Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 499/14, oddalił skargę T. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Starosta [...] decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...], na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. dalej u.k.p. (Dz. U. z 2011 r. Nr 30 poz. 151 ze zm.) o kierujących pojazdami skierował T. F. na badanie lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami w zakresie kat. B prawa jazdy. W uzasadnieniu podał, że w dniu 28 sierpnia 2013 r. do Starosty [...] wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 28 czerwca 2013 r., sygn. II W 258/13 dotyczące sprawy, na bazie której Komendant Miejski Policji w T. zawnioskował do Starosty o skierowanie T. F. na badanie lekarskie. Pomimo tego, że ani wspomniane rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego, ani orzeczenie wydane na wniosek tego Sądu przez biegłego psychiatrę, nie zawierały informacji dotyczącej istnienia przeciwwskazań do prowadzenia samochodu, Starosta na podstawie treści przedmiotowego orzeczenia i oświadczenia T. F., że leczy się psychiatrycznie i kardiologicznie stwierdził, że w postępowaniu zostały ustalone okoliczności uprawdopodobniające istnienie u T. F. stanów chorobowych mogących wpływać na zdolność psychofizyczną do kierowania pojazdami.
Po rozpoznaniu odwołania T. F., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. utrzymało decyzję Starosty w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że podstawę wydania decyzji o skierowaniu na badanie mogą stanowić tylko te przesłanki, które z dużym prawdopodobieństwem wskazują na istotne zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem. Może to być np. pochodząca z różnych źródeł informacja o pogarszającym się stanie zdrowia. W przedmiotowej sprawie przesłankami tymi były wniosek Komendanta Miejskiego Policji w T. z 10 kwietnia 2013 r., postanowienie Sądu Rejonowego z 28 czerwca 2013 r. oraz opinia sądowo-psychiatryczna, sporządzona na zlecenie Sądu Rejonowego z 13 maja 2013 r. W ocenie Kolegium na podstawie wyżej wymienionych informacji trafnie zostały ustalone zastrzeżenia co do stanu zdrowia T. F. uprawdopodobniające istnienie stanów chorobowych, wpływających na zdolność psychofizyczną do kierowania pojazdami, które mogły stanowić podstawę zastosowania art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p.
Skargę na powyższą decyzję wywiódł T. F., zarzucając nieprawidłowości w czynnościach organu I instancji i podnosząc, że zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa. W ocenie skarżącego nie było podstaw do kierowania go na badania lekarskie.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie nie dopatrzył się naruszeń prawa materialnego, czy też procesowego, skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności przedmiotowego rozstrzygnięcia, wobec czego skarga została oddalona na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Sąd Wojewódzki po przytoczeniu przepisów art. 75 i 99 ust. 1 pkt 2 lit b i ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami postępowanie uznał, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte z urzędu w dniu 22 kwietnia 2013 r. w sprawie poddania badaniom lekarskim T. F. w związku z wnioskiem Komendanta Policji z dnia 10 kwietnia 2013 r. Spełniona została zatem przesłanka z "art. 99 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kierujących pojazdami".
Sąd I instancji wskazał, że w toku prowadzonego postępowania bezspornie ustalono, że prawomocnym postanowieniem z dnia 28 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy w T., sygn. akt II W 258/13 umorzył postępowanie wobec T. F. o wykroczenie z art. 92 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (t.j. Dz. U. z 2010 r., Nr 46, poz. 275 ze zm., dalej: k.w.) na podstawie art. 17 § 1 k.w., gdyż z powodu choroby psychicznej miał on zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia zarzucanego mu czynu i pokierowania swoim postępowaniem. Z opinii psychiatrycznej z dnia 15 maja 2013 r. wydanej na potrzeby opisanego wyżej postępowania karnego wynika, że T. F. jest chory psychicznie oraz, że był chory również w czasie popełnienia czynu.
W związku z tym miał zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia zarzucanego mu czynu w czasie krytycznym i pokierowania swoim postępowaniem. Ponadto T. F. nie leczy się i jego stan psychiczny może ulec pogorszeniu. Zdaniem Sądu I instancji ocena organów administracji, iż zaistniały uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy w rozumieniu art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy o kierujących pojazdami jest więc w oczywisty sposób jak najbardziej prawidłowa.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył T. F., zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika, kosztów udzielonej skarżącemu pomocy prawnej z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: p.u.s.a.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. sprowadzające się do wadliwego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, nieodpowiadającego wymogom statuowanym w tym przepisie, polegające na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej zarzutu dotyczącego błędnego zastosowania przez organy art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.k.p.
Sąd I instancji nie uzasadnił, na jakiej podstawie przyjął, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte z urzędu. Zdaniem skarżącego kasacyjnie z uzasadnienia przedmiotowych decyzji wynika jednoznacznie, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek Komendanta Miejskiego Policji w T. W ramach zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania podniesiono również zarzut naruszenia art.1 § 1 i 2 p.u.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 8 oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organy wydały decyzje w trybie prowadzenia sprawy z urzędu (co wynika z podstaw prawnych tych decyzji), co nie koresponduje z ustalonym stanem faktycznym sprawy, z którego wynika, że sprawa była prowadzona na wniosek.
Ponadto zarzucono też naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. a) u.k.p. poprzez ich błędne zastosowanie, albowiem z brzmienia uzasadnień obu decyzji oraz podstawy prawnej wniosku Komendanta Miejskiego Policji w T. w sposób jasny i klarowny wynika, że postępowanie zostało wszczęte w trybie wnioskowym zgodnie z brzmieniem art. 99 ust. 2 pkt 2 u.k.p., nie zaś z urzędu jak to błędnie uznał WSA.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 w związku z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji, która nie miała w niniejszej sprawie miejsca.
Kwestią zasadniczą dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej jest odpowiedź na pytanie, czy podlegające kontroli sądowej postępowanie administracyjne zostało wszczęte z urzędu (jak uznał Sąd), czy na wniosek (jak twierdzi skarżący). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji. Nie ulega wątpliwości, że do Starosty [...] wpłynął wniosek Komendanta Miejskiego Policji w T. z dnia 10 kwietnia 2013 r., który działając na podstawie art. 99 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami wniósł o skierowanie skarżącego na badanie lekarskie. W uzasadnieniu wniosku powołał się na to, że występują przeciwwskazania zdrowotne w zakresie dalszego udziału skarżącego w ruchu drogowym w charakterze kierującego. Nie powinno budzić wątpliwości, że uzasadnienie tego wniosku i treść art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. wskazują na to, że wniosek ten nie mógł skutkować wszczęciem postępowania przez Starostę w oparciu o art. 99 ust. 2 pkt 2 u.k.p. tj. w trybie wnioskowym.
Bowiem tryb ten ma zastosowanie do stanów, o których mowa w art. 99 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 lit. b i d u.k.p., związanych ze skierowaniem na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w formie egzaminu państwowego i skierowaniem na badania psychologiczne w sytuacji przekroczenia liczby 24 punktów otrzymanych za naruszenia ruchu drogowego i kierowania pojazdem, który uczestniczył w wypadku drogowym, a na takie okoliczności Komendant Policji nie powoływał się, bo nie miały miejsca. Komendant Policji wskazywał na stan zdrowotny skarżącego. Ponadto Sąd Rejonowy w T., pismem z dnia 26 lipca 2013 r. skierowanym do Starosty [...], poddał pod rozwagę Starosty możliwość skierowania skarżącego na badania lekarskie wobec istniejących uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu jego zdrowia, a to w związku z wydanym przez ten Sąd postanowienia z 28 czerwca 2013 r. i wydaną w tym postępowaniu karnym opinią biegłego psychiatry.
W oparciu o te informacje Starosta wszczął postępowanie w sprawie skierowania na badania lekarskie. Zarówno w zawiadomieniu o wszczęciu tego postępowania z dnia 22 kwietnia 2013 r. jak i w zawiadomieniu o jego kontynuacji przy ponownym rozpoznaniu sprawy z dnia 17 września 2013 r. skierowanych między innymi do skarżącego, wprost wskazano, że postępowanie wszczęto "z urzędu". Jako podstawę wszczęcia w tym drugim zawiadomieniu wskazano przepisy art. 99 ust. 1 pkt 1 lit b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. Co prawda w przepisie art. 99 ust. 1 wskazano błędnie punkt 1 zamiast punktu 2 u.k.p. ale była to oczywista omyłka pisarska, ponieważ tylko punkt 2 zawiera jednostkę redakcyjną "b". Z przepisów art. 99 ust. 1 pkt 2 lit b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. wynika, że starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu jego zdrowia.
Zatem podana przez Starostę podstawa prawna wszczęcia postępowania była związana z okolicznościami wskazywanymi przez Komendanta Policji w T. i Sąd Rejonowy w T., tj. zastrzeżeniami co do stanu zdrowia skarżącego. W tych okolicznościach pomimo, że Starosta [...] nie wskazał wprost w swojej decyzji, że postępowanie zostało wszczęte z urzędu w oparciu o przepis art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. a u.k.p., należało uznać, że postępowanie prowadzone było z urzędu. Organy prowadziły postępowanie na podstawie informacji i ustaleń uzyskanych w ramach wykonywania zadań własnych. Ten brak w decyzjach obu instancji a także w zaskarżonym wyroku, nie miał istotnego wpływu na wynik sprawy, co jest przesłanką konieczną wynikającą z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. do uwzględnienia skargi przez Sąd pierwszej instancji, a wynikającą z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. do uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej tryb prowadzenia sprawy z urzędu koresponduje z ustalonym przez organy stanem faktycznym. Organy skupiły się bowiem na okolicznościach dotyczących tego czy istnieją uzasadnione wątpliwości co stanu zdrowia skarżącego. Organy obu instancji, szczególnie SKO w T., powołały się nie tylko na wniosek Komendanta Policji, który potraktowano jako informację o zastrzeżeniach o stanie zdrowia skarżącego ale również na postanowienie Sądu Rejonowego w T. i opinię psychiatryczną sporządzoną przez biegłego psychiatrę dla potrzeb postępowania karnego. Tak prawidłowo zebrany materiał dowodowy, uzasadniał konieczność zastosowania przepisu art. art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. i skierowania skarżącego na badania lekarskie. Za chybione należy zatem uznać zarzuty naruszenia art. 8 i 107 § 3 k.p.a.
Przechodząc do omówienia zarzutu naruszenia prawa materialnego, należy wskazać, że skoro wyżej wykazano, iż postępowanie wszczęto i prowadzono z urzędu na podstawie art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. a u.k.p, to w konsekwencji zachodziła możliwość zastosowania uregulowania zawartego w przepisie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. Nadto nie ulega wątpliwości, że zachodziły także przesłanki przemawiające za koniecznością skierowania skarżącego na badania lekarskie. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący leczy się psychiatrycznie i kardiologicznie. Z powodu choroby psychicznej jego zdolność rozpoznania znaczenia popełnionego wykroczenia drogowego i zdolność pokierowania swoim postępowaniem była zniesiona (art. 17 § 1 Kodeksu wykroczeń). Z tej przyczyny skarżący nie odpowiadał za to wykroczenie. W wyniku tego Sąd Rejonowy umorzył postępowanie karne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, są to wystarczające okoliczności aby uznać, że istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego.
Zachodzi zatem konieczność skierowania skarżącego na badania lekarskie w celu ustalenia braku lub istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, jest to bowiem uprawnione działanie organów państwa w celu zapewnienia bezpieczeństwa ruchu drogowego a tym samym ochrony zdrowia i życia uczestników ruchu drogowego, także skarżącego.
Z powyższych względów, stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. dokonał prawidłowej kontroli legalności działalności organów administracji publicznej i nie naruszając art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. zasadnie oddalił skargę.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji odniósł się do zarzutów podniesionych w skardze i przez pełnomocnika skarżącego, także co do zarzutu błędnego zastosowania art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. Rację jednak ma autor skargi kasacyjnej, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku w kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia jest wyjątkowo lakoniczne, co narusza wymogi art. 141 § 4 p.p.s.a. Jednak wyrok poddaje się ocenie kasacyjnej. Jak wynika z wyżej przedstawionego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu pierwszej instancji, co do konieczności skierowania skarżącego na badania lekarskie jest prawidłowe.
Zatem uchybienie przepisowi art. 141 § 4 p.p.s.a. nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, a stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tylko w sytuacji takiego wpływu, skarga kasacyjna może zostać uwzględniona. Dlatego zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie mógł być skuteczny.
W konsekwencji należało uznać, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.