Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 czerwca 2009 r. sygn. akt III SA/Kr 138/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Decyzją z dnia [...] października 2008 r. znak [...] Prezydent Miasta Krakowa odmówił B. S. przyznania pomocy finansowej w postaci zasiłku stałego wskazując, iż wnioskodawczyni ma ustaloną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym od 2004 r. do 31 lipca 2012 r. Nie posiada zabezpieczenia emerytalno – rentowego, prowadząc gospodarstwo domowe z córką K., uczennicą liceum. Źródłem utrzymania rodziny były w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o zasiłek alimenty w wysokości 600 zł i opłaty mieszkaniowe pokrywane przez byłego męża mieszkającego oddzielnie, które w miesiącu lipcu 2008 r. wyniosły 907,67 zł (czynsz - 615,09 zł, energia elektryczna 175,59 zł, gaz - 116,99 zł). Łączny dochód wyniósł zatem [...] zł, a dochód na osobę w rodzinie 753,84 zł i jest on wyższy niż kryterium ustawowe obowiązujące w przypadku ustalania prawa do zasiłku osoby w rodzinie, które to kryterium wynosi 351 zł. Przekroczenie progu ustawowego dochodu zadecydowało o odmowie przyznania świadczenia.
Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. stwierdziło, iż nie jest istotne źródło pochodzenia dochodu rodziny. Za dochód należy więc uznać także alimenty zasądzone na rzecz córki wnioskodawczyni oraz kwotę, którą przekazuje były mąż wnioskodawczyni na opłacenie kosztów mieszkania. Decyzja w przedmiocie zasiłku stałego nie charakteryzuje się uznaniem, dlatego organy orzekające w sprawie nie mają możliwości wydania decyzji wbrew wyraźnym dyspozycjom określającym sposób obliczania wysokości zasiłku stałego.
Oddalając skargę B. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 16 czerwca 2009 r. sygn. akt III SA/Kr 138/09 wskazał, iż rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku stałego z pomocy społecznej, prócz ustaleń w przedmiocie charakteru danej osoby tj. czy gospodaruje ona samotnie czy funkcjonuje jako osoba w rodzinie, należy wziąć pod uwagę poziom uzyskiwanych przez nią miesięcznych dochodów. Ustawa o pomocy społecznej zakłada bowiem w ogólności, że pomoc społeczna należy się osobom o najniższym statusie materialnym.
Poza sporem pozostaje, że B. S. prowadząc gospodarstwo domowe wraz z córką powinna być zakwalifikowana z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej jako "osoba pozostająca w rodzinie", co ma znaczenie przy ustalaniu progu dochodowego decydującego o przyznaniu świadczenia. Jako osoba legitymująca się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej nie jest wymagane, by dochód, którym dysponuje wnioskująca o świadczenie osoba pochodził ze źródła, które związane jest z wykonywaniem przez nią osobiście pracy, czy z przyznanego na jej konkretnie rzecz świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o wskazane w tym przepisie kwoty.
Ustawa akcentuje źródło pochodzenia przychodu w ten sposób, że nie jest ważny tytuł i źródło jego uzyskania. Z tego względu należy przyjąć, że alimenty, które skarżąca odbiera w imieniu córki od byłego męża i które rozdysponowuje w rzeczywistości w całości na potrzeby nie tylko córki ale i swoje, wchodzą w pulę dochodów rodziny skarżącej. Rodzina skarżącej faktycznie utrzymuje się wyłącznie z pieniędzy przekazywanych przez byłego męża, również na pokrycie kosztów mieszkania. Okoliczność, że pieniądze te nie trafiają bezpośrednio do rąk skarżącej, ale na konto Spółdzielni nie zmienia faktu, że są dochodem pokrywającym potrzeby mieszkaniowe skarżącej i jej córki. Gdyby zaś przyjąć argumentację skarżącej, że alimenty są dochodem córki, to dla uzyskania świadczeń z ustawy o pomocy społecznej ustalając, jak kształtuje się dochód w rodzinie, należy brać pod uwagę dochód wszystkich członków rodziny, a więc również dochód córki z tytułu alimentów.
Gdyby natomiast przyjąć, że z kwoty przekazanej przez byłego męża na pokrycie kosztów mieszkania wynoszącej 907 zł, w tym z tytułu czynszu 615,09 zł uwzględnić, iż czynsz zobowiązany jest regulować były mąż, skoro prawo korzystania z przedmiotowego lokalu zostało ustalone na rzecz obojga byłych małżonków, to i tak uzyskany dochód w rodzinie przekracza kwotę 351 zł na osobę, czyli przekracza ustawowy próg, który musi być bezwzględnie spełniony, aby można było uzyskać świadczenie w postaci zasiłku stałego. Dla określenia rodzaju dochodu z punktu widzenia przyznania świadczenia z pomocy społecznej istotne jest przeznaczenie dochodu, tj. czy zaspokaja on podstawowe potrzeby wnioskujących o pomoc społeczną, bez względu na tytuł prawny jego pochodzenia i bez względu czy starający się o świadczenia z pomocy społecznej otrzymuje ten dochód w formie bezpośredniej, czy też poprzez uregulowanie ciążących na nim zobowiązań.
Decyzja o odmowie przyznania B. S. prawa do zasiłku stałego jest zgodna z prawem, gdyż dochód w jej rodzinie liczony na członka rodziny wyniósł w miesiącu poprzedzającym wniosek o zasiłek kwotę 753,84 zł i przekroczył próg dochodu uprawniający do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 czerwca 2009 r. złożyła B. S. zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- - art. 6 ust. 4 i art. art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, że Skarżąca nie spełnia wskazanego w nich kryterium dochodowego do otrzymania prawa do świadczeń pieniężnej z pomocy społecznej,
- - art. 8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez niewłaściwą wykładnię i zaliczenie do dochodu skarżącej opłat za mieszkanie tymczasowo pokrytych przez jej byłego męża S. S.,
- - art. 37 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że Skarżącej nie przysługuje zasiłek stały.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono m.in., iż skarżąca nie zgadza się z doliczeniem do dochodów jej rodziny opłaconych przez jej byłego męża opłat mieszkaniowych. W wyroku orzekającym rozwód B. S. i jej byłego męża Sąd Okręgowy w K. Wydział [...] Cywilny - Rodzinny w punkcie IV ustalił sposób korzystania ze wspólnego mieszkania stron. Sąd nie zobowiązał jednak byłego męża skarżącej do pokrywania kosztów jej mieszkania i zużywanych mediów, jak również nie zasądził alimentów na rzecz skarżącej. Były mąż skarżącej dokonując wpłat za czynsz i media czyni to wyłącznie dlatego, że na niego zawarte są umowy z dostarczycielami mediów i do niego kierowane były wezwania do zapłaty. S. S. wzywa skarżącą, aby sama na swoje nazwisko zawarła umowy z dostarczycielami mediów i dokonywała stosownych opłat za nie oraz do opłacania połowy czynszu za mieszkanie, z którego korzysta. Nie ma więc żadnych podstaw, aby opłaty, które pokrywa S. S. zaliczyć do dochodu jego byłej żony zwłaszcza w świetle wezwań kierowanych przez S. S. do skarżącej, z których wprost wynika, że będzie domagał się od niej zwrotu wszystkich zapłaconych kwot. Wpłaty czynione przez S. S. na poczet czynszu i opłat za media nie tylko, że nie stanowią dochodu skarżącej ale stanowią jej dług. który zaciąga ona u niego i który powiększa się każdego miesiąca.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej ppsa, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa.
Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.
Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728, ze zm.), zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, iż skarżąca posiada orzeczenie o ustaleniu niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, przez co jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i jednocześnie zamieszkuje z małoletnią córką, która otrzymuje alimenty od swojego ojca w kwocie 600 złotych miesięcznie. Wraz z córką skarżąca tworzy zatem rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, i dlatego prawidłowo dochód córki z tytułu alimentów uznany został za dochód rodziny, ponieważ według art. 6 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej, dochód rodziny oznacza sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie. Prawidłowo również doliczono do dochodów rodziny skarżącej w wymiarze miesięcznym kwoty otrzymywane od byłego męża na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania. Uiszczanie tych kwot przez byłego męża bezpośrednio do Spółdzielni, zamiast do rąk skarżącej nie ma przy tym jakiegokolwiek znaczenia, skoro ich uiszczenie zwalnia skarżącą z obowiązku ich ponoszenia we własnym zakresie.
Wprawdzie koszty te powinny być ujęte tylko w połowie, skoro w wyroku rozwodowym Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] marca 2007 r. sygn. akt [...], korzystanie ze wspólnego mieszkania zostało przyznane dla obojga rozwiedzionych małżonków w sposób w tym wyroku określony, ale nawet przy uwzględnieniu tej okoliczności – na co słusznie zwrócił uwagę Sąd w zaskarżonym wyroku – suma dochodów rodziny skarżącej w przeliczeniu na jednego członka rodziny przekracza ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, które wynosiło 351 złotych – zgodnie z §1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 135, poz. 950) w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2 i art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, jako zgodne z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, uznanie za dochód rodziny skarżącej kwot przekazywanych przez byłego męża na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania. Według bowiem powołanego art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Kwotę tego dochodu pomniejsza się jedynie o należności wymienione w powołanym art. 8 ust. 3, jednakże kwoty wpłacane przez byłego męża skarżącej nie stanowią tego rodzaju należności.
Skoro więc ustawowe kryterium nieprzekraczalnego dochodu na jedną osobę w rodzinie dla uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynosiło 351 złotych, natomiast organy orzekające ustaliły, iż w rodzinie skarżącej kwotę miesięcznego dochodu stanowią alimenty córki w wysokości 600 złotych, a także połowa kwoty 907,67 złotych wpłacanej przez byłego męża na poczet kosztów utrzymania mieszkania, w którym skarżąca zamieszkuje, to wysokość dochodu na jedną osobę w rodzinie skarżącej wynikająca z sumy wskazanych kwot podzielonej na dwie osoby przekracza ustawową wysokość 351 złotych, co w konsekwencji wyklucza dopuszczalność przyznania skarżącej zasiłku stałego na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.
Z tego względu, zarzuty skargi kasacyjnej okazały się chybione, dlatego na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.
O przyznaniu kosztów zastępstwa procesowego z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Sąd pierwszej instancji.