Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 listopada 2016 r. oddalił skargę K. B., J. C. i M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2016 r. w przedmiocie odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego.
Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Orzeczeniem administracyjnym Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z [...] czerwca 1951 r. utrzymanym w mocy decyzją Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] września 1951 r. odmówiono przyznania dotychczasowej właścicielce Z. B. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej przy ul. [...] hip. nr [...]. Orzeczenia te zostały wydane w następstwie rozpoznania wniosku Z. B. złożonego 18 października 1948 r. przez działającego w jej imieniu pełnomocnika.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z [...] marca 2000 r. utrzymaną w mocy decyzją własną z [...] listopada 2000 r. odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji dekretowych.
Skarga na tę decyzję została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2002 r., sygn. akt I SA 2757/00.
Decyzją z [...] lutego 2011 r. Minister Infrastruktury odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] listopada 2000 r. i z [...] marca 2000 r. Decyzja ta utrzymana została w mocy decyzją Ministra Transportu i Budownictwa z [...] grudnia 2011 r.
Skarga na tę ostatnią decyzję została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lipca 2012 r., od którego to wyroku skarga kasacyjna także została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2893/12.
W tym stanie rzeczy wnioskiem z 13 października 2014 r. K. B., J. C. i M. K. (spadkobierczynie przeddekretowej właścicielki) wystąpiły "o zwrot w trybie art. 214 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami nieruchomości warszawskiej położonej przy ulicy [...] hip. nr [...] ".
W następstwie rozpatrzenia tego wniosku Prezydent m.st. Warszawy decyzją z [...] stycznia 2016 r. odmówił wnioskodawczyniom ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do powołanej nieruchomości warszawskiej wskazując, że wniosek nie został złożony w terminie określonym w art. 214 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r. poz. 1774, ze zm., dalej: u.g.n.).
Odwołanie od tej decyzji złożyły K. B., J. C. i M. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] maja 2016 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zakres podmiotowy art. 214 ust. 1 u.g.n. obejmuje poprzednich właścicieli, których prawa do odszkodowania wygasły, jeżeli zgłosili oni wnioski do 31 grudnia 1988 r. Dotyczy to zarówno osób, które wcześniej złożyły wnioski w trybie wynikającym z dekretu i wnioski te zostały oddalone po czym ponowili je w kolejnym terminie zakreślonym w ustawie o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ponadto osób, które wniosków w trybie dekretu nie złożyły, jak również osób, które złożyły wnioski po upływie terminu wynikającego z dekretu.
Natomiast złożenie wniosków w terminie określonym w art. 214 ust. 1 u.g.n. jest warunkiem koniecznym pozytywnego rozstrzygnięcia. Drugim koniecznym warunkiem jest zabudowanie nieruchomości jednym z budynków wymienionych w art. 214 u.g.n., ale oba te warunki muszą być spełnione łącznie, a spełnienie tylko jednego z nich lub niespełnienie żadnego spowoduje nieuwzględnienie wniosku. Skoro wniosek w tej sprawie złożony został w 2014 r., nie został tym samym spełniony jeden z warunków wskazanych w art. 214 ust. 1 u.g.n., a w konsekwencji nie jest możliwe ustanowienie użytkowania wieczystego do nieruchomości z uwagi na niedotrzymanie terminu.
Opisana decyzja stała się przedmiotem skargi K. B., J. C. i M. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za nieuzasadnioną, wobec czego oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., poz. 1270, ze zm., dalej: p.p.s.a.). Sąd podkreślił, że podstawę materialnoprawną decyzji stanowił przepis art. 214 ust. 1 i 2 u.g.n. Wyjaśnił przy tym, że złożenie wniosku w terminie określonym w tym przepisie, tj. do 31 grudnia 1988 r. jest warunkiem koniecznym pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, pod warunkiem spełnienia pozostałych wymogów wskazanych w przepisie, jakim jest zabudowanie nieruchomości jednym z budynków wymienionych w art. 214 u.g.n.. Warunki muszą być spełnione łącznie, a spełnienie tylko jednego z nich lub niespełnienie żadnego spowoduje nieuwzględnienie wniosku. W ocenie Sądu, organy prawidłowo odmówiły ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, bez badania pozostałych przesłanek z art. 214 u.g.n.
W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku K. B., J. C. i M. K. podniosły zarzut naruszenia prawa materialnego, tj art. 214 u.g.n. poprzez uznanie, że w każdym wypadku przyznawania zwrotu nieruchomości zamiennej musi być spełniona przesłanka w postaci złożenia wniosku do 31 grudnia 1988 r. w sytuacji, gdy przepis ten kompleksowo ustanawia przesłanki ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości zamiennej nie zawsze ustanawiając w hipotezie konieczność złożenia wniosku do 31 grudnia 1988 r.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniosły, że wykładnia art. 214 u.g.n. zawiera trzy autonomiczne podstawy materialnoprawne upoważniające osobę uprawnioną do żądania zwrotu jednej nieruchomości: 1. dla osób które złożyły wniosek przed określoną datą, 2. dla osób których nieruchomości spełniały określone kryteria podmiotowe, 3. dla osób których nieruchomości spełniały inne kryteria przedmiotowe i są w dalszym ciągu użytkowane, przy czym może nastąpić zwrot części nieruchomości.
Wskazując na powyższe skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go decyzji, a także przyznanie prawa użytkowania wieczystego wskazanego gruntu w ramach postępowania sądowoadministracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie.
Powołany przez skarżące kasacyjnie art. 214 u.g.n., w dacie podejmowania kontrolowanego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia w ust. 1 umożliwiał zwrot jednej nieruchomości poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy wygasły na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jeżeli w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. zgłosili oni lub ich następcy prawni wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste. W ust. 2 przyjęto natomiast, że zwrot nieruchomości przysługuje poprzednim właścicielom działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20, oraz domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, a także domami, które stanowiły przed tym dniem własność spółdzielni mieszkaniowych. O przyznaniu prawa użytkowania wieczystego gruntów i o zwrocie budynków orzeka właściwy organ (ust. 3).
Jak wywodzi skarga kasacyjna, art. 214 u.g.n. zawiera trzy autonomiczne podstawy materialnoprawne upoważniające osobę uprawnioną do żądania zwrotu jednej nieruchomości, a mianowicie dla osób które złożyły wniosek przed określoną datą, dla osób których nieruchomości spełniały określone kryteria podmiotowe oraz dla osób których nieruchomości spełniały inne kryteria przedmiotowe i są w dalszym ciągu użytkowane, przy czym może nastąpić zwrot części nieruchomości.
Z tak przedstawioną argumentacją nie sposób się zgodzić. Z treści art. 214 ust. 1 u.g.n. w sposób jednoznaczny bowiem wynika, że złożenie wniosku o którym w nim mowa, w terminie określonym w tym przepisie tj. do 31 grudnia 1988 r., jest wymogiem koniecznym pozytywnego dla podmiotu wnioskującego rozstrzygnięcia, pod warunkiem jednakże spełnienia pozostałych wymogów (zabudowanie nieruchomości jednym z budynków wymienionych w ust. 2 art. 214). Wymogi wynikające ze wskazanych przepisów muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że niespełnienie chociaż jednego warunku prowadzi do nieuwzględnienia wniosku. Podkreślenia przy tym wymaga, że termin do złożenia wniosku (31 grudnia 1988 r.) jest terminem materialnym, a więc terminem zawitym, który nie podlega przywróceniu. Po upływie tego terminu wygasa możliwość dochodzenia uprawnienia przewidzianego w art. 214 u.g.n. (tak też wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2182/16, LEX nr 2537237 oraz z dnia 15 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2651/16, LEX nr 2404515).
W świetle powyższego uznać należało, że zarzut postawiony w skardze kasacyjnej nie jest usprawiedliwiony.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.