Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1549/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2010 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy: K. M. w trybie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) wniosła o przyznanie renty po zmarłym mężu.
Decyzją z dnia 24 marca 2010 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie wskazanego wyżej przepisu ustawy, odmówił przyznania świadczenia wskazując, że nie występuje przesłanka niemożności podjęcia pracy, gdyż wnioskodawczyni nie legitymuje się orzeczeniem lekarskim stwierdzającym całkowitą niezdolność do pracy.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 20 lipca 2010 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń utrzymał w mocy powyższą decyzję.
Od tego rozstrzygnięcia K. M. wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W ocenie skarżącej organ odniósł się jedynie do przesłanki niezdolności do pracy, nie oceniając pozostałych kwestii podnoszonych we wniosku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację prezentowaną w uzasadnieniu decyzji.
Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1549/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę K. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2010 r., wskazał, że aby było możliwe przyznanie świadczenia w drodze wyjątku muszą występować łącznie przesłanki określone w art. 83 powołanej ustawy. Zaś niewystępowanie którejkolwiek z nich uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie tego świadczenia.
Sąd wskazał, że okolicznością niesporną w sprawie jest to, iż w dniu 16 czerwca 2010 r. Komisja Lekarska działająca przy Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wydała orzeczenie stwierdzające, iż skarżąca nie jest niezdolna do pracy. Sąd podkreślił jednak, że ustawodawca uzależnił możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku od istnienia okoliczności całkowitej niezdolności do pracy. Jedynym natomiast organem władnym skutecznie oceniać zdolność do pracy są komisje lekarskie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd uznał zatem, że do czasu, aż skarżąca nie będzie legitymować się orzeczeniem stosownej komisji w przedmiocie całkowitej niezdolności do pracy, nie będzie mogła uzyskać dochodzonego świadczenia.
Wobec tego Sąd uznał, że skoro skarżąca nie wykazała istnienia po swej stronie okoliczności całkowitej niezdolności do pracy, było zbędne badanie pozostałych przesłanek określonych w art. 83 powołanej ustawy. Nawet bowiem, gdyby te pozostałe okoliczności występowały po stronie skarżącej, nadal nie mogłaby tego świadczenia uzyskać.
Na marginesie Sąd podniósł, że w niniejszej sprawie nie występowała też przesłanka niemożności podjęcia pracy z uwagi na wiek.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożyła K. M., wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o przyznanie pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), polegające na jego błędnej, zawężającej wykładni poprzez przyjęcie, że przesłanka wieku skarżącej, która obok przesłanki niezdolności do pracy została wskazana przez ustawodawcę jako równorzędna przesłanka stanowiąca podstawę do przyznania świadczenia ubezpieczeniowego w drodze wyjątku, jest wypełniona jedynie w przypadku osiągnięcia przez skarżącą wieku emerytalnego podczas, gdy ustawodawca nie wskazał w tym przepisie takiego ograniczenia.
W ocenie skarżącej kasacyjnie organ pominął i nie ocenił jej sytuacji rodzinnej zaistniałej po śmierci jej męża, jak również pominął i nie ocenił faktu braku możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia i utrzymującego się przez wiele lat stanu bezrobocia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 wskazanej wyżej ustawy, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie podstawą skargi kasacyjnej jest naruszenie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki:
- 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
- 2) nie spełnia warunków ustawowych określonych w tym przepisie wskutek szczególnych okoliczności;
- 3) nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiekiem;
- 4) nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Podkreślić należy, że wymienione warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.
Zasadnym jest wskazanie, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w trybie art. 83 ust 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest oparte na konstrukcji roszczenia, a dokonuje się w ramach decyzji uznaniowej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jeżeli zajdą przesłanki wymienione w tym przepisie. Jego brzmienie oznacza zatem, iż jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję kierując się uznaniem administracyjnym.
W niniejszej sprawie organ, a za nim Sąd pierwszej instancji uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia warunku całkowitej niezdolności do pracy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za zasadną należy uznać ocenę dokonaną w niniejszej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż nie zostały spełnione łącznie przesłanki, o których mowa w art. 83 ust 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż skarżąca nie spełniła warunku całkowitej niezdolności do pracy.
W tym miejscu podkreślić należy, że świadczenie przyznawane w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jego przyznanie uwarunkowane jest łącznym spełnieniem przesłanek określonych w art. 83 powołanej ustawy, o czym już była mowa powyżej. W przeciwnym razie świadczenie to utraciłoby swój wyjątkowy charakter. W niniejszej sprawie zaś nie została spełniona przesłanka całkowitej niezdolności do pracy, co wyklucza przyznanie takiego świadczenia.
Jeżeli natomiast skarżąca kasacyjnie uważa, że jej sytuacja materialna jest niewystarczająca, może złożyć do właściwego miejscowo ośrodka pomocy społecznej wniosek o przyznanie takiej pomocy. Decyzja wydawana w tym przedmiocie przez właściwy organ opiera się również na uznaniu administracyjnym, ale przesłanki, które należy spełnić, aby otrzymać taką pomoc (określone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728), są ujęte znacznie szerzej, niż w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Wobec tego uznać należy, że zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest nieuzasadniony.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji