Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 1205/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę W.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu.
Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. znak [...] (dalej decyzja z [...] czerwca 2014 r.) Starosta [...] (dalej Starosta), na podstawie art. 5 ust. 3b i 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm., dalej upal) art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej kpa), na wniosek Burmistrza [...] (dalej Burmistrz), orzekł o zatrzymaniu W.G. (dalej skarżący) prawa jazdy kategorii B, nr [...], nr druku [...] wydanego przez Starostę [...] w dniu 26 kwietnia 2005 r. i nakazie zwrotu ww. dokumentu prawa jazdy do depozytu urzędu w trybie natychmiastowym.
W uzasadnieniu Starosta wskazał, że dnia 12 lutego 2014 r. do Starostwa w [...] wpłynął wniosek Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działającego z upoważnienia Burmistrza [...], o zatrzymanie W.G. prawa jazdy, bowiem został on uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, przez uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i niezłożenie oświadczenia majątkowego. Starosta wskazał, że w okresie ostatnich 6 miesięcy ww. nie dokonał żadnej wpłaty tytułem spłaty zadłużenia. Zgodnie z art. [5 ust.] 3b upal, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy. Na podstawie tego wniosku, starosta jest obowiązany wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy (art. 5 ust. 5 upal). Skarżący nie wniósł odwołania od decyzji, którą uznano go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
W.G. złożył odwołanie wnosząc o uchylenie decyzji z [...] czerwca 2014 r. Podkreślił, że decyzja jest pozbawiona podstaw prawnych, bowiem - jak twierdzi - wnosił odwołanie od decyzji z [...] października 2013 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] października 2013 r.), na mocy której został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podał, że odwołanie od tej decyzji jest przedmiotem rozpoznania przez organ.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] sierpnia 2014 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (dalej Kolegium), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 5 ust. 5 i 3b upal, utrzymało w mocy decyzję z [...] czerwca 2014 r.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wobec strony wydano decyzję z [...] października 2013 r. o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja ta jest ostateczna, co potwierdził MOPS pismem z 13 czerwca 2014 r. Skarżący złożył odwołanie od tej decyzji, jednak postanowieniem z [...] lipca 2014 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Tym samym brak podstaw do kwestionowania ostateczności decyzji z [...] października 2013 r. Kolegium uznało decyzję I instancji za prawidłową.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył W.G. wnosząc o uchylenie decyzji organu I i II instancji. Podkreślił, że nigdy nie otrzymał decyzji z [...] października 2013 r. o "uznaniu go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych", bowiem organ wysłał ją na zły adres. Podniósł, że organy w jego sprawie działały bezprawnie, pozbawiając go prawa jazdy.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem II SA/Bd 1205/14, na podstawie art. 151 ppsa, oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że ilekroć w ustawie mowa jest o organie właściwym dłużnika oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego (art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). Zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Wskazówkę przy ocenie istnienia przesłanek określonych w art. 25 kc, stanowi m.in. zameldowanie na pobyt stały, chociaż nie przesądza ono o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest, że w dacie złożenia wniosku przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy, dłużnik alimentacyjny miał miejsce zamieszkania na terenie objętym właściwością miejscową Burmistrza [...].
Skarżący zmienił miejsce zamieszkania ze stałego zameldowania S.,. Skarżący w pismach kierowanych do instytucji posługuje się tym adresem wskazując, że jest to ostatni meldunek. Natomiast jako adres do korespondencji wskazuje ul. [...], N.. Skarżący korzysta z pomocy instytucji właściwych dla wskazanego adresu dla korespondencji. Przykładem jest wniosek skarżącego z 22 maja 2014 r. o udzielenie indywidualnego wsparcia finansowego na kurs prawa jazdy. Skarżący zgodnie z zaświadczeniem PUP [...] z 14 kwietnia 2014 r. zamieszkały ul. [...], N. jest zarejestrowany ww. Urzędzie jako osoba poszukująca pracy od dnia 8 lutego 2012 r. Powyższe ustalenia stanu faktycznego dowodzą, że skarżący znajduje się na terenie N. Przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie regulują tzw. następczej, zachodzącej już w toku prowadzenia postępowania, zmiany miejsca zamieszkania dłużnika. W toku prowadzonego postępowania nie zaistniały okoliczności skutkujące zmianą właściwości miejscowej organu prowadzącego postępowanie.
Materiał dowodowy potwierdza, że skarżący zamieszkuje na terenie N. W przypadku skarżącego, organem właściwym dłużnika jest Burmistrz [...], na terenie które[go to miasta] przebywa skarżący, co jest równoznaczne z miejscem zamieszkania. W przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów o właściwości przy składaniu wniosku dnia 6 lutego 2014 r. przez Burmistrza o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego.
Z art. 5 ust. 3b upal wynika jednoznacznie, że dopiero gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie mu prawa jazdy, dołączając do niego odpis rzeczonej decyzji, a nadto składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 5 ust. 5 upal, na podstawie takiego wniosku właściwy starosta powiatowy wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy.
Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że ostateczną decyzją z [...] października 2013 r. nr [...] Burmistrza [...] uznał W.G. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzję wydano na podstawie art. 5 ust. 3 i 3a upal i organ właściwy dłużnika (Burmistrz) złożył skierowany do Starosty wniosek o zatrzymanie prawa jazdy.
W sprawie zaistniały przesłanki, które z mocy art. 5 ust. 5 upal, obligowały Starostę do wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. Brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że ma on charakter bezwzględnie obowiązującej normy, która w przypadku spełnienia wymienionych w niej - opisanych wyżej – przesłanek, nie pozostawiała Staroście żadnego zakresu uznania administracyjnego, lecz obligowała go do wydania takiego rozstrzygnięcia.
Art. 5 ust. 3b upal, wprowadzony do ustawy na mocy nowelizacji z 19 sierpnia 2011 r., był przedmiotem badania pod kątem zgodności z Konstytucją RP. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 12 lutego 2014 r. K 23/10, orzekł o zgodności tego unormowania z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 ustawy zasadniczej.
Odnosząc się do okoliczności podniesionych w skardze, Sąd wskazał, że ustawodawca nie uzależnił możliwości zatrzymania prawa jazdy od jakichkolwiek warunków. W art. 5 ust. 5 upal przewidziano obligatoryjne zatrzymanie prawa jazdy po otrzymaniu wniosku sporządzonego po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Sąd zwraca uwagę, że w takim przypadku organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy nie ma możliwości wydania innej decyzji, aniżeli decyzji zatrzymującej prawo jazdy.
W przedmiotowej sprawie brak było podstaw do zawieszenia postępowania. Starosta wydając decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy oparł rozstrzygnięcie o ostateczną decyzję. Usunięcie jej z obrotu prawnego będzie stanowiło przesłankę do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 8 kpa. W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Wobec powyższego nie było przeszkód prawnych do orzekania w przedmiotowej sprawie.
Skargę kasacyjną wywiódł W.G., reprezentowany przez pełnomocnika r. pr. W.P., zaskarżając wyrok II SA/Bd 1205/14 w całości.
Skarżący kasacyjnie zarzucił wyrokowi naruszenie art. 125 § 1 pkt 1 oraz ewentualnie art. 56 ppsa, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, przez odmowę zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia postepowań przed WSA o sygn. II SA/Bd 475/15 i II SA/Bd 476/15.
Wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania ze skargi kasacyjnej wg norm przepisanych; przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu wg norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.
Zarzut naruszenia art. 125 § 1 pkt 1 ppsa okazał się niezasadny.
Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej (art. 125 § 1 pkt 1 ppsa). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie trafnie wskazuje się, że fakultatywne zawieszenie postępowania na podstawie komentowanego przepisu zależy od uznania sądu, który winien rozważyć, czy w danym wypadku jest celowe wstrzymywanie biegu sprawy z uwagi na opisane okoliczności i czy nie naruszy ono praw gwarantowanych w ustawie zasadniczej. W orzecznictwie podkreśla się, że uznanie przewidziane w tym przepisie nie może mieć dowolnego charakteru. Obowiązkiem sądu jest rozważenie, a w konsekwencji wyjaśnienie w uzasadnieniu postanowienia przesłanek uzasadniających zawieszenie postępowania w sprawie (postanowienie NSA z: 25.3.2005 r. I FZ 134/05, Lex 847392; 2.4.2012 r. II FZ 182/12, Lex 1137696; 15.3.2012 r. I GZ 35/12, Lex 1136617).
Nadto sąd musi rozważyć przesłanki umożliwiające zawieszenie postępowania w świetle nakazu rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i zasady szybkości postępowania wynikającej z art. 7 ppsa (postanowienie NSA z: 24.8.2011 r. II FZ 390/11, Lex 896353; 17.11.2011 r. II FZ 673/11, Lex 1070136; 12.1.2012 r. II FZ 832/11, Lex 1104148, aprobowane przez M. Niezgódkę-Medek w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, uw. 1 do art. 125; postanowienie NSA z 27.1.2015 r. II OZ 34/15). Merytorycznie powiązanie rozpoznawanej sprawy jak i innych spraw nie oznacza automatycznie zasadności wniosku o zawieszenie postępowania sądowego na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ppsa (postanowienie NSA z 19.11.2014 r. II FSK 3178/14; wyrok NSA z 5.10.2017 r. II FSK 2323/15, Lex 239313).
Sąd I instancji należycie rozważył kwestię zawieszanie postępowania w kontrolowanej sprawie, prawidłowo uznając, że brak było podstaw do zawieszenia postępowania. Ustawodawca wprowadzając wymów ostateczności decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (art. 5 ust. 3b upal), w sposób należyty chroni interes dłużnika alimentacyjnego. Uzasadnionym jest pogląd, że ewentualne usunięcie z obrotu alimentacyjnego decyzji z [...] października 2013 r. stanowić może przesłankę wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją wydaną na podstawie art. 5 ust. 5 upal (art. 145 § 1 pkt 8 kpa). Ważąc racje związane z zasadą szybkości postępowania i przesłankę fakultatywnego zawieszenia postępowania, Sąd I instancji zasadnie uznał, że zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie nie było celowe.
Ani zarzut naruszenia art. 125 § 1 pkt 1, ani art. 56 ppsa, nie stanowią podstawy do kontrolowania ustaleń faktycznych. Zdawkowy pogląd o lakoniczności, pobieżności ustaleń "w tym zakresie" [co do miejsca zamieszkania skarżącego na terenie objętym właściwością miejscową Burmistrza [...] ], nie jest usprawiedliwiony (s. 2-3 uzasadnienia wyroku II SA/Bd 1205/14). Twierdzenia zawarte w odwołaniu skarżącego z 26 maja 2014 r. (k. 24 akt administracyjnych; s. 3-4 odwołania) czynią całkowicie niewiarygodnym twierdzenie autora skargi kasacyjnej o niebezpieczeństwie "utraty ofert pracy", bowiem mimo że skarżący ma atrakcyjny zawód kierowcy-mechanika i ma średnie wykształcenie, nie szuka pracy z odpowiednim zaangażowaniem od 2012 r. i w istocie preferuje obowiązek alimentowania młodszego dziecka nad obowiązek alimentowania dziecka starszego, co nie ma żadnego oparcia w prawie.
W sprawie nie doszło do naruszenia art. 56 ppsa. Ustawodawca uznał, że w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu. Ani postępowanie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z [...] października 2013 r. uznającej skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (kontrolowane wyrokiem II SA/Bd 475/15), ani postępowanie w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z [...] października 2013 r. (kontrolowane wyrokiem II SA/Bd 476/15), nie stanowią postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania w rozumieniu art. 56 ppsa w stosunku do decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, w którym to postępowaniu skarżący wywiódł skargę, inicjującą postępowanie sądowoadministracyjne, w którym zapadł kontrolowany wyrok II SA/Bd 1205/14).
W żadnej ze wskazanych spraw nie doszło do uruchomienie nadzwyczajnego trybu weryfikacji rozstrzygnięcia administracyjnego, kontrolowanego w sprawie II SA/Bd 1205/14 (wyrok NSA z 14.6.2017 r. II OSK 1655/16, Lex 2357941).
Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną oddalono.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1, art. 258 § 2 pkt ppsa), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa, przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261. Pełnomocnik skarżącego winien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy odrębny wniosek wraz ze stosownym oświadczeniem.