Uzasadnienie
Wyrokiem z 5 października 2022 r. IV SA/Wr 240/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę B. S. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (Kolegium) z [...] lutego 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (punkt I wyroku) i przyznał pełnomocnikowi Skarżącego od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym 23 % VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (punkt II wyroku).
Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Decyzją z [...] grudnia 2021 r. Burmistrz S. (Burmistrz) odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem z uwagi na fakt, że niepełnosprawność ojca powstała w wieku 80 lat, zatem nie została spełniona jedna z przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole.
Po rozpatrzeniu odwołania Kolegium decyzją z [...] lutego 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wyjaśniło, że w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności.
Tym niemniej, Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu ponieważ w sprawie nie występuje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a wykonywaną przez niego opieką nad ojcem, bowiem zakres sprawowanej opieki nad ojcem nie stoi na przeszkodzie do podjęcia zatrudnienia. Organ wyjaśnił, że nie chodzi bowiem tylko o czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zapewnieniem leków i opieki lekarskiej. Obowiązki tego rodzaju można pogodzić z pracą zawodową, co nie znaczy, że jest to zawsze proste. Skarżący sprawuje opiekę nad ojcem polegającą na pomocy w czynnościach życia codziennego. Wykonuje czynności obsługowe, dostarcza zakupy i lekarstwa, zapewnia kontakty z lekarzem, przygotowuje posiłki, dba o czystość w domu oraz o higienę, dostarcza opał oraz dba o zapewnienie odpowiedniej temperatury w mieszkaniu ojca. Taki rozmiar sprawowanej opieki nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium zaznaczyło, że ojciec Skarżącego ma również dwie córki, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ojca. Realizacja tego obowiązku może mieć wymiar również finansowy, tj. sfinansowania osoby, która w miejsce zobowiązanych krewnych sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Chociaż obie siostry Skarżącego ze względu na odległe zamieszkanie (I., G.) nie mogą sprawować osobistej opieki nad ojcem, to w ramach obowiązku alimentacyjnego mogą część osiąganych dochodów przeznaczyć na sfinansowanie opieki sprawowanej przez brata.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji zarzucił organowi naruszenie art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez uznanie, że może podjąć zatrudnienie i jednocześnie sprawować opiekę nad ojcem oraz uznanie, że jego ojciec nie wymaga stałej i ciągłej opieki osoby trzeciej. Ojciec ma bowiem 85 lat, jest osobą schorowaną, nie widzącą, cierpiącą na c. i zaniki pamięci. Wymaga opieki 24 godziny na dobę i nie jest w stanie praktycznie nic samodzielnie zrobić. Skarżący przychodzi do mieszkania ojca skoro świt, pali w piecu, przygotowuje śniadanie, pomaga w porannej toalecie, robi zakupy, zajmuje się domem, robi obiad, kolację i pilnuje, aby ojciec o odpowiednich godzinach przyjął lekarstwa. Ojciec nie jest w stanie włożyć paska do glukometru i zmierzyć poziom cukru, zrobić zastrzyk czy wziąć leki. Skarżący nie może zostawić ojca nawet na kilka godzin, o co ma pretensje żona skarżącego. Skarżący podkreślił, że mieszka w odległości 200 m od ojca, nieustannie u niego przebywa, wraca do domu jedynie na noc, ale też nie zawsze. Nie jest więc w stanie pogodzić opieki nad ojcem z pracą zawodową. Skarżący utrzymuje się jedynie ze skromnej emerytury swojej żony (ok. 800 zł),ponieważ nie ma żadnych dochodów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Sąd wyjaśnił, że kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie był charakter sprawowanej przez Skarżącego opieki nad niepełnosprawnym ojcem, a właściwie jego ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie czy zakres sprawowanej przez Skarżącego opieki nad ojcem rzeczywiście uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia.
Sąd wyjaśnił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki" jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1146/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16) Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie.
Sąd podkreślił że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
Sąd wyjaśnił następnie, że w niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości organów, że Skarżący jest osobą zobowiązaną do alimentacji swojego ojca, legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki. Organ zakwestionował natomiast związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.
Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, w szczególności z przeprowadzonego [...] grudnia 2021 r. wywiadu środowiskowego, Skarżący zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Małżonkowie utrzymują się z emerytury żony Skarżącego. Skarżący opiekuje się zamieszkującym w pobliżu ojcem, który choruje na c., choroby układu krążenia ([...]), z., r. i cierpi na zaniki pamięci.
Natomiast z załączonej do skargi karty informacyjnej ze szpitala z dnia 23 czerwca 2021 r. wynika, że ojciec strony choruje na c., migotanie przedsionków, P., przewlekłą niewydolność serca, m., nadciśnienie tętnicze, p., zwyrodnienie stawów. Leczony był z powodu przewlekłego świądu skóry, w wyniku zastosowanego lecenia uzyskano znaczną poprawę i pacjenta wypisano do domu w stanie ogólnym dobrym. Ponadto na nosie stwierdzono zmianę guzkową, odpowiadającą klinicznie rakowi podstawnokomórkowemu, z zaleceniem usunięcia tej zmiany w poradni chirurgii plastycznej. W trakcie konsultacji psychiatrycznej stwierdzono łagodne zaburzenia funkcji poznawczych.
Jak oświadczył Skarżący, przynosi ojcu zakupy, wykupuje leki, sprząta, gotuje, pali w piecach, podaje leki, pierze pościel i inne rzeczy, jeździ z ojcem do lekarzy; w mieszkaniu ojca przebywa większość doby, czasami nawet w nocy.
Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącego i jego ojca w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznały organy, odmowę przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że Skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad ojcem. Zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Opieka nad ojcem ogranicza się bowiem do podawania posiłków i leków oraz wykupywania leków i towarzyszenia przy wizytach lekarskich, przy czym nie wynika, aby ojciec miał problemy z samodzielnym spożywaniem posiłków i przyjmowaniem leków. Jednakże wykonywanie tych czynności przez Skarżącego możliwe byłoby również po podjęciu przez niego pracy zarobkowej (przed rozpoczęciem lub po zakończeniu obowiązków zawodowych). Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez Skarżącego (przynoszenie ojcu zakupów, gotowanie, sprzątanie, palenie w piecach, pranie pościeli i innych rzeczy) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i z pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia przez Skarżącego. Tego rodzaju czynności wykonuje bowiem wiele pracujących osób, poza godzinami pracy.
Sąd zaznaczył, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością każdego dorosłego dziecka, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela Skarżący, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Jak zasadnie zauważono w zaskarżonej decyzji, w bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad ojcem przez skarżącego, nie jest na tyle absorbująca, że uniemożliwia mu jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach definicji zawartej w art. 3 pkt 21 ustawy, skoro może być sprawowana tylko przez część dnia.
Sąd zwrócił również uwagę, że Skarżący ma dwoje rodzeństwa, które również obciążone jest obowiązkiem alimentacyjnym wobec ojca i w miarę swoich możliwości winno wypełnić ten obowiązek w formie bezpośredniej opieki albo też współfinansować osobę sprawującą opiekę nad ojcem lub też usługi opiekuńcze świadczone przez powołane do tego instytucje. Z wypełniania obowiązku alimentacyjnego nie zwalnia zamieszkiwanie nawet w znacznej odległości. Z obowiązku alimentacyjnego można uwolnić się jedynie w toku stosownego postępowania przed sądem powszechnym.
W związku z tym Sąd zaaprobował stanowisko obu organów orzekających w sprawie, zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych Skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art.17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana przez niego opieka nad niepełnosprawnym ojcem nie była opieką wymagającą nie podejmowania i rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Skarżący zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości zarzucając mu:
- na podstawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.- dalej u.ś.r.), poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu że:
- Skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez niego pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad ojcem, który jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu i niezdolną do samodzielnej egzystencji - podczas, gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawię wynika, iż ojciec Skarżącego wymaga stałej codziennej opieki, gdyż z uwagi na swój stan zdrowia nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji, co wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej (nawet w niepełnym wymiarze) przez Skarżącego,
- Skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że są jeszcze dwie osoby w tym samym stopniu zobowiązane do opieki nad ojcem pomimo, że obie siostry Skarżącego nie mieszkają wspólnie z ojcem (posiadają miejsca zamieszkania oddalone znacznie od miejsca zamieszkania ojca), a żaden przepis prawa nie daje Skarżącemu narzędzi do "zmuszenia" swoim sióstr do podjęcia opieki nad niepełnoprawnym rodzicem, który to obowiązek, wyprowadzony z art. 87 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma charakter moralny a nie prawny,
- opieka Skarżącego nad ojcem nie jest opieką stałą, a tylko pomocą, która może być świadczona obok zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze godzin w sytuacji, podczas gdy ojciec Skarżącego jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu i niezdolną do samodzielnej egzystencji, która wymaga codziennej wielogodzinnej wyczerpującej opieki ze strony swojego syna, wykluczającą możliwość podjęcia pracy zarobkowej przez Skarżącego.
- naruszenie przepisów postępowania, tj: art. 151 p.p.s.a. w zw. z art 7, art. 77 i art. 80 Kpa przejawiające się w wadliwym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji, gdy w toku postępowania nie wyjaśniono dogłębnie wszystkich okoliczności sprawy i skutkiem tego błędnie przyjęto, iż ojciec Skarżącego, który posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności, może przez część doby funkcjonować bez nadzoru samodzielnie, co stoi w całkowitej sprzeczności z stanem faktycznym przedstawionym przez Skarżącego, który wskazał, iż opiekuje się swoim ojcem codziennie, a nie dorywczo i że pomoc ta jest niezbędna do prawidłowej egzystencji ojca Skarżącego, wymagającego opieki i nadzoru, w związku z bardzo złym stanem zdrowia.
Na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. Skarżący wniósł o:
- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu,
- zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego, co oznacza, że w pierwszej kolejności odnieść się należy do argumentów kwestionujących prawidłowość ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie.
W zarzucie objętym punktem 2 petitum skargi kasacyjnej Skarżący zarzuca Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy.
Zarzut ten uznać należy za uzasadniony.
Ze znajdującego się w aktach administracyjnych wywiadu środowiskowego wynika, że to Skarżący zajmuje się ojcem. Okoliczność ta nie była kwestionowana ani przez organy ani przez Sąd pierwszej instancji. W ocenie jednak organów i sądu pierwszej instancji, opieka ta nie ma jednak charakteru opieki stałej, wykluczającej podjęcie zatrudnienia.
Sąd kasacyjny wskazuje, że informacje przedstawione przez Skarżącego w skardze do Sądu pierwszej instancji dotyczące zakresu sprawowanej przez niego opieki, schorzeń na jakie cierpi ojciec oraz pomocy, jakiej w związku z tym wymaga, poddają w wątpliwość prawidłowość ustaleń faktycznych poczynionych przez organy.
W aktach administracyjnych znajduje się wywiad środowiskowy, z którego wynika, że to Skarżący sprawuje nad ojcem opiekę, w wyniku której jest on zaopiekowany i ma możliwość funkcjonowania w środowisku. Organy zaniechały jednak ustalenia, jakie konkretnie czynności Skarżący wykonuje w ramach opieki nad ojcem, np. ile razy dziennie musi mu mierzyć poziom cukru we krwi czy podawać leki w zastrzykach, czego jak wyjaśniał Skarżący w skardze, ojciec nie może sam zrobić. Nie została wyjaśniona i oceniona kwestia przywoływanych przez Skarżącego zaników pamięci u jego ojca i jej wypływu na np. możliwość samodzielnego wzięcia przez ojca ewentualnie uprzednio przygotowanych leków, jak również pozostawania w domu bez opieki, a co za tym idzie na możliwość podjęcia zatrudnienia przez Skarżącego. Skarżący zwracał również uwagę na fakt, że jego ojciec nie widzi, co poddaje w wątpliwość prawidłowość stanowiska, że nie ma on problemów z przyjmowaniem leków czy spożywaniem posiłków.
Sąd kasacyjny zwraca również uwagę, że stanowisko, iż czynności takie jak przygotowywanie posiłków, podawanie leków zapewnienie kontaktów z lekarzem mogą być wykonywane przy kontynuowaniu zatrudnienia pomija zupełnie okoliczności, takie jak to, że posiłki są przynajmniej trzy w ciągu dnia, (wg zaleceń lekarzy - dieta dla osób cierpiących na cukrzycę nawet pięć posiłków w ciągu dnia), lekarze rodzinni w placówkach służby zdrowia zazwyczaj nie pracują wieczorami.
Należy też wskazać na ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, że pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. W sprawie nie było kwestionowane, że Skarżący przebywa u ojca przez większość doby, czasami nawet w nocy. Okoliczność ta również nie została oceniona ani przez organy ani przez Sąd pierwszej instancji w kontekście możliwości podjęcia przez Skarżącego zatrudnienia.
Podsumowując, zarzut naruszenia przepisów postępowania uznać należało za zasadny. Sąd Wojewódzki oddalając skargę nie dostrzegł, że organy zaniechały dokonania w sprawie ustaleń faktycznych, co do zakresu czynności wykonywanych przez Skarżącego w związku z opieką nad ojcem a jednocześnie dokonały oceny już poczynionych ustaleń z naruszeniem wynikającego z art. 80 k.p.a. obowiązku rozważenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.
Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkowało bowiem przyjęciem, że Skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem bowiem w ocenie organów i Sądu zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez Skarżącego zatrudnienia.
Zarzuty naruszenia prawa materialnego objęte punktem 1 a i c petitum skargi kasacyjnej to zarzuty, w których Skarżący kwestionuje prawidłowość ustaleń faktycznych poczynionych przez organy i przyjętych przez Sąd za podstawę orzekania, zatem nie mogą być rozpoznawane jako zarzuty naruszenia prawa materialnego, nie spełniają bowiem wymogów z art. 174 pkt 1 p.p.s.a.
Zasadny jest natomiast zarzut objęty punktem 1.b. petitum skargi kasacyjnej w zakresie, w jakim Skarżący kwestionuje dokonaną przez Sąd pierwszej instancji wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w świetle której okoliczność, iż ojciec Skarżącego ma jeszcze inne dzieci na których ciąży obowiązek alimentacyjny ma znaczenie przy ocenie przysługiwania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wynika, aby przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było stwierdzenie, że obok osoby ubiegającej się o świadczenie są również inne osoby, na których w tym samym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej i które mogłyby w pewnym zakresie opiekować się osobą niepełnosprawną lub udzielać wsparcia finansowego opiekunowi takiej osoby. Nie jest zatem dopuszczalna odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, że obowiązek alimentacyjny spoczywa także na innych osobach oraz że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne oraz pozostałe osoby, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, mogłyby podzielić między siebie obciążenia związane z opieką nad osobą niepełnosprawną. Taka przesłanka negatywna przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie została przewidziana przez ustawodawcę w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Sąd I instancji dopuścił się zatem naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię akceptując stanowisko organów o możności odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na możność partycypowania innych osób w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną osobą.
W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt lit. a i c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., uchylił punkt 1 zaskarżonego wyroku, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w pkt 1 wyroku.
Rozpoznając ponownie sprawę organy dokonają ustaleń faktycznych co do zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącego nad ojcem, w tym ustalą dokładnie jakie czynności, jak często i w jakim wymiarze czasowym wykonuje Skarżący w związku ze sprawowaną opieką.
Sąd kasacyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną w pozostałej części to jest w części dotyczącej punktu II zaskarżonego wyroku. W punkcie II zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu z urzędu. Z uwagi na fakt, że w skardze kasacyjnej nie zostały podniesione żadne argumenty pozwalające na zakwestionowanie prawidłowości rozstrzygnięcia w tym zakresie, skarga kasacyjna dotycząca punktu II wyroku Sądu Wojewódzkiego została oddalona.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.