Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia dniu 23 września 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 595/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. F. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2016 r., Nr [...], w przedmiocie przetwarzania danych osobowych.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Dnia 10 sierpnia 2013 r. skarżący zwrócił się do GIODO ze skargą na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez Sąd Rejonowy Szczecin - Centrum w Szczecinie. Wskazał, że w powyższym sądzie w IV Wydziale Karnym, pod sygn. akt IV K [...], toczy się postępowanie o pomówienie, z oskarżenia prywatnego Z. F. Prowadząca to postępowanie SSR B. W. nie pouczyła stron procesu oraz świadków o treści art. 359 K.p.k. Brak takiego pouczenia należy traktować jako niedopełnienie obowiązku wynikającego z ustawy oraz narażenie uczestników postępowania, a zwłaszcza oskarżyciela prywatnego, na szkodę, czym spełnione są znamiona art. 231 K.k. Takie działanie sędziego umożliwia bezkarne rozpowszechnianie okoliczności ujawnionych na rozprawie, w tym naruszenie ustawy o ochronie danych.
Skarżący wniósł do GIODO o: stwierdzenie naruszenia przez SSR B. Wawrzyniak ustawy o ochronie danych osobowych; zlikwidowanie stanu niezgodnego z prawem, a zwłaszcza o zobowiązanie przedmiotowego Sądu do udzielenia wszystkim obecnym na sali rozpraw, we wszystkich posiedzeniach sprawy IV K [...] pouczenia określonego art. 359 K.p.k. Z. F., powołując art. 304 ust. 2 K.p.k., wskazał, że oczekuje na informację o złożeniu przez GIODO stosownego zawiadomienia, o którym stanowi w/w przepis.
Decyzją z dnia 10 grudnia 2014 r., wydaną na podstawie art. 104 § 1 K.p.a oraz art. 12 pkt 2 i art. 22 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1182) GIODO odmówił uwzględnienia wniosku.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie spawy skarżący wskazał, że wystarczy, że jedna rozprawa niejawna odbywa się jawnie, to nie można twierdzić, że nie doszło do naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych, bowiem na takiej rozprawie, w sposób jawny przetwarzane są dane osobowe skarżącego i innych osób. Ze stwierdzenia, że rozprawa jest niejawna, nie oznacza jeszcze, że faktycznie rozprawy te toczyły się niejawnie. Przewodniczący prowadzący taką rozprawę bezwzględnie musi o tym poinformować wszystkich obecnych na sali i pouczyć o obowiązku zachowania w tajemnicy tego co dzieje się na sali sądowej. Podczas rozpraw sądowych w ww. sprawie karnej dane osobowe skarżącego były ujawniane z naruszeniem prawa, bo w sposób jawny zamiast niejawny. Zdaniem skarżącego, skoro Generalny Inspektor powziął wiadomość o możliwości popełnienia przestępstwa niedopełnienia obowiązków służbowych przez funkcjonariusza publicznego - sędziego, to ma obowiązek poinformować o tym właściwe organy ścigania zgodnie z art. 304 ust. 2 K.p.k.
Decyzją z dnia 10 lutego 2016 r., wydaną na podstawie 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 12 pkt 2 i art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 2135 ze zm.), GIODO utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ wskazał, że postępowanie prowadzone przez GIODO jest ukierunkowane na wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy ochronie danych osobowych. Poczynione ustalenia faktyczne nie potwierdziły zarzutu przetwarzania przez Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie danych osobowych skarżącego z naruszeniem przepisów ustawy o ochronie danych osobowych. Skarżący nie przedstawił także żadnych dowodów na potwierdzenie swojego zarzutu nielegalnego przetwarzania jego danych osobowych, ograniczając się jedynie do przypuszczeń w tym zakresie, które nie zostały poparte żadnymi dowodami. Warunkiem wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy ochronie danych osobowych jest stwierdzenie istnienia stanu naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych w dacie wydania decyzji. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca, gdyż z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby doszło do kwestionowanego przez skarżącego przetwarzania jego danych osobowych.
GIODO jako organ do spraw ochrony danych osobowych nie może ingerować w postępowania prowadzone na podstawie odrębnych przepisów prawa przez podmioty uprawnione na podstawie tych przepisów. Generalny Inspektor nie jest organem kontrolującym ani nadzorującym prawidłowość stosowania prawa materialnego i procesowego w sprawach należących do właściwości innych organów, służb czy sądów, których orzeczenia podlegają ocenom w toku instancji czy w inny sposób określony odpowiednimi procedurami. Poza kognicją GIODO pozostaje żądanie skarżącego o zobowiązanie przedmiotowego sądu do udzielenia wszystkim obecnym na sali rozpraw, we wszystkich posiedzeniach w sprawie o sygn. akt IV K [...] pouczenia określonego art. 359 K.p.k.
Nadto skierowanie przez GIODO zawiadomienia o popełnienia przestępstwa, następuje poprzez wystąpienie do organu właściwego do wszczęcia postępowania karnego w danej sprawie, a ponadto jako należące do kompetencji organu realizowane jest z urzędu, a nie na wniosek osób zainteresowanych. Skoro skarżący uważa, że zasadne jest złożenie w tej sprawie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez danego sędziego, może to uczynić samodzielnie. Natomiast skarżący nie może żądać od organu, zastępowania go w takim działaniu.
W skardze na powyższą decyzję Z. F. wniósł o: zobowiązanie GIODO do usunięcia skutków nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych skarżącego lub zobowiązanie GIODO do przekazania tego wniosku do organu właściwego; stwierdzenie, że GIODO ma ustawowy obowiązek zawiadomienia o podejrzeniu popełnia przestępstwa z urzędu i tego obowiązku w niniejszej sprawie nie wykonał; stwierdzenie, że GIODO rażąco naruszył prawo w zakresie terminu wydania decyzji oraz zwrot kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.
Sąd stwierdził, że prowadzone w niniejszej sprawie przez GIODO postępowanie administracyjne istotnie potwierdziło twierdzenie skarżącego, iż sędzia prowadzący postępowanie karne w Sądzie Rejonowym Szczecin-Centrum w Szczecinie, toczące się pod sygn. akt IV K [...], rozprawy z dnia 15 marca 2012 r. oraz z dnia 8 maja 2012 r. prowadził w trybie jawnym, zamiast niejawnie, jak pozostałe rozprawy w tej sprawie. Uchybie to spowodowało bark stosownego pouczenia przewidzianego w art. 359 K.p.k. Skarżący był stroną tego postępowania. Powyższa okoliczność została potwierdzona przez GIODO w uzasadnieniu zaskarżonej oraz poprzedzającej decyzji.
Natomiast GIODO nie potwierdził, aby powyższe naruszenie procedury karnej spowodowało bezpośrednie skutki w postaci nieuzasadnionego albo bezprawnego naruszenia danych osobowych skarżącego. Sąd zaznaczył, że poza wskazaniem na fakt procedowania przez sąd na dwóch rozprawach w sposób niezgodny z treścią art. 359 K.p.k., skarżący podczas całego postępowania administracyjnego nie wskazał w jaki sposób miało dojść do naruszenia jego danych osobowych i kto miałby je w sposób nieuprawniony przetwarzać.
W ocenie Sądu powyższe, prawidłowo dokonane przez organ ustalenia, prowadzi do dwóch wniosków, których z kolei nie akceptuje skarżący.
Pierwszy, to brak kognicji GIODO w sferę przestrzegania przez konkretnego sędziego przepisów procedury, w tym przypadku karnej. Z tego powodu GIODO nie może wpływać, jak tego domaga się skarżący, aby sędzia karny odpowiednio stosował przepis art. 359 K.p.k. Skutki uchybienia w tym zakresie należą bowiem do oceny innych organów – sądu rozpatrującego ewentualny środek odwoławczy, zgodnie z procedura karną; albo w drodze stosownego postępowania określonego w ustawie o ustroju sądów powszechnych. Organ zasadnie wskazał więc na brak swojej kognicji w niniejszej sprawie.
Drugie zagadnienie wynika wprost z normy art. 18 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych i dotyczy zakresu dopuszczalnych prawem działań organu w przypadku naruszenia ustawy o ochronie danych osobowych. Normę powyższą należy wykładać w związku kompetencjami GIODO zawartymi w art. 12 ustawy. W tym zakresie GIODO nie może wydać żadnego ze wskazanych w przepisie art. 18 rozstrzygnięcia, albowiem postępowanie administracyjne nie potwierdziło aby uchybienie, co do braku zastosowania art. 359 K.p.k. podczas dwóch rozpraw sądowych, które powinny się toczyć w trybie niejawnym, spowodowało naruszenie danych osobowych skarżącego.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydane w niniejszej sprawie decyzję są prawidłowe.
Natomiast, jeżeli skarżący uważa, że na skutek braku zastosowania w jego sprawie karnej, przez sąd karny art. 359 K.p.k., zachodzi przypuszczenie popełnienia przestępstwa, to może w tym zakresie złożyć odpowiednie zawiadomienie do organów ścigania, o czym GIODO także pouczył skarżącego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Nieuprawniona jest również argumentacja skarżącego dotycząca obowiązku składania przez organy administracji państwowej, a zatem i GIODO zawiadomień o popełnieniu, czy ewentualnej możliwości popełnienia przestępstwa. Dokonanie takiego zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa wymaga ze strony zawiadamiającego albo pewności jego zaistnienia albo istnienia u zawiadamiającego pewnej dozy uzasadnionego przeświadczenia popełnienia przestępstwa. Natomiast w niniejszej sprawie, jak to wyraźnie wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, GIODO faktu naruszenia art. 359 K.p.k. nie łączy z ewentualnym przestępstwem.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 19 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych w zw. z art. 304 § 2 K.p.k. poprzez jego niewłaściwą interpretację wyrażającą się w przyjęciu, iż Generalny Inspektor Danych Osobowych nie ma prawnego obowiązku złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa w sytuacji, gdy o popełnieniu takiego przestępstwa zawiadamia podmiot inicjujący postępowanie w przedmiocie ochrony danych osobowych.
W oparciu o powyższy zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należało zatem ograniczyć się do zarzutów skargi kasacyjnej.
Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 19 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych w zw. z art. 304 § 2 K.p.k. jest niezasadny.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do treści art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1182 ze zm. - obecnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 922) w przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych, Generalny Inspektor z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, w drodze decyzji administracyjnej, nakazuje przywrócenie stanu zgodnego z prawem, a w szczególności: 1) usunięcie uchybień, 2) uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych, 3) zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających zgromadzone dane osobowe;
4) wstrzymanie przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego, 5) zabezpieczenie danych lub przekazanie ich innym podmiotom, 6) usunięcie danych osobowych. Strona może domagać się od Generalnego Inspektora w administracyjnych formach postępowania wyłącznie podjęcia działań określonych w powołanym przepisie oraz może składać tylko takie wnioski, które mogą być rozpatrzone przez wydanie decyzji administracyjnej.
Zgodnie natomiast z art. 19 ustawy ochronie danych osobowych, w razie stwierdzenia, że działanie lub zaniechanie kierownika jednostki organizacyjnej, jej pracownika lub innej osoby fizycznej będącej administratorem danych wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w ustawie, Generalny Inspektor kieruje do organu powołanego do ścigania przestępstw zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, dołączając dowody dokumentujące podejrzenie.
Wnioskodawca dochodzący przed GIODO ochrony swych praw może się domagać, jak prawidłowo wskazał organ i Sąd pierwszej instancji, podjęcia działań określonych w art. 18 ustawy ochronie danych osobowych. Wydanie decyzji administracyjnej następuje po przeprowadzeniu przez GIODO postępowania administracyjnego i stwierdzeniu naruszenia przepisów ustawy ochronie danych osobowych. Decyzja administracyjna rozstrzyga bowiem co do istoty indywidualną sprawę z zakresu administracji publicznej. Ustalenia dokonane przez GIODO w postępowaniu prowadzonym w zakresie zgodności z prawem przetwarzania danych osobowych stanowią podstawę rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej.
Natomiast obowiązek GIODO wynikający z art. 19 ustawy ochronie danych osobowych nie stanowi podstawy do skutecznego domagania się przez skarżącego podjęcia działania określonego w tym przepisie, które to działanie organu nie przybiera formy administracyjno-prawnej. Stwierdzenie podstaw do zastosowania art. 19 ustawy ochronie danych osobowych należy wyłącznie do GIODO.
Należy zwrócić uwagę na pogląd wyrażony w wyroku z dnia 19 listopada 2011 r., sygn. akt II SA 2702/00, który Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, zgodnie z którym, osoba dochodząca ochrony swych praw w trybie ustawy o ochronie danych osobowych nie jest podmiotem postępowania obliczonego na wydanie decyzji o zawiadomieniu stosownego organu o przestępstwie w zakresie przetwarzania danych osobowych i nie może się tego domagać od GIODO w administracyjno - prawnych formach tego postępowania. Przepis art. 19 ustawy o ochronie danych osobowych nie daje bowiem stronie roszczenia w tym względzie. W przypadku, gdy ustalenia faktyczne poczynione w sprawie będą wskazywać na to, iż działanie lub zaniechanie administratora danych nosi znamiona przestępstwa, GIODO ma obowiązek skierowania zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa do organu powołanego do ścigania przestępstw.
Nie dokonuje tego jednak, jak w przypadku art. 18 ustawy o ochronie danych osobowych w drodze decyzji administracyjnej, lecz w drodze wystąpienia, które stanowi realizację jego kompetencji w tej sprawie. Wskazuje na to zarówno wyraźne określenie formy decyzji w art. 18 ustawy o ochronie danych osobowych, a brak tego określenia w art. 19 ustawy o ochronie danych osobowych, jak i istota oraz znaczenie decyzji administracyjnej. Nakłada ona bowiem na stronę pewne uprawnienie lub obowiązek lub odmawia jego przyznania. Tymczasem wystąpienie do prokuratury z informacją o podejrzeniu popełnienia przestępstwa nie ma takiego charakteru.
W kontekście art. 19 ustawy o ochronie danych osobowych należy również stwierdzić, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że kierowanie zawiadomień o popełnieniu przestępstwa do organów ścigania należy do autonomicznych, samodzielnych kompetencji GIODO, realizowanych przez niego z urzędu, a nie na wniosek osób zainteresowanych. Obowiązek wynikający z tego przepisu nie mieści się w sferze decyzyjnych, merytorycznych rozstrzygnięć GIODO, dotyczących nakazania przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Osoba dochodząca ochrony swych praw w trybie ustawy o ochronie danych osobowych nie jest przy tym podmiotem postępowania obliczonego na wydanie decyzji o zawiadomieniu stosownego organu o przestępstwie w zakresie przetwarzania danych osobowych i nie może się tego domagać od GIODO w administracyjnych formach tego postępowania. Przepis art. 19 ustawy nie daje bowiem stronie roszczenia w tym względzie.
Wykonanie obowiązku, o którym mowa w tym przepisie, obciąża wyłącznie GIODO. Decyzja o zawiadomieniu nie nosi jednak cech decyzji administracyjnej w rozumieniu K.p.a. (por. wyroki NSA z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 703/14, z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1458/12, z dnia 6 września 2011, sygn. akt I OSK 1518/10 treść [w:] CBOSA, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/)
W takiej sytuacji uznać trzeba, że na organie, w ramach przedmiotowego postępowania, nie ciążył obowiązek kierowania do organu powołanego do ścigania przestępstw zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Oznacza to, że podniesione przez skarżącego kasacyjnie zarzuty okazały się niezasadne.
Odnotować także należy, że Generalny Inspektor nie jest organem kontrolującym ani nadzorującym prawidłowość stosowania prawa materialnego i procesowego w sprawach należących do właściwości innych organów, które podlegają ocenom, zgodnie z przewidzianą procedurą, w toku instancji. W konsekwencji należy przyjąć, że w niniejszej sprawie kwestia niewywiązywania się przez prowadząca postępowanie SSR B. W. w Sądzie Rejonowym Szczecin - Centrum w Szczecinie z obowiązku nałożonego przez art. 362 K.p.k., należy do wyłącznej kompetencji sądów powszechnych, a zatem ocena przez GIODO ewentualnego naruszenia tego obowiązku stanowiłaby nieuprawnioną ingerencję w ich jurysdykcję.
Na zakończenie odnotować należy, że stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie w odniesieniu zarzutu materialnoprawnego skargi kasacyjnej, jest zbieżne ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2760/15, dotyczącym nakazania usunięcia uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych. To opowiedzenie się za stanowiskiem wyartykułowanym w powołanym wyroku jest uwarunkowane zbliżonym stanem faktycznym oraz takim samym zakresem podstaw kasacji w obu sprawach. W niniejszej sprawie, także z punktu widzenia związania, o którym mowa w art. 170 P.p.s.a., nie ma podstaw do zajęcia, w spornych kwestiach prawnych, innego stanowiska, niż przedstawione we wskazanym prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.