Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 7 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 1379/17 oddalił skargę A.M., W.M., T.M., J.M. i A.A. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 23 maja 1991 r., sygn. akt SA/Kr 238/91.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli A.M., A.T., A.A., K.D., T.M. i W.M. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") zarzucili:
- 1) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 271 pkt 2 p.p.s.a., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że naruszenie prawa, o jakim mowa w tym przepisie, musi polegać na naruszeniu przepisów postępowania przez sąd orzekający w postępowaniu sądowoadministracyjnym, podczas gdy norma ta nie przewiduje takiego wymogu;
- 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
- a) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, polegające na pozbawieniu skarżących prawa do sądu, poprzez odmowę uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej przedmiotu ich własności;
- b) art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, poprzez pozbawienie skarżących możliwości ochrony ich prawa własności, a tym samym doprowadzenie do utrwalenia stanu bezprawnego wyzucia ich z owej własności.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Ponadto wnieśli o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawili argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd pierwszej instancji.
Zarzuty skargi kasacyjnej podnoszą naruszenie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. w związku z przepisami Konstytucji RP. Zgodnie z powołanym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Przy czym, pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie.
Aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. muszą zatem zostać spełnione następujące przesłanki: w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2557/11, Legalis). Jednocześnie konieczne jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1144/10, CBOSA). O pozbawieniu możności działania można mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części (por. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10, CBOSA).
Brak możności działania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającym na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu, lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony (por. wyrok NSA z dnia 20 maja 2003 r., sygn. akt II SAB 18/03, CBOSA – zob. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2213/17).
W niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, że pozbawienie stron możliwości działania było skutkiem naruszenia przepisów prawa przez Sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Skarga kasacyjna nie wykazała, że Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, procedując w sprawie o sygn. akt SA/Kr 238/91, naruszył obowiązujące wówczas przepisy procedury sądowoadministracyjnej. Niesporne jest, że skarżący w sprawie SA/Kr 238/91 to spadkobiercy L.M., współwłaściciela wpisanego do księgi wieczystej w czasie prowadzenia postępowania sądowego (oraz wcześniej), czyli A.M. i A.G. Tymczasem wnoszący skargę o wznowienie tego postępowania sądowego (SA/Kr 238/91) – to spadkobiercy W.M., następcy A.M., którzy twierdzą, że są rzeczywistymi współwłaścicielami nieruchomości (zamiast L.M.). Jednakże taki stan władania nigdy nie był ujawniony w księdze wieczystej, a skarżący przyznają, że dowiedzieli się o tym fakcie w 2012 r., a zatem 21 lat po przeprowadzeniu postępowania w sprawie SA/Kr 238/91.
Trafnie zatem konstatuje Sąd pierwszej instancji, że nie sposób zarzucić Sądowi procedującemu w sprawie SA/Kr 238/91 jakiegokolwiek naruszenia prawa, które ma związek z pozbawieniem możności działania W.M., czy też skarżących. Ponadto skarżący w skardze o wznowienie postępowania takiego naruszenia przepisów nie wskazują. Skoro zatem z nieznanych przyczyn nigdy nie doszło do ujawnienia A.M. w księdze wieczystej, a ujawnionym był L.M., to brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że w sprawie SA/Kr 238/91 doszło do naruszenia przepisów postępowania, w wyniku czego następcy A.M. zostali pozbawieni możliwości działania.
Chybione są również argumenty skarżących kasacyjnie odwołujące się do naruszenia art. 45 ust. 1 i art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Wbrew przekonaniu pełnomocnika skarżących, nie zostali oni pozbawieni prawa do sądu poprzez odmowę uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślić trzeba, że w sprawie procedowano w trybie nadzwyczajnym – wznowienia postępowania sądowoadminstracyjnego, którego przedmiotem jest ocena, czy zaistniały przesłanki wznowienia, a jeśli tak, to czy miały one wpływ na wynik postępowania. Te okoliczności zostały przez WSA w Krakowie prawidłowo ustalone. Nie jest natomiast rolą sądów doradzanie w kwestii inicjowania procedur, które mogłyby doprowadzić do wzruszenia decyzji z dnia [...] grudnia 1990 r. wydanej przez Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym Województwa [...] (Kol.Odw. [...]).
Nie sposób również przyjąć, że w sprawie doszło do naruszenia art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Poza ogólnym stwierdzeniem skarga kasacyjna nie wykazuje, na czym miało polegać naruszenie tego przepisu w niniejszej sprawie.
Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku, poprzez oddalenie wniosku uczestnika postępowania – Prezydenta Miasta [...] w tym zakresie. Wniosek ten nie mógł zostać uwzględniony, bowiem przepisy art. 204 pkt 1 i 2 p.p.s.a., regulujące zwrot kosztów postępowania kasacyjnego w razie oddalenia skargi kasacyjnej, nie przewidują zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz uczestnika postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 887/12).
Sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).