Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 26 października 2016 r., IV SA/Gl 837/15, oddalił skargę M. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. (SKO) z [...] lipca 2015 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. D., reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy:
- 1. art. 57 § 3 w zw. z art. 111 i art. 135 p.p.s.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie w postaci bezpodstawnego rozdzielenia skargi do osobnego prowadzenia pod sygnaturami spraw IV SA/Gl 594/15, IV SA/Gl 836/15, IV SA/Gl 837/15, IV SA/Gl 1061/15, IV SA/Gl 1062/15, podczas gdy ich wzajemne powiązania wymagały wspólnego rozpoznania;
- 2. art. 122 § 1 ust. 1 w zw. z art. 90 § 2 p.p.s.a. poprzez nieskierowanie sprawy na rozprawę, podczas gdy zawiłość sprawy wymagała skierowania jej na rozprawę,
- 3. art. 125 § 1 ust. 1 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie w postaci bezpodstawnego zawieszenia niniejszego postpowania, podczas gdy nie zaistniała ku temu przesłanka;
- 4. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie w postaci sporządzenia uzasadnienia skarżonego wyroku w sposób uniemożliwiający pełne zapoznanie się motywami kwestionowanego rozstrzygnięcia;
- 5. art. 145 § 1 ust. 1 pkt c p.p.s.a. w zw. z art. 112 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w postaci oddalenia skargi, podczas gdy w okolicznościach sprawy Sąd winien stwierdzić, że jedynym powodem ewentualnego uchybienia terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy było błędne pouczenie dokonane przez organ i w związku z tym orzeczenie merytoryczne nie byłoby dotknięte wadą nieważności;
- 6. art. 145 § 1 ust. 1 pkt c w zw. z art. 135 p.p.s.a. i w zw. z art. 39, art. 127 § 3, art. 144 oraz art. 141 § 2 k.p.a. przez ich nieprawidłowe zastosowanie w postaci uznania, że skarżący uchybił terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, podczas gdy postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie zostało prawidłowo doręczone skarżącemu i termin nie rozpoczął biegu;
- 7. art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a. i art. 4, art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez ich niezastosowanie w postaci błędnego pomięcia okoliczności, że skarżone postanowienie stwierdziło uchybienie terminu do złożenia zażalenia, podczas gdy skarżący wnosił o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc postanowienie to zostało wydane bez podstawy prawnej.
W związku z powyższym skarżący kasacyjnie wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez nałożenie na organ obowiązku przyjęcia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.
Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
SKO postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r. odmówiło M. D. wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 k.p.a.) w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji SKO z [...] grudnia 2012 r., wydanej w trybie art. 138 § 2 k.p.a., w przedmiocie zasiłku celowego, z tego powodu, że decyzja objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności została już uchylona przez WSA w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z 21 stycznia 2015 r., IV SA/Gl 1135/14. Postanowienie z [...] kwietnia 2015 r. zostało doręczone stronie [...] maja 2015 r., a termin jego zaskarżenia upływał [...] maja 2015 r.
Wnioskiem z [...] czerwca 2015 r. M. D. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy i o przywrócenie terminu do wniesienia takiego wniosku.
SKO postanowieniem z [...] lipca 2015 r. odmówiło M. D. przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z [...] kwietnia 2015 r., a kolejnym postanowieniem z tej samej daty stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. To ostatnie postanowienie zostało sprostowane (postanowieniem z [...] września 2015 r.) w ten sposób, że jako oczywistą pomyłkę uznano to, że chodziło o wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a nie zażalenie.
Obydwa postanowienia z [...] lipca 2015 r. zostały zaskarżone do Sądu I instancji, przy czym zaskarżony w niniejszej sprawie skargą kasacyjną wyrok WSA w Gliwicach dotyczy postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyrokowi temu skarżący kasacyjnie zarzuca miedzy innymi, że skarga nie została rozpoznana na rozprawie, tylko na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (zarzut naruszenia art. 122 w zw. z art. 90 § 2 p.p.s.a.) oraz że nie została rozpatrzona łącznie z innymi sprawami (między innymi ze sprawą ze skargi na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu – zarzut naruszenia art. 57 § 3 w zw. z art. 111 i art. 135 p.p.s.a.). Kwestionuje też zawieszenie postępowania do czasu rozpatrzenia skargi na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu (zarzut naruszenia art. 125 § 1 ust. 1 [powinno być pkt 1] p.p.s.a.).
Wszystkie te zarzuty należy uznać za bezzasadne. Zgodnie z wymienionym w podstawie skargi kasacyjnej art. 57 § 3 p.p.s.a. "Jeżeli w jednym piśmie zaskarżono więcej niż jeden akt lub czynność albo bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, przewodniczący zarządza rozdzielenie tych skarg." Postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz postanowienie o odmowie przywrócenia terminu są osobnymi aktami w rozumieniu powołanego przepisu i podlegają osobnemu zaskarżeniu. "Postanowienia wydawane przez organ odwoławczy na podstawie art. 59 § 2 k.p.a., jak i postanowienia wydane na podstawie art. 134 k.p.a. są ostateczne i służy na nie wyłącznie skarga do sądu administracyjnego" (por. wyrok NSA z 21 stycznia 2010 r., II OSK 120/09, LEX nr 597160). Połączenie zaś takich spraw (ze skarg na powyższe postanowienia) do wspólnego rozpoznania mogłoby ewentualnie nastąpić tylko fakultatywnie, w trybie art. 111 § 2 p.p.s.a. "Art. 111 § 2 p.p.s.a. wskazuje przykład fakultatywnego połączenia spraw w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, a mianowicie jeżeli pozostają one ze sobą w związku. (...) Sprawy mogą pozostawać ze sobą w związku faktycznym lub prawnym.
Związek faktyczny dotyczy w szczególności materiału dowodowego sprawy (okoliczności faktycznych), natomiast związek prawny – treści stosunków prawnych łączących różne podmioty" (zob. B. Dauter, Komentarz do art. 111 p.p.s.a., WKP 2018). W niniejszej sprawie, skoro obydwa zaskarżone postanowienia zostały wydane w tej samej dacie ([...] lipca 2015 r.), to od prawomocnego rozstrzygnięcia skargi na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zależało, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony w terminie. Wspólne rozpoznanie, wymagające wyrokowania w obydwu sprawach w tym samym dniu, nie mogło mieć zatem miejsca z uwagi na to, że wyrok w sprawie ze skargi na postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mógł zapaść tylko po prawomocnym rozstrzygnięciu sprawy ze skargi na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu.
Sąd I instancji nie łącząc tych spraw do wspólnego rozpoznania nie tylko nie uchybił w tej sytuacji art. 111 p.p.s.a. ze skutkiem mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ale wręcz nie mógł ich rozpoznawać łącznie. Z powodów podanych wyżej nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż prejudykat, o jakim mowa w tym przepisie, był w tej sprawie ewidentny, a co za tym idzie zawieszenie postępowania sądowego na tej podstawie było uzasadnione.
Zauważyć też należy, że art. 119 pkt 3 p.p.s.a. dopuszcza rozpoznanie skargi na postanowienie w trybie uproszczonym, a zatem decyzja, czy sprawa mogła zostać rozpoznana na rozprawie (zarzut naruszenia art. 122 w zw. z art. 90 § 2 p.p.s.a.) zależała wyłącznie od oceny Sądu I instancji i pozostawała bez wpływu na wynik sprawy. W każdym razie skarżący kasacyjnie nie wykazał, że rozpoznanie sprawy na rozprawie mogłoby wpłynąć w istotny sposób na wynik sprawy w sytuacji, gdy okoliczności faktyczne były w sprawie oczywiste i znane Sądowi I instancji na podstawie akt.
Nie jest też zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i sporządzenie uzasadnienia skarżonego wyroku w sposób uniemożliwiający pełne zapoznanie się motywami kwestionowanego rozstrzygnięcia. Motywy te Sąd I instancji wyłożył bowiem nader jasno. Skoro skarga na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy została prawomocnie oddalona, a skarga na postanowienie z [...] września 2015 r. o sprostowaniu oczywistej omyłki w zaskarżonym postanowieniu z [...] lipca 2015 r. została odrzucona, to uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest w tej sytuacji oczywiste, skoro został on wniesiony [...] czerwca 2015 r., a termin upływał [...] maja 2015 r.
W oczywistej sprzeczności z materiałem dowodowym pozostają też zarzuty, że postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie zostało prawidłowo doręczone skarżącemu kasacyjnie i w związku z tym termin do jego zaskarżenia nie rozpoczął biegu oraz że zawierało ono błędne pouczenie. Z akt sprawy jasno wynika (co przyznaje także skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), że postanowienie z [...] kwietnia 2015 r. o nr [...] odebrał osobiście [...] maja 2015 r., a jak dodaje w kopercie była jeszcze inna decyzja, co potwierdza także treść zwrotnego potwierdzenia odbioru. Postanowienie z [...] kwietnia 2015 r. zawierało także właściwe pouczenie, że służy od niego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w terminie siedmiu dni od jego doręczenia. Na prawidłowość doręczenia i pouczenia nie ma wpływu fakt, że wraz z postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r. (w jednej kopercie) została także doręczona inna decyzja, skoro skarżący potwierdza, że postanowienie odebrał.
Jeśli do tego dodamy, że skarga na postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki (z [...] września 2015 r.) została odrzucona, to zarzuty zawarte w pkt 5-7 skargi kasacyjnej należy uznać za pozbawione usprawiedliwionych podstaw.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy rozstrzygnąć może natomiast Sąd I instancji (zob. art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).