Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 lipca 2021 r., sygn. akt I SAB/Wa 127/21, w pkt 1. odrzucił skargę D. O.-V., A. P. i T. D. na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość warszawską; w pkt 2. nakazał zwrócić skarżącym solidarnie wpis sądowy w wysokości 100 złotych.
W uzasadnieniu – przywołując art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Sąd wskazał, że z akt administracyjnych niniejszej sprawy nie wynika, aby skarżący przed wniesieniem skargi z 20 kwietnia 2021 r. wystąpili – w trybie art. 37 § 1 K.p.a. – do Wojewody Mazowieckiego z zażaleniem (lub ponagleniem) na niezałatwienie sprawy w terminie. Wobec tego Sąd uznał za niedopuszczalne wniesienie skargi na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy.
Jednocześnie Sąd wskazał, że za wyczerpanie trybu do wniesienia niniejszej skargi na bezczynność, przewidzianego w art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a., nie można uznać zażalenia z dnia 10 kwietnia 2017 r., rozpoznanego przez Wojewodę Mazowieckiego postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 r., na które powołał się w skardze pełnomocnik skarżących. Jak bowiem wynika z akt sprawy, po wniesieniu tego zażalenia skarżący skorzystali już z prawa wniesienia do Sądu skargi z dnia 15 maja 2018 r. na bezczynność organu w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...].
Sąd podał że wprawdzie postępowanie sądowe zainicjowane tą skargą zostało przez Sąd umorzone postanowieniem z dnia 17 lipca 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 219/18 (na skutek cofnięcia skargi), to jednak – w ocenie Sądu – nie sposób uznać, że to samo zażalenie z dnia 10 kwietnia 2017 r. wyczerpywało tryb do wniesienia również kolejnej skargi w tym samym przedmiocie.
Od powyższego postanowienia skarżący, reprezentowani przez adwokata, złożyli skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Pismem z dnia 22 października 2021 r. zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a., polegające na odrzuceniu skargi, poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie wyczerpali środków zaskarżenia, co skutkowało bezzasadnym odrzuceniem skargi, w sytuacji, gdy skarżący wyczerpali środki zaskarżenia, bo złożyli zażalenie z dnia 10 kwietnia 2017 r.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autorzy podnieśli, że zażalenie z dnia 10 kwietnia 2017 r. wyczerpało przysługujące im środki zaskarżenia, a zatem mogli złożyć skutecznie skargę w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Należy zauważyć, że w art. 9 pkt 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) wskazano, iż w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) wprowadza się następujące zmiany: w art. 52: a) § 2 i 3 otrzymują brzmienie: "§ 2. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. § 3. Jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa.", 3) w art. 53: b) po § 2 dodaje się § 2a i 2b w brzmieniu: "§ 2a. W przypadku innych aktów, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie. § 2b.
Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu." Jednocześnie w art. 17 pkt 2 tej ustawy wskazano, że przepisy art. 52 i art. 53 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, oraz przepisy ustaw zmienianych w art. 2, art. 6, art. 7 i art. 11, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do aktów i czynności organów administracji publicznej dokonanych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy. Ustawa weszła w życie 1 czerwca 2017 r.
Z kolei z brzmienia art. 37 § 1 K.p.a. – po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. – wynika, że stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność);
- 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). W myśl art. 37 § 3 K.p.a. ponaglenie wnosi się: 1) do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie;
- 2) do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia.
Powołane wyżej przepisy wskazują zatem, że przed wniesieniem skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona powinna była wystąpić z ponagleniem o jakim mowa w powołanym art. 37 § 1 K.p.a. Przy czym zaznaczyć należy, że skutki ponaglenia dla dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego można rozważać jedynie w kontekście ponaglenia skutecznie wniesionego. Tylko takie ponaglenie daje stronie możliwość wniesienia skargi do sądu. Skarga na bezczynność, która nie została poprzedzona ponagleniem, jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Ocena skuteczności czynności procesowej strony polegającej na wniesieniu ponaglenia w rozumieniu art. 37 § 1 K.p.a., jako warunku skutecznego wniesienia skargi na przewlekłe lub bezczynne prowadzenie postępowania, nie może być zaś oderwana od wektora czasu.
Podkreślić bowiem należy, że ponaglenie, (w poprzednim stanie prawnym zażalenie), by spełnić przypisane mu przez ustawodawcę funkcje musi zostać złożone w toku postępowania. Tylko wtedy stanowi ono wyczerpanie środka zaskarżenia, który przysługiwał skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Jeśli nie zostanie złożone w toku postępowania, to nie może być uznane za środek zaskarżenia przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.), który służy stronie przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 p.p.s.a.), a w konsekwencji warunkuje dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego.
Jak wynika z akt niniejszej sprawy, pismem z dnia 10 kwietnia 2017 r. skarżący – w trybie art., 37 K.p.a. – wnieśli do Wojewody Mazowieckiego zażalenie na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w sprawie z wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...].
Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 r. uznał wniesione zażalenie za uzasadnione i wyznaczył organowi I instancji dodatkowy termin do załatwienia sprawy do trzech miesięcy od dnia otrzymania niniejszego postanowienia.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r. Prezydent m. st. Warszawy zawiesił postepowanie w sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość warszawską położoną w warszawie przy ul. [...], do czasu zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji orzeczenia odmawiającego ustanowienia użytkowania wieczystego do nieruchomości warszawskiej przy ul. [...] w Warszawie.
Postanowieniem z dnia 17 lipca 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 219/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie sądowe ze skargi skarżących na bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku o odszkodowanie za w/w nieruchomość, wskazując, że powodem jest cofnięcie skargi przez pełnomocnika skarżących.
Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 1784/17, oddalił skargę kasacyjną skarżących od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 233/17 w sprawie ze skargi skarżących na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej ustanowienia użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] w Warszawie.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. Prezydent m. st. Warszawy, wobec ustania przyczyny zawieszenia, podjął postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za w/w nieruchomość.
W piśmie z dnia [...] sierpnia 2019 r. Urząd m.st. Warszawy poinformował pełnomocnika skarżących, że w sprawie przedmiotowego odszkodowania prowadzone jest postępowanie wyjaśniające i gromadzony jest materiał dowodowy. Wskazano, że ze względu na bardzo dużą ilość prowadzonych postępowań, przewidziany termin załatwienia sprawy planuje się na 29 listopada 2019 r.
W dniu 22 kwietnia 2021 r. (data stempla pocztowego) skarżący wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość warszawską.
Wobec powyższych rozważań oraz okoliczności niniejszej sprawy, za słuszne należy uznać twierdzenie Sądu I instancji, że zażalenia z dnia 10 kwietnia 2017 r. (rozpoznanego przez Wojewodę Mazowieckiego postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017r.) nie można uznać za skutecznie wniesione ponaglenie przed złożeniem przedmiotowej skargi z dnia 20 kwietnia 2021 r. Jak już bowiem wspomniano powyżej, ponaglenie, by spełnić przypisane mu przez ustawodawcę funkcje musi zostać złożone w toku postępowania. W niniejszej natomiast sprawie, po złożeniu przez skarżących ponaglenia (zażalenia) z dnia 10 kwietnia 2017 r., sprawa została przez WSA w Warszawie umorzona postanowieniem z dnia 17 lipca 2018 r. Postanowienia tego nie zaskarżono, a więc sprawa dotycząca bezczynności organu w rozpoznaniu wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość została prawomocnie zakończona.
Wobec tego, skoro w ocenie skarżących organ nadal pozostaje w bezczynności w kwestii rozpatrzenia wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość, to przed wniesieniem skargi w tym przedmiocie z dnia 20 kwietnia 2021 r., powinni oni wystosować ponaglenie do organu, na co zasadnie wskazał Sąd I instancji.
Uznać zatem należy, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.