Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt IV SAB/Wa 155/08 oddalił skargę A. M. na bezczynność Ministra Skarbu Państwa w przedmiocie rozpoznania wniosku o zwrot gospodarstwa rolnego.
Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
W dniu 16 września 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynęła skarga A. M. na bezczynność Ministra Skarbu Państwa w przedmiocie niezałatwienia w terminie jej wniosku o zwrot gospodarstwa rolnego o powierzchni 16.0244 ha, położonego w miejscowości T., gmina P. wraz z budynkiem mieszkalnym o powierzchni 140 m2 i zabudowaniami gospodarczymi, bowiem czynności podjęte przez Ministra Skarbu Państwa polegające na wydaniu postanowienia z dnia [...] września 2008 r. w przedmiocie przekazania wniosku Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji są niezasadne.
W odpowiedzi na skargę wskazano, iż wydano postanowienie o przekazaniu według właściwości pisma A. M. do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, gdyż kwestie własnościowe wynikają bezpośrednio z faktu pozbawienia matki wnioskodawczyni obywatelstwa polskiego. W ocenie Ministra Skarbu Państwa nie można czynić zarzutu bezczynności w sytuacji gdy organ administracji nie jest właściwy do rozpoznania sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę wskazał, iż z bezczynnością organu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, lub nie podjął stosownej czynności. Dla dopuszczalności takiej skargi nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt (decyzja, postanowienie, inny akt) nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, a w szczególności czy bezczynność organu spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu w ich podjęciu lub dokonaniu.
Dalej podniósł Sąd I instancji, że skarga na bezczynność może być wniesiona po upływie terminów przewidzianych do załatwienia sprawy - stosownie do art. 35 § 3 K.p.a. Jednakże niezależnie od czasu trwania zwłoki w załatwieniu sprawy podjęcie rozstrzygnięcia o przekazaniu sprawy wg właściwości innemu organowi oznacza, iż bezczynność organu ustaje, a Sąd nie może uwzględnić skargi na bezczynność i żądania skargi zobowiązania organu do wydania decyzji w określonym terminie.
W niniejszej sprawie ostateczne jest postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2008 r. o przekazaniu wg właściwości wniosku A. M. Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, bowiem wyrokiem z dnia 28 marca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uchylając poprzednie postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2007 r., w uzasadnieniu wskazał, że przejęcie gospodarstwa rolnego matki A. M. było rezultatem orzeczenia o pozbawieniu jej obywatelstwa polskiego. Zatem kwestia utraty obywatelstwa ma zasadnicze znaczenie w sprawie, zaś sprawy obywatelstwa polskiego należą obecnie do zakresu działania administracji rządowej, a organem wyższego stopnia właściwym do stwierdzenia nieważności jest Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Od powyższego wyroku wniesiono skargę kasacyjną i zaskarżając wyrok w całości zarzucono:
"naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. art. 2 Konstytucji RP, art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30.08.2008 r..... (Dz. U. 2002/153/1270 ze zm.), polegające na nie zastosowaniu konstytucyjnych przepisów ustawowych i wykonawczych jako podstawy materialnoprawnej orzeczenia (art. 1b ustawy z 8.08.1996 r......, Dz. U. 1996/106/493), a także naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. art. 134 § 1 tej ustawy, przez wcześniejsze wydanie w dniu 28.03.2008 r. błędnego wyroku, o sygn. akt IV SA/Wa 120/08 o uchyleniu postanowienia Ministra Skarbu Państwa z [...].11.2007 r. i postanowienia Wojewody Wielkopolskiego z [...].09.2007 r. (o przekazaniu sprawy przez właściwy do rozstrzygnięcia sprawy organ do organu niewłaściwego jakim jest Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji), co miało także wpływ na przewlekłość postępowania."
Wobec tego na podstawie art. 176 w związku z art. 185 § 1 powołanej ustawy wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku przez jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż wyrok Sądu jest niesłuszny, bowiem Minister Skarbu Państwa, który jest organem właściwym do załatwienia wniosku uchylał się i nadal uchyla się od załatwienia sprawy i przy pomocy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżonym wyrokiem skierował sprawę na boczny tor, tj. do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, pomimo iż skarżąca wielokrotnie zwracała uwagę na niestosowność przekazywania sprawy Ministrowi Sprawiedliwości lub Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, którzy nigdy nie byli organami właściwymi do rozpatrzenia wniosku, co wynika wprost z art. 106 K.p.a. Minister Skarbu Państwa powinien wiążąco współdziałać z Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 106 § 5 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 127 K.pa. Skarżąca uważa, iż tylko Minister Skarbu Państwa jest władny do zwrotu gospodarstwa rolnego i to za stosownym odszkodowaniem, a tych kompetencji nie posiada MSWiA.
Dlatego uchylanie się Ministra od rozpatrzenia sprawy i wydania stosownej decyzji jest bezczynnością, która legła u podstaw skargi. Również liczna wcześniejsza korespondencja skarżącej znajdująca się w aktach IV SA/Wa 120/08 i odpowiedź organu wyższego stopnia jest decyzją administracyjną, która podlega rozpoznaniu jako bezczynność organu. W niniejszej sprawie zwłoka organu obejmuje okres od chwili przekazania sprawy Ministrowi Skarbu Państwa przez Wojewodę Wielkopolskiego, tj. od dnia 12 października 2007 r. do chwili obecnej, a więc okres 18 miesięcy. Argumentacja Sądu, iż przewlekłość postępowania nie istnieje jest chybiona. Zdaniem skarżącej, każda przewlekłość postępowania jest bezczynnością.
Ponadto zarzucono, iż Sąd w wyroku nie ustosunkował się do treści skargi w ani jednym zdaniu, nie wskazał podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, nie wyjaśnił podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W tym stanie sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania sądowego enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Oznacza to, iż Sąd nie ma kompetencji do zmiany, uzupełniania czy też precyzowania zarzutów skargi kasacyjnej i jest zobligowany odnieść się do jej zarzutów tak jak zostaną one sformułowane. Ponieważ w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego, to Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną zgodnie z podniesionymi zarzutami.
Całkowicie chybiony jest zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. oraz art. 2 Konstytucji RP przez błędną ich wykładnię. Przede wszystkim powołany przepis ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest przepisem procesowym, określającym kognicję sądów administracyjnych, a przepis Konstytucji odnosi się do podstawowej zasady ustrojowej - zasady państwa prawa. W skardze kasacyjnej nie wskazano na czym miałaby polegać błędna wykładnia tych przepisów, zwłaszcza że Sąd I instancji takiej wykładni nie dokonywał. Wskazać przy tym należy, iż w żaden sposób przepisy te nie zostały naruszone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zgodnie z powołanym przepisem rozpoznał bowiem skargę na bezczynność Ministra Skarbu Państwa, stosując właściwe normy prawa, a więc zgodnie z zasadą zawartą m.in. w art. 2 Konstytucji.
Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd rozstrzyga sprawę w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd I instancji w żaden sposób przepisu tego nie naruszył. Rozpoznał bowiem sprawę dotyczącą bezczynności organu i w żaden sposób granic tej sprawy nie przekroczył. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej można wnioskować, że zdaniem kasatora Sąd I instancji winien odnieść się do rozstrzygnięć wydanych w postępowaniu dotyczącym zwrotu gospodarstwa rolnego. Jednakże w tym zakresie nie został sformułowany żaden zarzut, a jak to wskazano wyżej Naczelny Sąd Administracyjny nie posiada kompetencji do uzupełniania skargi kasacyjnej.
Z tych wszystkich względów uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Jednocześnie oddalił wniosek Ministra Skarbu Państwa bowiem nie wykazano aby zostały poniesione niezbędne koszty postępowania kasacyjnego, o których mowa w art. 205 P.p.s.a.