Uzasadnienie
I OSK 75/05
Dyrektor Izby Celnej w B. działając na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. 2004 nr 156 poz. 1641/ decyzją z dnia 29 lipca 2004 r. zwolnił funkcjonariusza celnego Teresę M. ze służby celnej, a następnie w dniu 17 sierpnia 2004 r. utrzymał w mocy to orzeczenie. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 26 lipca 2004 r. Prokuratura Okręgowa w L. ośrodek zamiejscowy w B. skierowała do Sądu Rejonowego w B. akt oskarżenia przeciwko Teresie M. o przestępstwo umyślne z art. 18 par. 2 Kk w związku z art. 234 i 12 Kk.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Teresa M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej:
- naruszenie prawa materialnego, w tym art. 42 pkt 3 Konstytucji RP oraz art. 6 pkt 2 Europejskiej konwencji Praw Człowieka przez zwolnienie skarżącej ze służby z powodu wniesienia przeciwko niej aktu oskarżenia, pomimo konstytucyjnej zasady, że każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu,
- naruszenia prawa procesowego, w tym podjęcie decyzji z dnia 29 lipca 2004 r. przez Dyrektora Izby Celnej w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego, który był bezpośrednim przełożonym skarżącej, zwolnienie ze służby podczas zwolnienia lekarskiego, oraz uniemożliwienie wykorzystania zaległego urlopu wypoczynkowego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że decyzja została wydana na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy. Organem właściwym przy podjęciu decyzji, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o służbie celnej, w tym decyzji dotyczących zwolnień funkcjonariuszy, jest Dyrektor Izby Celnej. Na podstawie art. 1 ust. 9 ustawy w sprawach związanych z pełnieniem służby oraz zatrudnieniem w jednostkach organizacyjnych właściwy jest kierownik urzędu, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z art. 1 ust. 8 ustawy wynika, że kierownikiem Urzędu jest Dyrektor Izby Celnej. Służy od jego orzeczeń, zgodnie z art. 81 ust. 1 a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ podkreślił też, że bezpośredni przełożony skarżącej był informowany o wszczętym przeciwko niej postępowaniu. Wskazał też, iż nie jest zasadny zarzut zwolnienia podczas zwolnienia lekarskiego, gdyż w sprawie nie ma zastosowania art. 41 Kodeksu pracy, a ustawa o służbie celnej nie przewiduje takiego zakazu. Podkreślił również, iż zgodnie z art. 81 ust. 1a decyzja podjęta wobec skarżącej jest natychmiast wykonalna, stąd nie było możliwości wykorzystania urlopu wypoczynkowego. Teresie M. przysługuje natomiast ekwiwalent za niewykorzystany urlop.
W piśmie procesowym z dnia 7 listopada 2004 r. skarżąca podniosła, że informowała Dyrektora Izby Celnej o przestępczej działalności swoich sąsiadów i miejscowego policjanta, a sprawa jest konsekwencją odwetowego działania grupy przestępczej. Ponownie zarzuciła też organowi naruszenie zasady dwuinstancyjności.
Wyrokiem z dnia 16 listopada 2004 r. III SA/Lu 540/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę. W uzasadnieniu podkreślił, że skarżąca została zwolniona ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 2004 r. o służbie celnej, według którego funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby wskutek wniesienia aktu oskarżenia za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Zgodność tego przepisu z konstytucją była badana przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 19 października 2004 r. K 1/04 orzekł, że art. 2 pkt 1i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ jest zgodny z art. 32, oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji. Trybunał podkreślił przy tym, że zasada domniemania niewinności odgrywa główną rolę podczas toczącego się procesu. Nie może być jednak rozumiana tak szeroko, by uniemożliwiała sprawowanie nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego. Funkcjonariusze celni zaliczani są do służb mundurowych. Osoby pełniące taką służbę poddane są szczególnym rygorom.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił też pozostałych zarzutów skarżącej. Uznał bowiem za zasadne w tej mierze stanowisko zajęte przez organ w odpowiedzi na skargę.
W skardze kasacyjnej Teresa M., reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżyła wyrok w całości, żądając jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła mu, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uchybienie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" tej ustawy. W uzasadnieniu wskazała, że sąd pierwszej instancji uznał, że odniesienie się Dyrektora Izby Celnej w B. do zarzutów skargi było pełne i kompletne. WSA po ich rozważeniu w pełni podzielił zajęte stanowisko. Tymczasem sąd nie uwzględnił, że decyzja Dyrektora Izby nie odpowiadała warunkom z art. 107 par. 1 i 3 Kpa, prawidłowo skonstruowanego uzasadnienia. W przedmiotowej sprawie skarżąca informowała Dyrektora o toczącym się postępowaniu przygotowawczym, o próbie oskarżenia jej przez osobę chorą psychicznie oraz o tym, że jej działalność przeszkadza osobom trudniącym się przestępczym procederem. Pomimo tego organ celny nie odniósł się do tych zarzutów, ani nie wykazał dlaczego odmówił im wiarygodności i mocy dowodowej. Zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczący uzasadnienia faktycznego i prawnego podjętej decyzji był stawiany w skardze do WSA. Sąd ich nie uwzględnił, podzielając stanowisko organu. Stanowi to istotne naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w B. wniósł o jej oddalenie oraz orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych. Wskazał, że decyzja została podjęta na podstawie obowiązującego przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o służbie celnej. Odnośnie zarzutów wskazanych w czerwcu i lipcu 2004 r., a nie ujętych w decyzji pierwszej instancji podkreślił, że nie były one związane z przedmiotową sprawą w ten sposób, aby ich rozpoznanie stanowiło obligatoryjny wymóg zachowania ustawowych elementów, jakie winna zawierać decyzja.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył że:
Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Sąd nie dopatrzył się bowiem w zaskarżonym wyroku naruszenia art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a./. Zgodnie z tym art. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącej sąd wojewódzki winien zastosować ten przepis, ponieważ decyzja Dyrektora Izby Celnej nie odpowiadała warunkom z art. 107 par. 3 Kpa, w szczególności organ ten nie ustosunkował się do zarzutu pomówienia skarżącej przez grupę przestępczą, o czym skarżąca informowała przełożonych już wcześniej. Zarzut ten stawiany był zresztą w skardze do sądu administracyjnego., a sąd nie wziął jego pod uwagę.
Należy jednak podkreślić, iż warunkiem zastosowania art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. jest ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uchylając decyzję musi wówczas wykazać, że gdyby nie było stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne. /por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, W-wa 2004 r. s. 211/.
Tymczasem w przedmiotowej sprawie zarzuty skierowane przeciwko decyzji organu odwoławczego nie mogły mieć istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Zgodnie bowiem z art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o służbie celnej /Dz.U. 2004 nr 156 poz. 1641 ze zm./ funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Zwolnienie to ma charakter obligatoryjny i jest konsekwencją samego aktu oskarżenia, a nie czynności podlegających jakiejkolwiek ocenie organu administracyjnego. Stąd zarzuty podnoszone przez skarżącą nie miały żadnego znaczenia dla decyzji o zwolnieniu, lecz mogły być podnoszone jedynie w postępowaniu przygotowawczym w sprawie karnej i w postępowaniu w tejże sprawie przed sądem. Jak zostało też podkreślone w wyroku WSA Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 października 2004 r. K 1/04 - OTK-A 2004 nr 9 poz. 93 uznał przepis art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/, którym m.in. wprowadzono powoływany wyżej art. 25 ust. 1 pkt 8a, za zgodny z art. 32 Konstytucji oraz orzekł, iż nie jest on niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji.
Z powyższych względów zarzuty stawiane przez skarżącą odnośnie decyzji organu administracyjnego nie mogły mieć znaczenia dla sprawy zwolnienia. Stąd Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stosując art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w przedmiotowej sprawie nie naruszył prawa.
Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./
O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz par. 14 ust. 2 pkt 2c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu /Dz.U. nr 163 poz. 1349 ze zm./.