Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 października 2016r. sygn. akt II SA/Kr 758/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę [...] S.A. w W. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] maja 2016r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania.
Wspomniany wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Starosta [...] decyzją z dnia [...] lutego 2015r. znak: [...], (sprostowaną postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015r. znak: [...]) orzekł o ustaleniu i wypłacie odszkodowania na rzecz I. A. K., J. C., K. K., R. K., J. K., I. Z., B. T., A.M., B.Ł., C. B., J. L., T. D., R. Ł. w łącznej kwocie [...] zł. za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] położoną w jednostce ewidencyjnej B., obręb S., o powierzchni [...]ha., objętą księgą wieczystą [...], która z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2003r. przeszła na własność Skarbu Państwa, w użytkowanie wieczyste [...] Równocześnie orzeczono o podmiocie zobowiązanym do zapłaty odszkodowania oraz o sposobie zapłaty i skutkach opóźnienia lub zwłoki w zapłacie należności. W uzasadnieniu ww. decyzji organ l instancji wskazał, że K. K., J. C., J. L., T. D. i R. Ł. wystąpili w dniu [...] listopada 2007r. do Starosty [...] z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania jednocześnie zaznaczając, że pozostałe osoby będące również poprzednimi współwłaścicielami tj. M. K. i H. Ł. – zmarły.
Ponadto K. K., J. L., T. D., R. Ł. wskazały, że ww. wniosek został przez nich złożony także w imieniu spadkobierców M. K. i H. Ł. Wniosek został złożony z zachowaniem terminu określonego w ustawie z 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" (obecnie Dz.U. z 2017r. poz. 680), dalej powoływanej jako "u.k.r.p.", oraz spełniony został w stosunku do ww. nieruchomości warunek nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa z dniem 1 czerwca 2003r., co potwierdzone zostało ostateczną decyzją Wojewody M. z dnia [...] sierpnia 2013r. nr [...], przy jednoczesnym braku wystąpienia negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania, polegającej na stwierdzeniu nieprzerwanego, co najmniej 30 – letniego i trwającego do 31 maja 2003r., samoistnego posiadania przedmiotowej nieruchomości przez [...] S.A. lub jego poprzedników prawnych. Odszkodowanie zostało ustalone w oparciu o opinię biegłego rzeczoznawcy majątkowego, który w operacie szacunkowym sporządzonym dnia [...] listopada 2014r. oszacował wartość rynkową przedmiotowej nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej B., obręb [...] oznaczonej jako działka nr [...]o powierzchni [...]ha, stanowiącej fragment linii kolejowej nr [...] – na kwotę [...]zł.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyło złożone przez [...] S.A. w W., Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. Wojewoda M. decyzją z dnia [...] maja 2016r. znak: [...], działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015r. poz. 1774 z zm.), dalej powoływanej również jako "u.g.n.", oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r. poz. 23 ze zm.), dalej powoływanej jako "K.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2015r. W uzasadnieniu Wojewoda [...], powołując się na brzmienie art. 37a ust. 1 i 7 u.k.r.p., wskazał, że grunty wchodzące w skład linii kolejowych, które pozostawały w dniu [...] lutego 2003r. we władaniu [...] S.A., a nie stanowiły własności Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego lub tego przedsiębiorstwa, stają się z dniem 1 czerwca 2003r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem.
Wskazując na brzmienie art. 37a u.k.r.p. organ podał, że z wnioskiem o ustalenie odszkodowania występuje właściciel nieruchomości w terminie od dnia [...] czerwca 2003r. do dnia [...] grudnia 2007r. Zaznaczył jednocześnie, że wszystkie przesłanki muszą wystąpić łącznie. Organ I instancji wskazał, że ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013r. znak: [...] stwierdzono, że z dniem [...] czerwca 2003r. Skarb Państwa nabył z mocy prawa własność gruntu stanowiącego fragment linii kolejowej nr [...][...] ([...]), położony w jednostce ewidencyjnej B. obręb [...], oznaczony jako działka nr [...] pozostający w dniu [...] lutego 2003r. we współwłasności osób fizycznych. Decyzją tą stwierdzono również nabycie z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2003r. przez [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu oraz prawa własności urządzeń infrastruktury kolejowej na nim posadowionych.
Organ przytoczył treść uzasadnienia projektu ustawy o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 80, poz. 720), którą wprowadzono przepis art. 37a i wskazał, że odwołanie się przez ustawodawcę do przepisu art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, pozwala na skorzystanie z dorobku orzeczniczego, który powstał w związku ze stosowaniem ww. przepisu. Wojewoda [...] zwrócił również uwagę na rozbieżności w treści rozstrzygnięć sądów. Zgodnie z jednym stanowiskiem, jeśli w dacie złożenia wniosku o odszkodowanie wnioskodawca był ujawniony w księdze wieczystej, jako wyłączny właściciel przedmiotowej nieruchomości, to brak jest podstaw do przyjęcia, że nie był on legitymowany do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę całego należnego odszkodowania, pomimo, że prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej w wyniku zawarcia umowy sprzedaży z poprzednim właścicielem nieruchomości.
Według drugiego poglądu, odszkodowanie o którym mowa w przywołanych przepisach jest ściśle związane z utratą prawa własności, stanowiąc rekompensatę za przejęte w tym trybie nieruchomości. Uprawnionym jest zatem właściciel nieruchomości na dzień nabycia jej własności przez Skarb Państwa z mocy prawa.
Następnie organ odwoławczy przypomniał, że przedmiotowa nieruchomość w dniu [...] maja 2003r. stanowiła współwłasność K. K.,. C., H. Ł., J. L., T. D., R. Ł., R. K., J. K., I. Z., B. T. oraz A. M.j. Powyższe zostało ustalone na podstawie Aktu Własności Ziemi Nr [...] z dnia [...] maja 1979r., umowy przekazania gospodarstwa rolnego Rep. Nr [...]z dnia [...] czerwca 1983r. i postanowień Sądu Rejonowego w [...]. o stwierdzeniu nabycia spadku po M. K. oraz Z. K. Organ ustalił na podstawie załączonego do akt sprawy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] stycznia 1988r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po M. K., że spadek po tej osobie nabyli: R. K. i Z. K. Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 1988r. sygn. akt [...] spadek po Z. K. nabyli: J. K., I. Z. zd. K., B. T. zd. K. i A. M. zd. K. Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] 26 sierpnia 2008r. sygn. akt [...] spadek po H. Ł. nabyli: C. B. i B. Ł..
Natomiast na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013r. sygn. akt [...] i umowy nieodpłatnego zniesienia współwłasności i działku spadku Rep A Nr [...] z dnia [...] września 2012r. spadek po J. C.: nabyli I.K. i J. C. Organ podkreślił, że w rezultacie osobami uprawnionymi do ubiegania się o przedmiotowe odszkodowanie są: K. K., J. L., T. D., R. Ł., R. K., J. K., I. Z., B. T., A. M., C. B., B. Ł., I. K. i J. C. W dalszej kolejności Wojewoda [...] wyjaśnił, że wątpliwości odwołującego wzbudziły ustalenia organu l instancji zawarte w kwestionowanym rozstrzygnięciu dotyczące aspektu podmiotowego złożonego wniosku i przyznanego odszkodowania. Organ l instancji orzekł bowiem o ustaleniu i wypłacie odszkodowania m.in. na rzecz R. K., J. K., B. T., I. Z., A. M., B. Ł. oraz C. B., które to osoby będące spadkobiercami zmarłych M. K. i H. Ł. nie złożyły osobiście wniosku w ustawowym terminie.
Odnosząc się do powyższego, organ wskazał, że przez właściciela analogicznie w rozumieniu art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zw. z przepisami Kodeksu cywilnego o spadkobraniu rozumieć także należy spadkobierców osób, które utraciły własność nieruchomości, jeśli otwarcie spadku nastąpiło przed datą wygaśnięcia tego prawa. Zgodnie bowiem z treścią art. 922 § 1, art. 924 i art. 925 Kodeksu cywilnego prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób będących spadkobiercami zmarłego. Zdaniem organu oznacza to, że współuprawnionymi do dochodzenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość są spadkobiercy po zmarłych: H.Ł. oraz M. K. Następnie Wojewoda [...] wskazał, że jak ustalono na podstawie wniosku z dnia [...] listopada 2007r. o odszkodowanie w przedmiotowej sprawie wystąpili K. K., J. C., J. L., T. D. i R. Ł., zaznaczając jednocześnie, że pozostałe osoby będące również poprzednimi współwłaścicielami tj. M. K. i H. Ł. zmarły.
W aktach sprawy znajduje się protokół z rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu [...] stycznia 2015r., podczas której K. K., J. L., T. D., R. Ł. oświadczyły, że wniosek z dnia [...] listopada 2007r. złożyły w swoim imieniu i imieniu spadkobierców M. K. i H. Ł. Wojewoda [...] wskazał dalej, że w celu doprecyzowania i wyjaśnienia wątpliwości dotyczących ww. oświadczenia, zlecił organowi l instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego poprzez odebranie zeznań w charakterze strony od: R. K., J. K., B. T., I. Z., A. M., B. Ł. oraz C. B. na okoliczność tego czy osoby te udzieliły pełnomocnictwa K. K., J. L., T. D. i R. Ł. do wystąpienia w ich imieniu z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...]. Organ podkreślił, iż jak wynika z protokołów przesłuchania stron przeprowadzonego w dniu [...] stycznia 2016r. J. K., I. Z., A. M., B. Ł., C. B. uprzedzone o prawie do odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania w zakresie określonym w art. 83 § 3 K.p.a. oraz o odpowiedzialności z art. 233 Kodeksu karnego zeznały, że upoważniły K. K., J. L., T. D., R. Ł. do wystąpienia w ich imieniu z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.
Natomiast R. K.poinformował, że jego stan zdrowia nie pozwala na osobiste stawiennictwo w Starostwie Powiatowym w [...] oraz jednocześnie przesłał w załączeniu kartę informacyjną leczenia szpitalnego, a B. T. przesłała zwolnienia lekarskie. Osoby te jednocześnie pisemnie poinformowały, ze także udzieliły upoważnienia do wystąpienia w ich imieniu.
Jak dalej wyjaśnił Wojewoda [...], pismem z dnia [...] lutego 2016r. zwrócił się dodatkowo do J.K., I. Z., A. M., B. T., B. Ł., C. B. i R. K. o wskazanie konkretnej daty, w której udzielili oni K. K., J. L., T. D. i R. Ł. ww. pełnomocnictwa. W odpowiedzi na powyższe zapytanie, wszystkie ww. osoby zgodnie oświadczyły że pełnomocnictw udzieliły w dniu [...] listopada 2007r. W świetle powyższego organ II instancji uznał, iż brak jest podstaw, by kwestionować prawidłowość rozstrzygnięcia organu l instancji.
Odnosząc się dalej do podniesionego w odwołaniu zarzutu jakoby suma udziałów przyznanego odszkodowania wynosiła 52/48 części i była niewłaściwie wyliczona, Wojewoda stwierdził, że nie znalazł potwierdzenia tego zarzutu w przeprowadzonej analizie.
Organ odwoławczy stwierdził nadto, że operat szacunkowy z dnia [...] listopada 2014r., wykonany przez rzeczoznawcę majątkowego został sporządzony w sposób nienaruszający przepisów prawa, a w szczególności u.g.n. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Rzeczoznawca majątkowy oszacował wartość rynkową przedmiotowej nieruchomości o powierzchni [...]ha na kwotę [...]zł. Autor sporządzonej wyceny, zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego miasta B. zatwierdzonym uchwałą Rady Miejskiej w B. Nr [...] z dnia [...] czerwca 1998r., wykonał operat szacunkowy, podejściem porównawczym, metodą porównywania parami, przy założeniu, że wycena dokonana zostanie z uwzględnieniem nieruchomości użytkowanych jako tereny kolejowe, z terenu rynku regionalnego obejmującego województwa [...] i [...]. Powyższe poprzedzone została analizą rynku nieruchomości podobnych zlokalizowanych na terenie powiatu [...].
Dokonana przez biegłego analiza nieruchomości użytkowanych jako tereny kolejowe pozwoliła stwierdzić, że rynek ten jest bardzo słabo rozwinięty, co spowodowało konieczność rozszerzenia jego granic terytorialnych na rynek regionalny oraz wydłużenie okresu badania rynku. Do ostatecznego porównania biegły przyjął trzy nieruchomości użytkowane jako tereny kolejowe z: gminy W. (powiat [...], woj. [...]), gminy P. (powiat [...], woj. [...]) oraz gminy [...] (powiat będziński, woj. [...]). Zdaniem organu przyjęte do analizy nieruchomości porównawcze bez wątpienia są nieruchomościami podobnymi do nieruchomości wycenianej w rozumieniu art. 4 pkt 16 u.g.n.
Jak dalej wyjaśnił Wojewoda [...], mając na uwadze obowiązujące przepisy prawa normujące kwestię wyceny nieruchomości biegły dokonał odpowiedniej korekty poszczególnych wartości, spójnej z przedstawionymi opisami poszczególnych nieruchomości porównywanych, przyjętą skalą cech rynkowych oraz przypisanymi im wartościami. W ocenie organu korekty różnic pomiędzy poszczególnymi cechami rynkowymi przedmiotu wyceny i nieruchomości porównawczych zostały wskazane przez rzeczoznawcę majątkowego w sposób nie budzący wątpliwości organu odwoławczego. Nadto to biegły decyduje, jaki rynek jest miarodajny dla szacowanej nieruchomości oraz sposób dokonywania analizy rynku, jak również jakie cechy mają wpływ na wartość nieruchomości. Wojewoda [...] wskazał, że rzeczoznawca majątkowy dokonał również właściwego wyboru podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości, a także uwzględnił cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie w planie miejscowym, stan nieruchomości oraz dostępne dane o cenach, dochodach i cechach nieruchomości podobnych, wypełniając również dyspozycję art. 154 ust. 1 u.g.n.
Tym samym operat szacunkowy może stanowić dowód w przedmiotowej sprawie i być wykorzystany dla potrzeb niniejszego postępowania administracyjnego, a jednocześnie pismem z dnia [...] listopada 2015r. rzeczoznawca majątkowy potwierdził aktualność ww. wyceny nieruchomości.
Organ odwoławczy nadmienił także, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, by w przedmiotowej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka do ustalenia odszkodowania, o której mowa w art. 37a ust. 7 zdanie 3 u.k.r.p., zgodnie z którym roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia [...] maja 2003r. w posiadaniu samoistnym [...] SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Kwestia ta nie jest również przedmiotem sporu między stronami, a z pisma [...] S.A. z dnia [...] czerwca 2014r. wynika, że linia kolejowa nr [...] została wybudowana w 1979r. na podstawie decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny budowy [...] z dnia [...] czerwca 1976r.
[...] S.A. w W. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. zaskarżyła ww. decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w całości, wnosząc o jej uchylenie, podobnie jak poprzedzającej ją decyzji organu l instancji, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Zaskarżona decyzja jest w ocenie skarżącego wadliwa z dwóch przyczyn. Po pierwsze, organ II instancji wadliwie ustalił przez kogo przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane. Doprowadziło to do niedopuszczalnej modyfikacji treści wniosku o odszkodowanie złożonego w dniu [...] listopada 2007r. O tym bowiem, kto złożył stosowny wniosek, czy dokonał tego w imieniu własnym, czy też na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez inne osoby nie powinny decydować oświadczenia składane 8 lat później. Skarżąca Spółka podkreśliła, że na rozprawie w dniu [...] stycznia 2015r. wnioskodawcy stwierdzili, wbrew temu co napisali we wniosku z dnia [...] listopada 2007r., że wniosek złożyli nie tylko w imieniu własnym, lecz także w imieniu wszystkich spadkobierców zmarłych osób.
W celu doprecyzowania tego oświadczenia organ II instancji zlecił organowi l instancji uzupełnienie postępowania wyjaśniającego w konsekwencji czego, w styczniu 2016r. okazało się, że wnioskodawcom udzielone zostało w dniu [...] listopada 2007r. pełnomocnictwo od pozostałych spadkobierców, o którym jednak z bliżej nieokreślonego powodu nie było mowy ani w treści samego wniosku, ani nie została ta okoliczność ujawniona przez ponad 5 lat toczącego się postępowania. Zdaniem Spółki uchybienie powyższe ma o tyle istotne znaczenie w sprawie, że zgodnie z art. 37a u.k.r.p. jedynie złożenie wniosku w ustawowym terminie umożliwia ustalenie odszkodowania. Ze złożeniem wniosku ustawodawca związał bowiem powstanie określonych skutków prawnych, co jednocześnie zostało ograniczone terminem prawa materialnego, który nie podlega ze swej natury zawieszeniu ani przywróceniu. Tymczasem – zdaniem Spółki – w tej sprawie doszło do obejścia obowiązujących przepisów poprzez zmodyfikowanie złożonego w terminie wniosku ponad 8 lat po jego złożeniu.
W wyniku tej modyfikacji okazało się, że wniosek rzekomo złożyły nie tylko osoby podpisane pod nim, lecz również osoby, które wniosku w wymaganym terminie nie złożyły. Zupełnie bezpodstawnie wykreowano działanie wnioskodawców nie tylko w imieniu własnym, ale także w imieniu pozostałych osób, pomimo że z samego wniosku nic takiego nie wynika. Nie zostało również przedstawione przez nich pełnomocnictwo wraz z wnioskiem, oraz na takie pełnomocnictwo nie powołali się składając podpisany przez siebie wniosek. Tymczasem nie jest dopuszczalne konstruowanie kręgu wnioskodawców w oderwaniu od treści wniosku na podstawie oświadczeń wnioskodawców składanych wiele lat po złożeniu wniosku, gdyż w przeciwnym wypadku wymóg złożenia wniosku w określonym terminie przez uprawnionych miałby znaczenie tylko pozorne, gdyż możliwie byłoby jego dowolne modyfikowanie i swobodne rozszerzanie kręgu uprawnionych do odszkodowania podmiotów.
Ponadto – w ocenie [...] S.A. – wadliwość skarżonej decyzji wynika z tego, że odszkodowanie zostało ustalone na podstawie nieaktualnego operatu szacunkowego sporządzonego w dniu [...] listopada 2014r. Jak wynika z klauzuli nr [...] zamieszczonej na stronie 22 operatu, może być wykorzystany wyłącznie do celu w jakim został on sporządzony przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia. Termin ten upłynął z dniem [...] listopada 2015r., więc ustalenie na jego podstawie wysokości odszkodowania w dniu [...] maja 2016r. jest niedopuszczalne.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę [...] S.A. w [...] Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że zasadniczą kwestią sporną wymagającą rozstrzygnięcia jest kwestia, czy wniosek o odszkodowanie z tytułu wywłaszczonych gruntów wchodzących w skład linii kolejowych z dnia 26 listopada 2007r. został złożony w ustawowym terminie, o którym mowa w art. 37a ust. 7 u.k.r.p. przez wszystkich współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, czy też tylko przez niektórych z nich. Przypomniał, że warunkiem ustalenia i wypłaty odszkodowania, o którym mowa w art. 37a ust. 7 u.k.r.p. jest złożenie odpowiedniego wniosku w terminie od dnia [...] czerwca 2003r. do dnia [...] grudnia 2007r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa, gdyż przepis ten przewiduje prekluzję roszczeń odszkodowawczych za nieruchomości zajęte pod linie kolejowe.
Wygaśnięcie przedmiotowego roszczenia polega na tym, że po upływie terminu wskazanego w ustawie, roszczenie nie przysługuje i nie może być dochodzone. Określony w powołanym przepisie termin jest terminem zawitym prawa materialnego i ze względu na jego charakter nie mają do niego zastosowania przepisy regulujące instytucję przywrócenia terminu.
Następnie Sąd podkreślił, że decyzja stwierdzająca przejście własności nie tworzy nowego stanu prawnego, lecz jedynie potwierdza, że doszło w konkretnej sytuacji do wywłaszczenia z mocy prawa. Skoro zaś wywłaszczenie nastąpiło z mocy prawa, a decyzja ma charakter dowodowy, to należy uznać, że nie jest ona konieczna dla samego zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego, ale stanowi element konieczny postępowania dotyczącego ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania. Wniosek wywłaszczonego podmiotu ma w istocie dwojaki charakter. Z jednej strony stanowi zgłoszenie roszczenia odszkodowawczego, z drugiej zaś zawiera w sobie żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego dotyczącego ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania.
Jednocześnie Sąd wskazał, że prawo do ww. odszkodowania nie jest prawem podmiotowym przysługującym wspólnie i niepodzielnie współwłaścicielom za wywłaszczone nieruchomości. Roszczenie o wypłatę odszkodowania za odjętą nieruchomość jest roszczeniem o świadczenie podzielne, a przy podzielności świadczenia wierzytelności dzieli się na tyle niezależnych od siebie części, ilu jest wierzycieli. W myśl art. 209 Kodeksu cywilnego, każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa.
Sąd podkreślił, że czynność zachowawcza charakteryzuje się dwiema cechami: jej celem jest ochrona prawa przed możliwym niebezpieczeństwem, a ochrona ta odnosi się do wspólnego prawa, a więc czynność ma chronić interesy wszystkich współwłaścicieli. Współwłaściciel dokonujący czynności zachowawczej nie działa w imieniu pozostałych współwłaścicieli jako ich przedstawiciel, lecz w imieniu własnym, chociaż we wspólnym interesie wszystkich współwłaścicieli. Skoro przepis art. 209 Kodeksu cywilnego ma na względzie czynności zmierzające do zachowania wspólnego prawa własności, to nie może on dotyczyć roszczenia o odszkodowanie za utraconą własność, albowiem utrata jest przeciwieństwem zachowania, a wobec utraty bezprzedmiotowe jest już zachowanie wspólnego prawa. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że wniosek o odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod linie kolejowe nie zmierza do zachowania prawa własności, ta bowiem została już odjęta z mocy samego prawa, a w przypadku współwłaścicieli roszczenie odszkodowawcze nie jest prawem podmiotowym przysługującym im wszystkim wspólnie i niepodzielnie.
Dalej Sąd wskazał, że podzielność roszczenia o zapłatę odszkodowania oraz inne wskazane uprzednio okoliczności wywodzone z prawa cywilnego, nie unormowane odmiennie przy wprowadzeniu regulacji z art. 37a u.k.r.p., powodują, że każdy współwłaściciel nieruchomości posiada wywodzony z prawa materialnego administracyjnego i cywilnego indywidualny i konkretny interes prawny w realizacji roszczenia odszkodowawczego jedynie w zakresie własnych uprawnień, natomiast nie posiada go co do realizacji uprawnień pozostałych współwłaścicieli lub spadkobierców. Zdaniem Sądu nie istnieją przesłanki do uznania, że zgłoszenie wniosku przez podmiot uprawniony wywołuje skutek dla pozostałych podmiotów w postaci zgłoszenia roszczenia i nie jest również tak, by wniosek taki skutkował wszczęciem postępowania administracyjnego w zakresie ich interesu prawnego.
Odnosząc się do okoliczności kontrolowanej sprawy wskazano, że w dniu [...] listopada 2007r. został złożony przez współwłaścicieli przedmiotowej działki wniosek o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wchodzącą w skład linii kolejowych. Wniosek został podpisany przez współwłaścicieli: K. K., J. C., J. L., T. D. i R. Ł. Równocześnie jednak z jego treści wynika, że roszczenie o odszkodowanie nie zostało złożone jedynie w zakresie uprawnień podpisanych pod nim osób, lecz swoją treścią realizuje również uprawnienia w zakresie obejmującym udziały przysługujące w przeszłości zmarłym: M. K. i H. Ł., przy czym we wniosku nie zostały wskazane osoby będące następcami prawnymi wskazanych we wniosku zmarłych. Zdaniem Sądu, jeżeli wniosek wszczynający postępowanie administracyjne budzi wątpliwości co do treści żądania, to obowiązkiem organu jest dokonanie ustaleń w zakresie rzeczywistej woli osoby, od której pochodzi.
Postępowaniu temu towarzyszy należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Taka sytuacja – w ocenie Sądu I instancji – miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Wątpliwości nie budził sam charakter roszczenia, gdyż wnioskodawcy jednoznacznie sformułowali we wniosku z dnia [...] listopada 2007r., że domagają się odszkodowania za wywłaszczenie przedmiotowej działki. Wątpliwości budził natomiast zakres tego żądania. Pod wnioskiem podpisali się bowiem nie wszyscy współwłaściciele, przy czym z wniosku nie wynika bynajmniej, że żądanie dotyczy wyłącznie uprawnień w zakresie przysługującym podpisanym byłym właścicielom.
Mając na względzie okoliczność, że roszczenie odszkodowawcze nie jest prawem podmiotowym przysługującym wszystkim współwłaścicielom wspólnie i niepodzielnie zadaniem organu administracji w takiej sytuacji było wyjaśnienie, czy wniosek z dnia [...] listopada 2007r. służy realizacji roszczenia odszkodowawczego w zakresie uprawnień wyłącznie podpisanych pod nim współwłaścicieli, czy również spadkobierców tych już nieżyjących. W ocenie Sądu I instancji organ administracji nie dążył do wyjaśnienia wątpliwości w tym zakresie pomimo, że wedle art. 9 K.p.a. spoczywał na nim taki obowiązek, a złożony wniosek rodził wątpliwości dotyczące chociażby kręgu spadkobierców zainteresowanych uzyskaniem odszkodowania.
Następnie Sąd I instancji wskazał, że wątpliwości strony skarżącej budzi okoliczność, że osoby będące spadkobiercami zmarłych współwłaścicieli – M. K. i H. Ł. nie złożyli osobiście wniosku w ustawowym terminie. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości przed datą wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie, uprawnionymi do występowania o jego wypłatę są spadkobiercy zmarłego, którzy posiadają wywodzony z prawa materialnego administracyjnego i cywilnego indywidualny interes prawny w realizacji roszczenia odszkodowawczego w zakresie własnych uprawnień. W tym miejscu Sąd przypomniał, że spadek po M. K. nabyli – R. K. i Z. K., zaś po Z. K. – J. K., I. Z., B. T. i A. M..
Z kolei spadek po H. Ł. nabyli – C. B. i B. Ł., zaś po J. C. – I. K. i J. C. Z protokołów przesłuchania stron przeprowadzonego w dniu [...] stycznia 2016r. wynika, że J. K., I. Z., A. M., B. Ł., C. B. uprzedzone o prawie do odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania w zakresie określonym w art. 83 § 3 K.p.a. oraz o odpowiedzialności z art. 233 Kodeksu karnego za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy zeznały, że upoważniły K. K., J. L., T. D., R. Ł. do wystąpienia w ich imieniu z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.
Natomiast pismem z dnia [...] lutego 2016r. organ zwrócił się dodatkowo do J. K., I. Z., A. M., B. T., B. Ł., C. B. i R. K. o wskazanie konkretnej daty, w której udzielili oni K. K., J. L., T. D. i R. Ł. ww. pełnomocnictwa. W odpowiedzi na powyższe zapytanie, wszystkie osoby, do których je skierowano zgodnie oświadczyły, że ww. pełnomocnictw udzieliły w dniu [...] listopada 2007r. Sąd podkreślił, że fakt ten ma istotne znaczenie w świetle okoliczności sprawy, gdyż wywieść z niego należy, że czynności prawne dokonane w dniu [...] listopada 2007r. przez K. K., J. C., J. L., T. D. i R. Ł. w imieniu spadkobierców nie żyjących współwłaścicieli – M. K. i H. Ł., zostały potwierdzone przez nich w trakcie postępowania administracyjnego. Konkluzja ta wynika z treści art. 103 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym, ważność czynności prawnej zależy od jej potwierdzenia przez mocodawcę. Potwierdzenie to ma charakter uniwersalny w tym znaczeniu, że obejmuje zarówno formę, jak i termin dokonania czynności oraz przewidziane w niej skutki.
Sąd stwierdził, że posiłkowe stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego w postępowaniu administracyjnym, w zakresie dotyczącym pełnomocnictwa, ma na celu rozwiązanie sytuacji, które nie zostały objęte regulacją wynikającą z przepisów K.p.a.
Następnie Sąd wyjaśnił, że warunkiem skuteczności czynności procesowej pełnomocnika jest dołączenie pełnomocnictwa. Skutkiem prawnym zaś braku dołączenia pełnomocnictwa jest wezwanie do uzupełnienia tego braku, którego nieusunięcie powoduje pozostawienie pisma bez rozpoznania. Jednakże podjęcie postępowania administracyjnego i zakończenie go decyzją administracyjną, pomimo braku pełnomocnictwa, wymaga rozważenia z uwzględnieniem okoliczności potwierdzenia przez stronę czynności procesowej dokonanej przez nienależycie umocowanego pełnomocnika. Organ administracji prawidłowo przyjął, iż spadkobiercy zmarłych współwłaścicieli – M. K.i H. Ł. potwierdzili czynności prawne dokonane w ich imieniu przez pozostałych współwłaścicieli, tj. wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość z dnia 26 listopada 2007r.
Jednocześnie Sąd wskazał, iż czynność dokonana przez rzekomego pełnomocnika jest czynnością prawną niezupełną (negotium claudicans), wobec której zachodzi stan bezskuteczności zawieszonej. Ważność czynności zależy wówczas od jej potwierdzenia przez osobę, w imieniu której została zawarta, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu myli się strona skarżąca wskazując, że organ administracji skonstruował krąg wnioskodawców w oderwaniu od treści wniosku z dnia [...] listopada 2007r. Wniosek ten, pomimo że został podpisany przez K. K., J. L., T. D., J. C. i R. Ł., wyraźnie swoim zakresem obejmował również część roszczeń odszkodowawczych przysługujących spadkobiercom zmarłych – M. K. i H. Ł. Wątpliwości w zakresie ich legitymacji do działania w imieniu spadkobierców – R. K., J. K., B. T., I. Z., A. M., B. Ł. oraz C. B. zostały należycie wyjaśnione, co wynika m.in. z protokołu przesłuchania stron z dnia [...] stycznia 2016r.
Bez znaczenia w kontekście powyższego ma fakt, iż jednoznaczne ustalenie zakresu legitymacji miało miejsce dopiero kilka lat po złożeniu wniosku o odszkodowanie. Sąd przyznał, że opieszałość organu nie budzi aprobaty, jednak sam upływ czasu nie dyskredytuje doniosłości potwierdzenia czynności prawnej. Podsumowując Sąd uznał, że wniosek o wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości został zgłoszony w ustawowym terminie i przez wszystkich uprawnionych współwłaścicieli nieruchomości.
Zdaniem Sądu nie zasługuje na uwzględnienie także drugi zarzut skargi, zgodnie z którym kwestionowane odszkodowanie zostało ustalone w oparciu o nieaktualny operat szacunkowy sporządzony w dniu [...] listopada 2014r. Odnosząc się do tego zarzutu Sąd wskazał, że zgodnie z treścią art. 156 ust. 3 u.g.n. operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154 u.g.n. Termin ten dotyczy także organu odwoławczego, albowiem jest on organem merytorycznym w sprawie, a jego zadanie nie ogranicza się do kontroli rozstrzygnięcia organu I instancji, lecz polega na powtórnym rozpatrzeniu sprawy. Brak potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego stanowi zatem istotne uchybienie i nie pozwala na rozstrzygnięcie czy wartość nieruchomości jest zgodna z rzeczywistym stanem rzeczy.
Zgodnie z art. 156 § 4 u.g.n. operat szacunkowy może być wykorzystany po upływie 12 miesięcy od jego sporządzenia, jednak dopiero po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego, które to potwierdzenie następuje przez umieszczenie stosownej klauzuli w operacie szacunkowym przez rzeczoznawcę, który go sporządził. Potwierdzenie aktualności operatu przez sporządzającego go rzeczoznawcę jest zatem prawnie dopuszczonym sposobem umożliwiającym skorzystanie z operatu po upływie 12 miesięcy od daty jego sporządzenia. W rozpoznawanej sprawie operat szacunkowy został sporządzony w przez rzeczoznawcę majątkowego P. F. w dniu [...] listopada 2014r. co oznacza, że decyzja organu I instancji została wydana z uwzględnieniem ustaleń poczynionych w aktualnym operacie szacunkowym. Po analizie przedłożonych akt administracyjnych sprawy Sąd podkreślił, że organ odwoławczy pismem z dnia [...] listopada 2015r. wezwał rzeczoznawcę – w związku z prowadzonym postępowaniem odwoławczym – do potwierdzenia aktualności przedmiotowego operatu, gdyż nie mógł podjąć rozstrzygnięcia merytorycznego na podstawie opinii rzeczoznawcy, która straciła swą aktualność, zakreślając rzeczoznawcy termin 10 dni.
Rzeczoznawca pismem z dnia [...] listopada 2015r. zatytułowanym "klauzula dotycząca operatu szacunkowego nieruchomości położonej w [...]" potwierdził aktualność operatu w zakresie w jakim dokonał wyceny przedmiotowej nieruchomości. W konsekwencji zaskarżona decyzja Wojewody [...] wydana w dniu [...] maja 2016r. została wydana z uwzględnieniem aktualnego operatu szacunkowego i nie doszło do naruszenia art. 156 ust. 3 i ust. 4 u.g.n.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła [...] S.A. w [...] Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K., zaskarżając wyrok w całości i podnosząc następujące zarzuty naruszenia prawa:
- I. naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.):
- 1) art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., polegające na zaaprobowaniu przez Sąd I instancji nieprawidłowego zastosowania ww. przepisów przejawiającego się w przyjęciu, iż osoby podpisujące wniosek z dnia [...] listopada 2007r. działały nie tylko w imieniu własnym, lecz również w oparciu o udzielone w tym samym dniu ustne pełnomocnictwo przez wszystkich spadkobierców M. K. i H. Ł., co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
- 2) art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. w zw. z art. 86 i art. 79 § 1 i 2 K.p.a. polegające na akceptacji przez Sąd I instancji braku zastosowania tych przepisów w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. polegające na akceptacji przez Sąd I instancji niewłaściwego zastosowania przepisów, przejawiającego w braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i odstąpieniu od przesłuchania stron, uniemożliwieniu skarżącej udziału w przesłuchaniu stron oraz zadawaniu stronom pytań dotyczących udzielonego przez nich ustnie pełnomocnictwa i oparciu się na nieweryfikowalnych oraz budzących wątpliwości oświadczeniach pisemnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
- II. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.):
art. 37a ust. 7 u.k.r.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, że spadkobiercy M. K. i H. Ł. w ustawowym terminie złożyli wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania i w związku z tym przysługuje im odszkodowanie za nabyte przez skarżącą grunty wchodzące w skład linii kolejowych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona podniosła, że treść wniosku nie budzi żadnych wątpliwości i wskazuje, że wniosek został złożony w imieniu własnym przez osoby na nim podpisane. Świadczy o tym również fakt, że osoby podpisujące wniosek świadomie nie złożyły swych podpisów w imieniu zmarłych. Oczywistym jest, że pełnomocnik działający w imieniu strony nie podpisuje się imieniem i nazwiskiem strony, lecz własnym. Zatem, gdyby osoby podpisane faktycznie działały w imieniu spadkobierców, to w miejscach pustych, mając świadomość udzielonego rzekomo w tym samym dniu ustnego pełnomocnictwa, powinny złożyć własne podpisy, jednakże tego nie uczyniły. Świadczy to o tym, że takiego pełnomocnictwa nie miały i działały w imieniu własnym wypełniając przygotowany druk przez inną osobę, która przepisała dane właścicieli nieruchomości z księgi wieczystej.
Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że zostało pominięte przez Sąd I instancji, jak i organy administracji publicznej, że w chwili sporządzania wniosku z dnia [...] listopada 2007r. nie byli znani spadkobiercy obydwu zmarłych, więc podpisujący nie mogli działać w imieniu spadkobierców. Zdaniem Spółki powyższe ma o tyle istotne znaczenie w sprawie, że zgodnie z art. 37a u.k.r.p. jedynie złożenie wniosku w ustawowym terminie umożliwia ustalenie odszkodowania. Ze złożeniem wniosku ustawodawca zatem związał powstanie określonych skutków prawnych, co jednocześnie zostało ograniczone terminem prawa materialnego, który ze swej natury nie podlega zawieszeniu ani przywróceniu. Tymczasem w sprawie doszło do obejścia obowiązujących przepisów, poprzez zmodyfikowanie złożonego w terminie wniosku 8 lat po jego złożeniu. W wyniku tej modyfikacji okazało się, że wniosek rzekomo złożyły nie tylko osoby podpisane pod nim, lecz również osoby, które wniosku w wymaganym terminie nie złożyły.
Nie zostało również przedstawione przez nich pełnomocnictwo wraz z wnioskiem, ani na takie pełnomocnictwo nie powołali się składając podpisany przez siebie wniosek. Nie jest tymczasem dopuszczalne konstruowanie kręgu wnioskodawców w oderwaniu od treści wniosku, na podstawie oświadczeń tychże wnioskodawców składanych wiele lat po złożeniu wniosku, w przeciwnym wypadku wymóg złożenia wniosku w określonym terminie przez uprawnionych ma znaczenie tylko pozorne, gdyż możliwie byłoby jego dowolne modyfikowanie i swobodne rozszerzanie kręgu uprawnionych do odszkodowania podmiotów.
Zdaniem skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji pominął również istotną okoliczność, jaką jest racjonalność udzielenia pełnomocnictwa ustnego w dniu sporządzania i składania wniosku. Nie wiadomo bowiem, dlaczego wszyscy spadkobiercy nie mieli przeszkód co do udzielenia pełnomocnictwa, a jakieś, choć nie wiadomo jakie, przeszkody uniemożliwiły im złożenie podpisów pod wnioskiem. Mogły to być zdarzenia losowe, lecz trudno uwierzyć w to, że takie problemy dotknęły tego samego dnia 8 osób i wszystkie z tych osób problemy te pokonały poprzez udzielenie jedynie ustnego pełnomocnictwa. Zaaprobowany przez Sąd I instancji stan faktyczny – zdaniem Spółki – budzi poważne wątpliwości i godzi w zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania.
Powyższe wątpliwości – w ocenie skarżącej kasacyjnie – powinny zostać rozwiane w toku postępowania administracyjnego. Tymczasem organy kluczową w sprawie kwestię "wyjaśniły" kierując do stron zapytanie na piśmie, dając im czas na zastanowienie, konsultacje prawne i otrzymując pisemne oświadczenia, których wiarygodność nie została poddana żadnej weryfikacji. Skoro miało zostać udzielone pełnomocnictwo ustne w tym samym dniu przez 8 osób, to należało przeprowadzić dowód z przesłuchania tych osób (potraktowanych przez organy jako strony), aby umożliwić weryfikację złożonych oświadczeń, m.in. również poprzez umożliwienie skarżącej zadawania pytań mogących zakwestionować albo potwierdzić jednolitą wersję osób zainteresowanych w uzyskaniu odszkodowania.
Z powyższych względów skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, jak i zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] lutego 2015r. w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania, względnie uchylenie w całości wydanego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu jedynie pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził występowania przesłanek nieważności postępowania, co oznacza, że zobligowany był rozpoznać sprawę w granicach podstaw i wniosków skargi kasacyjnej.
Przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji podniesienia obu podstaw kasacyjnych, zasadą jest w pierwszej kolejności rozpoznanie zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd I instancji przepis prawa materialnego (vide: wyrok NSA z dnia 9 marca 2005r. sygn. akt FSK 618/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Odnosząc się do zarzutów kasacyjnych wypada w pierwszej kolejności wskazać, iż nie jest oparty na prawdzie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 79 i art. 86 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. poprzez zaakceptowanie braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) w następstwie odstąpienia od przesłuchania stron w toku postępowania administracyjnego i uniemożliwienia stronie skarżącej udziału w przesłuchaniu stron, w szczególności zadawania stronom pytań dotyczących udzielonego pełnomocnictwa. Jak wynika z okoliczności sprawy – na które zwracał uwagę zarówno organ odwoławczy, jak i Sąd I instancji – w toku postępowania administracyjnego przeprowadzony został dowód z przesłuchania stron na okoliczności związane z pełnomocnictwem udzielonym przez następców prawnych M. K. i H. Ł. Z protokołu przeprowadzenia tego dowodu w dniu [...] stycznia 2016r. jasno wynika nie tylko treść zeznań następców prawnych ww. zmarłych współwłaścicielek przedmiotowej nieruchomości ale także – co szczególnie istotne – fakt przeprowadzenia tego dowodu w obecności przedstawiciela skarżącej kasacyjnie Spółki.
Tym samym nie odpowiada prawdzie zarówno zarzut nieprzeprowadzenia w toku postępowania administracyjnego dowodu z przesłuchania stron na okoliczność udzielonego ustnie pełnomocnictwa, jak i zarzut uniemożliwienia stronie skarżącej udziału w przeprowadzeniu tego dowodu. Skarżąca Spółka miała zatem możliwość nie tylko zadawania pytań przesłuchiwanym stronom, ale i uczestniczenia w weryfikowaniu okoliczności wynikających z przeprowadzenia powyższych dowodów. Analiza okoliczności sprawy nie dostarcza informacji aby działania takie były przez stronę skarżącą podejmowane w toku postępowania administracyjnego.
Z powyższym wiąże się zarzut kasacyjny zaakceptowania przez Sąd I instancji wadliwego ustalenia w toku postępowania administracyjnego, że osoby podpisane na wniosku o wypłatę odszkodowania z dnia 26 listopada 2007r. działały także w imieniu wszystkich spadkobierców M. K. i H. Ł. (art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.). Powyższe okoliczności – na co także zwraca uwagę skarżąca kasacyjnie Spółka – zostały ustalone na podstawie dowodu z przesłuchania stron przeprowadzonego przez organ I instancji w dniach [...] stycznia 2015r. i 26 stycznia 2016r., a dodatkowo strony postępowania uprzedzone o treści art. 83 § 3 K.p.a. zgodnie wskazały na upoważnienie, jakiego w dniu 26 listopada 2007r. udzieliły osobom podpisanym na wniosku o wypłatę odszkodowania za grunt przejęty pod linię kolejową. Powyższe okoliczności w toku postępowania administracyjnego nie były podważane przez skarżącą Spółkę. Pomimo tego, iż jej przedstawiciel brał w postępowaniu czynny udział, to Spółka nie inicjowała jakiegokolwiek postępowania mogącego zdezawuować powyższe ustalenia.
Jakkolwiek wynikające z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. zasady prawdy obiektywnej i bezpośredniości kładą nacisk na aktywną rolę organu administracyjnego w postępowaniu wyjaśniającym, bowiem to na organie spoczywa obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, to strona postępowania uprawniona jest do tego aby inicjować czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy (art. 7 K.p.a.). W zakresie ustalenia okoliczności związanych z pełnomocnictwem udzielonym do zgłoszenia żądania wypłaty odszkodowania za grunt przejęty pod linię kolejową, organ odwoławczy – wobec bierności skarżącej Spółki w inicjowaniu czynności wyjaśniających – dysponował wyłącznie dowodami przeprowadzonymi z jego inicjatywy. Dowody te w sposób jednoznaczny wskazywały nie tylko na fakt udzielenia pełnomocnictwa przez spadkobierców M. K. i H. Ł. osobom podpisanym na wniosku z dnia [...] listopada 2007r., ale także dodatkowo jednolicie wskazywały datę udzielenia tego pełnomocnictwa.
Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany z przyjętą w K.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). rozumianą jako ocena dowodów dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Dokonanej w okolicznościach niniejszej sprawy ocenie okoliczności związanych z udzielonym pełnomocnictwem nie można postawić zarzutu dowolności, bowiem oparta została na materiale dowodowym zebranym bezpośrednio przez organ, bazuje na wszechstronnej analizie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, przy uwzględnieniu znaczenia i wartości przeprowadzonych dowodów, a rozumowanie zastosowane do przeprowadzenia tej oceny uznać wypada za zgodne z prawidłami logiki (vide: wyrok NSA z dnia 15 grudnia 1995r. sygn. akt SA/Lu 507/95, Lex nr 27107). Skoro organ może odmówić wiary określonym dowodom dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny, to w okolicznościach niniejszej sprawy odmowa mocy dowodowej oznaczałoby całkowite zanegowanie wyników przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i oparcie się na okolicznościach zupełnie nieudowodnionych w toku postępowania, które nawet skarżąca Spółka uważa jedynie za probabilistyczne.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę, iż zasada prawdy obiektywnej dotyczy także poznania treści żądania strony. Organ administracji jest zobowiązany do ustalenia tej treści i w tym celu winien udzielać stronie stosownych informacji i wyjaśnień, jeżeli tylko charakter pisma wnoszonego przez stronę budzi wątpliwości (vide: wyrok NSA z dnia 26 listopada 1999r. sygn. akt I SA/Łd 1592/97, Lex nr 40547; wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 1999r. sygn. akt IV SA 2262/98, Lex nr 48718; wyrok NSA z dnia 7 września 1994r. sygn. akt III SA 1111/93, ONSA 1995, nr 3, poz. 120). W okolicznościach niniejszej sprawy zasadnie dostrzeżone zostało, iż wniosek inicjujący postępowanie odszkodowawcze złożony został także w imieniu spadkobierców zmarłych współwłaścicielek nieruchomości, przy czym we wniosku nie wskazano osób będących następcami zmarłych współwłaścicielek. Jakkolwiek naganne jest niewyjaśnienie w pierwszej fazie postępowania administracyjnego wątpliwości co do zakresu złożonego wniosku – na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji – to zaniechanie wyjaśnienia tejże okoliczności w ogóle prowadziłoby do oczywistego naruszenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.).
Tym samym niezależnie od tego jaki czas upłynął od dnia złożenia wniosku organy administracji były zdeterminowane ustalić jego rzeczywisty zakres podmiotowy. Dokonanie tego ustalenia dopiero po upływie blisko 9 lat od wszczęcia postępowania w sprawie nie może samodzielnie stanowić podstawy podważenia tego ustalenia. Przy czym – wbrew stanowisku skarżącej Spółki – działania podjęte przez organ odwoławczy nie prowadzały do zmodyfikowania wniosku poprzez wykreowanie nowych wnioskodawców, a jedynie do ustalenia zakresu wniosku, wobec istnienia wątpliwości w treści samego wniosku co do tego kto jest inicjatorem postępowania odszkodowawczego.
Tym samym za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.
Powyżej poczynione uwagi stanowią o petryfikacji okoliczności faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Tym samym należy zgodzić się z Sądem I instancji akceptującym pogląd organów, iż spadkobiercy zmarłych współwłaścicielek: M. K. i H. Ł., z zachowaniem terminu wskazanego w art. 37a ust. 7 u.k.r.p zgłosili żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod linię kolejową. Zatem zarzut kasacyjny niewłaściwego zastosowania tegoż przepisu jest bezzasadny.
Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 P.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.