p.w. i mając na uwadze, że świadczenie zostało przyznane i wypłacone na rzecz córki jej matce za okres do 30 czerwca 2017 r., organ zobligowany był odmówić przyznania tego samego świadczenia na ten sam okres na rzecz córki jej ojcu, pomimo tego, że w dacie składania wniosku to on zajmował się córką. Podkreślić bowiem należy, że decyzja przyznająca świadczenie z dnia 19 kwietnia 2016 r. nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w części dotyczącej okresu do 30 czerwca 2017 r. - decyzją z dnia 29 czerwca 2017 r. uchylono wprawdzie decyzję przyznającą świadczenie, ale za późniejszy okres tj. od 1 lipca do 31 października 2017 r. Prawo do świadczenia wychowawczego zostało zatem "skonsumowane" na skutek wypłaty świadczenia matce dziecka.

Tylko w razie uchylenia tej decyzji od 1 lutego 2017 r., "odżyłoby" prawo skarżącego i organ miałby obowiązek przyznać świadczenie (w razie spełnienia przesłanek ustawowych) skarżącemu, jako rodzicowi, który "sprawuje opiekę nad tym samym dzieckiem".

Niezależnie od tego Sąd wskazał, że z akt wynika, iż matka dziecka nie zamieszkiwała z mężem i córką tylko w okresie od grudnia 2016 r. do końca marca 2017 r., natomiast wprowadziła się do domu ponownie 1 kwietnia 2017 r., co wynika z wywiadu środowiskowego z dnia 2 maja 2017 r. Dopiero wyrokiem orzekającym rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, który uprawomocnił się w dniu 21 czerwca 2017 r., Sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córką A. skarżącemu, określając przy tym, że córka ma mieszkać z ojcem.

Z tych względów, organ rozpatrując wniosek skarżącego złożony w dniu 21 lutego 2017 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę A., na okres od 1 lutego do 30 czerwca 2017 r. stwierdził, że świadczenie to nie mogło być mu przyznane i wypłacone, pomimo tego, że jako ojcu prawo takie mu przysługiwało.

Rację ma również organ, że skarżącemu nie przysługiwało świadczenie za kolejny okres, tj. od 1 lipca 2017r. do końca okresu zasiłkowego. W tym bowiem okresie skarżący przekroczył kryterium dochodowe, uprawniające do świadczenia.

Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 4 u.p.w. - świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Z kolei w świetle art. 7 ust. 1 – 3a u.p.w.:

1. 1. W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.
2. 2. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.
3. 3. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

3a. Przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wyrejestrowania lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą.

Organ – wbrew zarzutom skargi – prawidłowo ustalił dochód skarżącego, uwzględniając dochód utracony i uzyskany, tj. w sposób określony w art. 7 ust. 1 i ust. 3 u.p.w.

Skarżący utracił dochód, który otrzymywał w 2015 r. w wysokości [...],06 zł uzyskiwany z działalności gospodarczej "[...] " D. P., gdyż z dniem 20 października 2015 r. działalność została wykreślona – nastąpiła zatem utrata dochodu w rozumieniu art. 7 ust. 1 u.p.w.

Z kolei w związku z podjęciem zatrudnienia w firmie "[...] " od 9 maja 2017r. na czas określony do 31 stycznia 2019 r. nastąpiło uzyskanie dochodu w rozumieniu art. 7 ust. 3 u.p.w., gdyż uzyskał on dochód po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Z przepisu tego wynika, że organ ustalając dochód ma obowiązek powiększyć ten dochód o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane jest lub weryfikowane prawo do świadczenia wychowawczego. Skoro prawo do świadczenia było ustalane na okres od lipca do września 2017 r., a w okresie tym skarżący pobierał dochód z tytułu zatrudnienia w firmie "[...] ", to wydając decyzję organ miał obowiązek uwzględnić dochód z tego tytułu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło jego uzyskanie.

Skarżący dochód uzyskał w maju 2017 r., zatem organ miał obowiązek doliczyć do dochodu rodziny dochód z czerwca. W konsekwencji organ ustalił, że dochód rodziny w czerwcu 2017 r. obejmował wynagrodzenie skarżącego z tego miesiąca w wysokości [...],48 zł i dochód syna P. z tytułu pobieranego stypendium socjalnego w wysokości [...],16 zł, a więc dochód ten wyniósł [...],55 zł na osobę w trzyosobowej rodzinie skarżącego, przekraczając kryterium dochodowe wynoszące 800 zł, uprawniające do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko.

W związku z tym, że przepis art. 7 ust. 3 u.p.w. określa jednoznacznie sposób ustalania dochodu w razie uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, na który ustalane jest prawo do świadczenia rodzinnego, i z przepisu tego wynika, że organ uwzględnia dochód uzyskany tylko wtedy, gdy dochód jest nadal uzyskiwany w dacie wydania decyzji, a wylicza go z miesiąca następnego po miesiącu, w którym dochód został uzyskany, to zarzut skarżącego, że organ nie doliczył jego dochodu z tytułu pracy w "[...] " Sp. z o.o. w [...], który był uzyskiwany jeszcze w lutym 2017 r. tj. w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, nie ma znaczenia.

Skarżący w tym zakładzie pracy był bowiem zatrudniony w okresie od 8 listopada 2016 r. do 6 maja 2017 r. (k.4 akt admin.), a więc w dacie wydania pierwszej decyzji przez organ tj. 19 czerwca 2017 r. tego dochodu już nie uzyskiwał. Pomimo więc, że uzyskiwał go jeszcze w lutym 2017 r., to jednak nie stanowił on dochodu uzyskanego w rozumieniu art. 7 ust. 3 u.p.w. W świetle bowiem tego przepisu nie każdy uzyskany faktycznie dochód podlega uwzględnieniu przy obliczaniu dochodu uprawniającego do przyznania świadczeń, a tylko ten nowy dochód, który jest nadal uzyskiwany w dacie wydania decyzji ustalającej bądź weryfikującej prawo do świadczeń. Celem przepisów nakazujących uwzględnianie – przy ustalaniu dochodu – dochodu utraconego i uzyskanego jest to, by zachować kontynuację prawa do świadczenia rodzinnego w okresie zasiłkowym, a więc by przez ten okres osoba pobierająca świadczenie spełniała przesłanki do uzyskania danego świadczenia, w szczególności uzyskiwała odpowiednie dochody.

W związku z tym, w sytuacji gdy od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia nastąpi zmiana sytuacji dochodowej strony, organ wydając decyzję ma obowiązek uwzględnić tę zmianą stosując odpowiednio przepisy o utracie i uzyskaniu dochodu. Reasumując, w takiej sytuacji nie obowiązuje reguła, że dochód jest ustalany na podstawie dochodu z daty złożenia wniosku.

Niezależnie od tego Sąd stwierdził, że uwzględnienie dodatkowego dochodu skarżącego z tytułu zatrudnienia w "[...] " spowodowałoby jeszcze większe przekroczenie dochodu uprawniającego do świadczenia wychowawczego, a zatem świadczenie to i tak by mu nie przysługiwało

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając go w całości, zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, tj.

1) art. 22 ustawy dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195 ze zm.) polegającą na uznaniu, że na kanwie przedmiotowego stanu faktycznego świadczenie wychowawcze przysługiwało K.P. jako rodzicowi, który pierwszy złożył wniosek o jego przyznanie, mimo że z okoliczności ustalonych na podstawie wywiadu środowiskowego jednoznacznie wynikało, że rodzicem sprawującym faktyczną opiekę na dzieckiem pozostawał wyłącznie skarżący; w związku z powyższym pierwszeństwo złożenia wniosku nie miało żadnego znaczenia, bowiem jedynym kryterium rozstrzygnięcia powinien pozostawać fakt sprawowania opieki przez jednego z rodziców;

2) art. 145 § 1a) lub 1c) przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka skutkującego uchyleniem decyzji administracyjnej, w czego rezultacie K.P. pozostała uprawniona do poboru świadczenia wychowawczego w okresie co najmniej od marca 2017 r., a zatem od momentu ustalenia faktu zaprzestania sprawowania przez nią opieki nad dzieckiem na podstawie wywiadu środowiskowego.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przede wszystkim zarzut naruszenia art. 145 P.p.s.a. został sformułowany nieprawidłowo. W skardze kasacyjnej jej autor wskazuje jako naruszony art., 145 § 1a lub 1 c P.p.s.a. Wymienione przepisy nie istnieją. Art. 145 P.p.s.a. oprócz paragrafów, składa się z punktów i liter, a do sporządzającego skargę kasacyjną należy powołanie się na właściwy przepis prawa, którego naruszenie zarzuca Sądowi I instancji.

Należy wyjaśnić, że granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez jej podstawy. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów.

Sąd nie może bowiem zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne (por. wyrok NSA z dnia 31 października 2019r. I FSK 1851/15 LEX 2743432, - wyrok z dnia 3 października 2019r. I OSK 1102/18LEX nr 2748731 - wyrok z dnia 3 października 2019r. LEX nr 274873, z dnia 19 września 2019r. II GSK 596/19 LEX nr 2740247).

Dodatkowo należy zauważyć, że opisane w skardze kasacyjnej naruszenie bliżej nieokreślonego art. 145 P.p.s.a. nie wskazuje formy naruszenia przewidzianej w art. 174 pkt. 2 P.p.s.a. Wydaje się, że autorowi skargi kasacyjnej chodzi o niezastosowanie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a lub lit. c P.p.s.a. lub też nieprawidłowe zastosowanie art. 151 P.p.s.a., jednak takie zarzuty procesowe nie zostały przedstawione w skardze kasacyjnej.

Nietrafny jest również zarzut błędnej wykładni art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. 2019.2407).

Zgodnie z wymienionym przepisem w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.

Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Przysługuje ono matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2 ww. artykułu) do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 3 ww. artykułu) w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 ustawy). Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy).

Natomiast przez dochód ustawa rozumie dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1 ustawy), zaś dochód członka rodziny, to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (art. 2 pkt 2 ustawy), a dochód rodziny, to suma dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 ustawy).

Stawiając zarzut naruszenia art. 22 ustawy skarga kasacyjna podnosi, że Sąd I instancji błędnie uznał, że świadczenie wychowawcze przysługiwało matce dziecka, podczas gdy to skarżący sprawował faktyczną opiekę nad córką.

Odwołując się do bezspornych ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę na następujący ciąg zdarzeń.

Wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego złożyła matka dziecka w dniu 18 kwietnia 2016r. Świadczenie to zostało przyznane decyzją z dnia 19 kwietnia 2016r.- na okres od dnia 1 kwietnia 2016r. do dnia 30 września 2017r.

W czasie wypłaty przedmiotowego świadczenia tj. w dniu 21 lutego 2017r. wniosek o przyznanie świadczenia złożył skarżący. Wniosek dotyczył okresu od dnia 1 lutego 2017r. do dnia 30 września 2017r. W dacie złożenia wniosku o przyznanie mu prawa do świadczenia wychowawczego obowiązywała decyzja z dnia 19 kwietnia 2016r. Decyzja ta została uchylona od dnia 1 lipca 2017r.

Istota problemu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy za okres od dnia 1 lutego 2017r. do dnia 30 czerwca 2017r. skarżący mógł skutecznie ubiegać się o prawo do świadczenia rodzinnego, w sytuacji gdy wcześniej prawo to przyznano, a świadczenie wypłacano matce dziecka.

Na tak postawione pytanie odpowiedź musi być negatywna.

Po pierwsze świadczenie wychowawcze na to samo dziecko może być przyznane i wypłacone tylko jednej z osób uprawnionych.

Po drugie dopóki nie zostanie ostatecznie wyeliminowana decyzja o przyznaniu świadczenia wychowawczego na rzecz jednego z podmiotów uprawnionych, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku złożonego przez innego uprawnionego.

Po trzecie w stanie faktycznym sprawy do czasu orzeczenia rozwodu pomiędzy małżonkami (poza okresem od dnia 22 grudnia do końca marca 2017r.) matka dziecka zamieszkiwała wspólnie z rodziną.

W tym stanie sprawy dokonana przez Sąd I instancji wykładnia art. 22 ustawy okazała się poprawna.

Mając na uwadze przedstawione rozważania Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.