Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 238/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...], w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., znak: [...], Prezydent Miasta Lublin ustalił obowiązek poniesienia przez M. W. opłaty za pobyt E. S. w Domu Pomocy Społecznej [...] w L. na kwotę 1108,60 zł miesięcznie od dnia [...] grudnia 2014 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że na podstawie decyzji z dnia [...] marca 2012 r., znak: [...], od dnia [...] marca 2012 r. E. S. została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej [...] w L., średni miesięczny koszt utrzymania w placówce wynosił na dzień wydania decyzji 3253 zł, a po częściowym pokryciu kosztów pobytu w placówce ze świadczenia emerytalnego E. S. do uregulowania pozostała kwota 2217,20 zł., do której uiszczenia zobowiązani są wnukowie M. W. oraz S. W., każdy po połowie, tj. w wysokości po 1108,60 zł. Prezydent podniósł, że ze złożonego w dniu 21 maja 2012 r. przez M. W. oświadczenia wynika, iż w maju 2012 r. jego trzyosobowa rodzina dysponowała dochodem w wysokości 12.300 zł, przy czym zarówno on, jak i jego żona, która uzyskała w roku 2013 dochód w wysokości 105.640,81 zł, są osobami aktywnymi zawodowo.
Zdaniem organu deklarowana przez M. W. kwota 50 zł jest nieadekwatna do wysokości zobowiązania i jego możliwości finansowych, wziąć bowiem należało pod uwagę dochód M. W. w wysokości 6826,71 zł miesięcznie oraz dochód M. W., zadeklarowanego w oświadczeniu z dnia 21 maja 2012 r. w wysokości 6800 zł miesięcznie, który z uwagi na fakt, że do dnia wydania decyzji nie dokonano zgłoszenia o zmianie sytuacji dochodowej, należało uznać za aktualny.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., utrzymując w mocy decyzję Prezydenta wskazało, że w przypadku ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, przy ustalaniu dochodu osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty powinien podlegać uwzględnieniu dochód z okresu skierowania danej osoby do domu pomocy społecznej, ponieważ od tego momentu istnieje realna możliwość ustalenia wysokości i okresu, za który opłata ta ma być ponoszona, zatem w sprawie z dnia [...] marca 2012 r., zaś do osób zobowiązanych do ponoszenia opłat ze względu na stopień pokrewieństwa należą S. W. oraz M. W., a ponieważ opłata ponoszona przez E. S. nie pokrywa kosztów jej pobytu w domu pomocy, pozostała do uregulowania kwota podzielona została w równych częściach na osoby zobowiązane, tj. po 1108,60 zł. M. W. i jego żona M. W. są osobami aktywnymi zawodowo, na podstawie złożonego przez stronę w dniu 21 maja 2012 r. oświadczenia ustalono, że M. W. uzyskuje miesięczny dochód netto w wysokości 6800 zł, zaś jego żona 5500 zł netto.
Z tych oświadczeń wynika, że dochód trzyosobowej rodziny M. W. stanowi kwotę 12.300 zł, która znacznie przekracza próg 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, po wniesieniu zaś opłaty pozostała kwota dochodu nie jest niższa niż 300% kryterium. Z przyczyn leżących po stronie M. W. nie było możliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, jak również dokonanie aktualizacji sytuacji dochodowej, bowiem twierdził on, że jako funkcjonariusz publiczny nie może ujawniać wysokości zarobków.
Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazał: organy prawidłowo obliczyły, że po uiszczeniu przez E. S. części należności za pobyt w domu pomocy społecznej, która w całości wynosi 3253 zł, do zapłaty pozostaje jeszcze kwota 2217,20 zł i w konsekwencji prawidłowo zastosowały dyspozycję art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy. Z uwagi na to, że małżonek oraz jedyna córka E. S. nie żyją, organy zasadnie przyjęły, że osobami obowiązanymi do ponoszenia opłaty w wysokości 2217,20 zł za jej pobyt w domu pomocy społecznej są dwaj wnukowie: skarżący M. W. i jego brat S. W. Organy zobowiązały ich do poniesienia tej opłaty w równych częściach – po 1108,60 zł. Przeprowadzone w niniejszej sprawie przed organami obu instancji postępowanie wyjaśniające nie pozostawia wątpliwości, że dochód na osobę w rodzinie skarżącego uzasadniał nałożenie na niego opłaty w ustalonej przez organy wysokości.
Dochód rodziny skarżącego został obliczony na podstawie oświadczeń złożonych przez skarżącego i jego żonę M. W. w dniu 21 maja 2012 r., z których wynika, że M. W. otrzymywał w dacie złożenia oświadczenia miesięczne wynagrodzenie netto z wykonywanej pracy zawodowej w kwocie 6800 zł, jego żona zaś wynagrodzenie netto w kwocie 5500 zł, co łącznie daje kwotę 12.300 zł. W toku postępowania, mimo że organy wielokrotnie zwracały się do niego o ujawnienie wysokości dochodu, odmawiał podania tej informacji, bezpodstawnie powołując się na tajemnicę skarbową.
W związku z tym, że rodzina skarżącego liczy trzy osoby, należało uznać, że miesięczny dochód na członka rodziny wynosi 4100 zł. Dochód na osobę w jego rodzinie jest zatem wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (300% x 456 zł = 1368 zł), a kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty (12 300 zł – 1108,60 zł = 11 191,40 zł) nie jest niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zatem skarżący kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności za pobyt babci E. S. w domu pomocy społecznej. Zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i 80 oraz art. 136 k.p.a. postępowania są całkowicie gołosłowne, gdyż organy obu instancji wyjaśniły i należycie oceniły wszystkie okolicznością mające znaczenie dla sprawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. W., prawidłowo reprezentowany, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia oraz zasądzenia kosztów postępowania. Wyrokowi zarzucono:
- 1. naruszenie art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez zaniechanie ustalenia wysokości dochodu skarżącego w sposób umożliwiający weryfikację jego obowiązku ponoszenia opłaty,
- 2. naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez zaniechanie należytego wyjaśnienia sprawy w zakresie m.in. kręgu osób mogących ponosić opłatę, wysokości dochodu osiąganego przez skarżącego, zasad wyliczenia wysokości opłaty i zmian wysokości opłaty w toku postępowania sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny oraz możliwości ujawnienia przez niego danych dotyczących dochodów,
- 3. naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez fragmentaryczne rozpatrzenie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu bez należytego uwzględnienia stanowiska odwołującego się oraz informacji ujawnionych przez Urząd Skarbowy,
- 4. zaniechanie poinformowania o toczącym się postępowaniu oraz rozstrzygnięciu zapadłym w sprawie, wszystkich stron oraz osoby skierowanej do domu pomocy społecznej lub ustanowionego do niej kuratora,
- 5. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności niewyjaśnienie jaki urząd skarbowy był właściwy dla skarżącego, a w konsekwencji niewyjaśnienie sytuacji majątkowej skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Artykuł 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), dalej: p.p.s.a., stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnieniem, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie naruszył przepisów wskazanych w jej podstawach.
W skardze kasacyjnej postawiono zarzuty naruszenia zarówno prawa procesowego, jak i materialnego.
Jeżeli idzie o te pierwsze, przytoczone zostały tylko przepisy kodeksu postępowania administracyjnego bez jakiegokolwiek powiązania ich z przepisami p.p.s.a. Wojewódzkie sądy administracyjne przepisów k.p.a. w swoim postępowaniu nie stosują, jedynie w ich świetle oceniają postępowanie organów administracji. Jednak pomijając już tę wadę formalną stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zasadnie uznał, że postępowanie organów nie naruszało zasad postępowania, dotyczących ustalenia stanu sprawy, tj. jej istotnych okoliczności.
Przedmiotem postępowania było ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Stosownie do art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), dalej "ustawa", pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Z kolei zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy obowiązani do wnoszenia opłat są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, przy czym te ostatnie podmioty tylko gdy mieszkaniec nie ponosi całej odpłatności. Wysokość odpłatności wskazuje ust. 2 art. 61, jest ona naliczana od wysokości posiadanego dochodu.
W związku z takimi przesłankami ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, organ pomocy społecznej jest obowiązany przeprowadzić postępowanie mające na celu ustalenie czy mieszkaniec ponosi pełne koszty odpłatności, a jeżeli nie – krąg osób zobowiązanych do odpłatności oraz wysokość ich dochodów.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że przebywająca w Domu Pomocy Społecznej E. S. – babka skarżącego kasacyjnie – nie ponosi kosztów odpłatności w pełnej wysokości. Organ pomocy społecznej ustalił zatem zstępnych, którzy są zobowiązani, zgodnie z ww. art. 61 ust. 1 ustawy, do ponoszenia opłat, a wśród nich skarżącego. Określenie wysokości opłaty wymagało z kolei ustalenia dochodu osiąganego przez skarżącego. W tym zakresie postępowaniu organów nie można zarzucić nieprawidłowości.
Z akt sprawy wynika, że ze skarżącym kasacyjnie M. W. nie było możliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nie było możliwe uzyskanie informacji o jego dochodach od instytucji, które wiedzę taką miały posiadać (urzędy skarbowe). Organy oparły zatem ustalenia na podstawie oświadczenia złożonego przez M. W. Taki dokument może być podstawą do przyjęcia, że dochód osiągany jest w wysokości podanej, zatem do ustalenia wysokości opłatności.
Jeżeli idzie z kolei o naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 3 ustawy to przepis ten zawiera definicję dochodu, stanowi, że jest nim suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródła ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym, składki na ubezpieczenie zdrowotne, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Skoro, jak podniesiono wyżej, ustalenie dochodu było możliwe tylko na podstawie oświadczenia M. W., mimo podjęcia licznych prób uzyskania informacji o wysokości dochodu, to nie można zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi naruszenia tego przepisu przez uznanie, że organy dochód określiły prawidłowo. Organy przyjęły wysokość dochodu rodziny taka jaka została podana w oświadczeniu, i od tego uzależniły wysokość opłaty, jaką skarżący ma ponieść za pobyt babki w Domu Pomocy, jako różnicę między odpłatnością, którą ponosi ona i drugi wnuk.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a.