Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 528/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę K. K. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 180 § 1 k.p.a. wskazują, że rozstrzygnięcie przez organ rentowy o braku podstaw do przywrócenia terminu do dokonania czynności złożenia zaświadczenia o wysokości należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej jako czynność warunkującą podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników stanowi indywidualną sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych.
W świetle art. 36 ust. 3 powołanej ustawy środki zaskarżenia od innych rozstrzygnięć wydawanych przez organ rentowy, w tym skargi na postanowienia Prezesa KRUS o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia, należą do właściwości rzeczowej sądów ubezpieczeń społecznych i nie podlegają kognicji sądów administracyjnych.
Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie wniósł K. K., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznania kosztów zastępstwa sądowego według norm przepisanych, które nie zostały opłacone w całości.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." przez niewłaściwe jego zastosowanie, tj. odrzucenie skargi, w sytuacji gdy sprawa z mocy art. 3 § 2 i 3 P.p.s.a. w zw. z art. 180 § 1 k.p.a. podlega właściwości sądów administracyjnych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że postępowanie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia było prowadzone na podstawie art. 180 § 1 k.p.a., a zatem środkiem zaskarżenia jest skarga rozpatrywana przez wojewódzkie sądy administracyjne. O ustaniu ubezpieczenia K. K. Prezes KRUS orzekł w odrębnej decyzji, od której przysługuje odwołanie do sądu okręgowego, zgodnie z art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną niniejsza sprawa nie jest bezpośrednio związana z ubezpieczeniem rolników indywidualnych, lecz z postępowaniem administracyjnym i nie można jej rozpatrywać jako sprawy określonej w art. 36 ust. 1 powołanej ustawy. Ponadto skarżącemu z powodu błędnego pouczenia została zamknięta droga do kontroli decyzji wydawanych przez organy administracji, którym jest niewątpliwie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności zwrócić uwagę należy, że nie każda sprawa dotycząca działalności administracji publicznej w rozumieniu art. 3 P.p.s.a. może być rozpoznana przez sąd administracyjny. Jeżeli bowiem będzie istniał przepis szczególny, w myśl którego właściwy będzie sąd powszechny, to charakter sprawy będzie miał drugorzędne znaczenie. W tej sytuacji trzeba mieć na uwadze fakt, iż nie wszystkie sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym) zostały poddane przez ustawodawcę kognicji sądów administracyjnych. Istnieją bowiem od tej zasady wyjątki mające swoje umocowanie w przepisach rangi ustawowej.
W sprawach ubezpieczeń społecznych obowiązuje odrębny tryb odwoławczy od uregulowania przyjętego w Kodeksie postępowania administracyjnego. Odrębność trybu odwoławczego w sprawach ubezpieczeń wynika z przyznania prawa odwołania do sądu w terminie i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Ta odrębność trybu odwoławczego obejmuje zarówno decyzje wydane w postępowaniu zwykłym, jak i w postępowaniach nadzwyczajnych.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.) stanowi lex specialis w stosunku do art. 3 § 2 P.p.s.a. i wyłącza kognicję sądów administracyjnych w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych rolników, a wydanych przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (por. postanowienie z 9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1425/10). Wyjątek w tym zakresie stanowią sprawy wymienione w art. 36 ust. 1 pkt 10, czyli te o których mowa w art. 41a i art. 55 ww. ustawy. Przepisy art. 41a i art. 55 dotyczą decyzji o umorzeniu, odroczeniu terminu płatności lub rozłożeniu na raty należności z tytułu składek oraz przyznaniu świadczeń w drodze wyjątku. Tylko ten zakres przedmiotowych spraw został poddany kognicji sądownictwa administracyjnego.
Tym samym należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, że postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2011 r. jako wydane w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega kontroli sądu powszechnego. Skoro sprawy dotyczące emerytur z ubezpieczenia społecznego rolników nie podlegają kognicji sądu administracyjnego, to również środki zaskarżenia od innych rozstrzygnięć wydawanych przez organ rentowy, w tym skargi na postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia, jako zamykające drogę do wydania decyzji merytorycznej, należą do właściwości rzeczowej sądów powszechnych.
Odnosząc się do argumentów podnoszonych w skardze kasacyjnej stwierdzić należy, że fakt, iż Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stosuje przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie zmienia zasady, iż orzeczenia wydane na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, są decyzjami z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Na brak właściwości sądu administracyjnego nie wpływa również błędne pouczenie skarżącego o terminie i sposobie zaskarżenia postanowienia. Mogło ono stanowić jedynie podstawę wniosku strony o przywrócenie uchybionego w sposób niezawiniony terminu. Na marginesie zauważyć należy, iż jak wynika z akt sprawy, w dniu [...] stycznia 2012 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydał decyzję o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o kwocie należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za rok 2010 r., w której prawidłowo pouczył K. K. o prawie do wniesienia odwołania do sądu powszechnego. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i § 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 - 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a.