Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 23 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 763/22

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 897/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 25 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt w pieczy zastępczej.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Po rozpatrzeniu wniosku M. D. (dalej wnioskodawczyni lub skarżąca) Prezydent Miasta Dąbrowy Górniczej (dalej Prezydent) decyzją z dnia 26 lutego 2021 r. nr [...] (dalej decyzja z 26 lutego 2021 r.), na podstawie art. 80 ust. 1 pkt 1, art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 2, 6, 6a, art. 194 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821 ze zm. [z 2021 r. poz. 159], dalej uwr lub ustawa o wspieraniu rodziny); obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 marca 2018 r. w sprawie wysokości kwot świadczeń przysługujących rodzinie zastępczej i prowadzącemu rodzinny dom dziecka oraz wysokości pomocy dla osoby usamodzielnianej (MP z 2018 r. poz. 326, dalej Obwieszczenie) i § 5 ust. 1 Uchwały nr lV/66/2015 Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej z dnia 28 stycznia 2015 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka lub osoby, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej oraz w przypadku dziecka pozbawionego opieki i wychowania rodziców umieszczonego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej przez sąd (Dz. Urz.

Woj. Śląsk. z 2015 r. poz. 539 ze zm., dalej Uchwała), odmówił wnioskodawczyni odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt w pieczy zastępczej pełnoletniego wychowanka E. D., syna skarżącej (dalej syn), w okresie od dnia 1 września 2020 r. do dnia 30 września 2021 r.

Prezydent wskazał, że syn skarżącej przebywa w pieczy zastępczej - spokrewnionej rodzinie zastępczej. Za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą solidarnie opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, jakie otrzymuje rodzina zastępcza na pokrycie kosztów jego utrzymania (art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 uwr). W oparciu o art. 80 ust. 1 pkt 1 uwr, zgodnie z Obwieszczeniem, rodzina zastępcza otrzymuje świadczenie na syna skarżącej w wysokości 694,00 zł miesięcznie. Opłatę ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona lub ograniczona (art. 193 ust. 6 uwr).

Z wniosku [z 29 grudnia 2020 r.; k. 17-3 akt administracyjnych] wynika, że źródłem utrzymania skarżącej w okresie od sierpnia 2020 r. do grudnia 2020 r. było średnie wynagrodzenie w wysokości 1.818,20 £ miesięcznie i dodatek mieszkaniowy w wysokości 468,00 £ miesięcznie. Łączny dochód wynosił 2.286,20 £. Po przeliczeniu kursu, ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski, na dzień wydania decyzji - 26 lutego 2021 r., w tym okresie wynosił 11.875,89 zł i przekraczał ustawowe kryterium dochodowe, które dla strony, wliczając pełnoletniego wychowanka, za którego ustalana jest opłata wynosząca 1.056,00 zł.

Można odstąpić od ustalenia opłaty u osoby zobowiązanej za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej po rozeznaniu jej sytuacji majątkowej lub rodzinnej, jeżeli:

1. 1) osoba zobowiązana korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej lub dochód rodziny, nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy z dnia 12.03.2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z [2020 r. poz. 1876]) z uwzględnieniem w kryterium dochodowym rodziny, dziecka, dzieci lub osoby pełnoletniej, za które ustalana jest opłata,
2. 2) osobą zobowiązaną jest nieletni rodzic, nie posiadający dochodu,
3. 3) ponoszenie opłaty w sytuacjach szczególnie uzasadnionych, np.: niepełnosprawnością, długotrwałą chorobą, bezrobociem, zdarzeniem losowym, stanowiłoby nadmierne obciążenie budżetu osoby zobowiązanej (§ 5 ust. 1 Uchwały).

W ocenie organu w przypadku skarżącej żadna tych okoliczności nie występuje. Prezydent ustalił (w oparciu o oświadczenie strony) koszty utrzymania w kwocie 10.152,22 zł. Uwzględniając powyższe wydatki, do dyspozycji strony pozostaje kwota 1.723,67 zł, która również przekracza ustawowe kryterium dochodowe, tj. 1.056,00 zł [k. 38-37 akt administracyjnych].

Odwołanie złożyła skarżąca, zarzucając decyzji z 26 lutego 2021 r.: błędy w ustaleniach faktycznych; naruszenie art. 80 ust. 1 pkt 1, art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 2, 6, 6a, art. 194 ust. 1 i 2 uwr i § 5 Uchwały Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej z dnia 28 stycznia 2015 r. W ocenie skarżącej nie jest ona bez uszczerbku ponosić kosztów opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej. Organ nie uwzględnił konieczności spłaty dwu kart kredytowych [k. 50-48 akt administracyjnych].

Decyzją z dnia 25 maja 2021 r. nr [...] (dalej decyzja z 25 maja 2021 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej Kolegium) utrzymało w mocy decyzję z 26 lutego 2021 r., podzielając jednocześnie ustalenia organu I instancji i wywiedzione z nich skutki prawne. Nie podzieliło zarzutów odwołania uznając je za nieuzasadnione [k. 1-5 akt Kolegium].

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wywiodła skarżąca, zarzucając decyzji z 25 maja 2021 r. naruszenie:

1. 1. art. 7 w zw. z art. 77 kpa przez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, w szczególności pobieżne rozpatrzenie sytuacji materialnej i postawienie interesu społecznego nad słusznym interesem obywatela;
2. 2. art. 80 kpa przez dowolną ocenę całokształtu materiału dowodowego przez jego błędną ocenę i błędne uznanie, że strona winna ponosić koszty opłat za pobyt syna w pieczy zastępczej;
3. 3. art. 107 § 3 w zw. z art. 11 i 9 kpa przez nienależyte uzasadnienie decyzji;
4. 4. art. 80 ust. 1 pkt 1, art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 2, 6, 6a i art. 194 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i § 5 uchwały Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej z dnia 28 stycznia 2015 r. przez ich niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy okoliczności sprawy przemawiają za odstąpieniem od ustalenia opłaty za pobyt syna skarżącej w pieczy zastępczej;
5. 5. art. 112[3], 170 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przez uznanie, że istnieją przesłanki do ustalenia opłaty za pobyt syna strony w pieczy zastępczej, podczas gdy syn osiąg[ną]ł już pełnoletniość.

W ocenie skarżącej organy administracji w sprawie popełniły szereg nieprawidłowych ustaleń polegających na błędnym: ustaleniu jej miesięcznego dochodu; ustaleniu jej miesięcznych wydatków; uznaniu, że otrzymywany przez nią dodatek mieszkaniowy nie stanowi pomocy socjalnej od państwa; ustaleniu, że brak przesłanek, które pozwoliłby na odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej; że nie jest ona w stanie ponosić tych kosztów bez przeszkód i bez uszczerbku.

Skarżąca podkreśliła, że mieszka i utrzymuje się sama. Jej dochody są tak niskie, że jest zmuszona korzystać z pomocy państwa brytyjskiego, dzięki któremu otrzymuje dodatek mieszkaniowy do czynszu, by normalnie żyć.

W treści zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że za odmową uwzględnienia odwołania przemawia to, że skarżąca rzekomo osiągać ma dochód w wysokości 11.875,89 zł w przeliczeniu na złotówki. Stanowisko to w jej ocenie jest absurdalne, "bowiem nie można ot tak przeliczać sobie wysokości osiąganych dochodów w funtach na polskie złotówki. Przecież poziom życia w obu krajach różni się diametralne, zaś takie stanowisko organu administracyjnego jest po prostu oderwane od rzeczywistości. Wobec czego nie można się zgodzić z uznaniem, że kwota jaką dysponuję przewyższa wynagrodzenie osoby pracującej w Polsce - bo ja nie żyję i nie pracuję w Polsce - wobec czego odnoszenie mojej sytuacji do sytuacji osób żyjących w Polsce jest po prostu niesprawiedliwe. Zaznaczam, że to co wydaje się sporą sumą na terenie Polski stanowi minimum na terenie Anglii".

Skarżąca uważa, że niesprawiedliwe jest wyliczanie jej średniego miesięcznego dochodu. Dwa razy do roku otrzymuje dodatkową pensję tzw. dwutygodniówkę - ale tylko dwa razy do roku a nie z każdą wypłatą. Dotyczy to również oceny zasadności jej wydatków - np. na zakup mebli. Stwierdza "w sytuacji, gdy wprowadzam się do pustego mieszkania, albo w sytuacji, gdy zniszczą mi się meble - mam spać na podłodze, jeść na podłodze, siedzieć na podłodze? W rozumieniu organu administracji nie mogę kupić sobie nawet najbardziej potrzebnych do życia mebli - co jest przecież całkowitym absurdem, tym bardziej, że ja również mam prawo do godnego życia".

Skarżąca wniosła o: uwzględnienie odwołania i odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt pełnoletniego syna w pieczy zastępczej we wskazanym okresie; uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji (ewentualnie); przyznania jej prawa pomocy (k. 2-7 akt sądowych).

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko (k. 10-13 akt sądowych).

Pismem z 25 listopada 2021 r. pełnomocnik skarżącej rozszerzyła zarzuty skargi, podnosząc szereg wątpliwości co do prawidłowości dokonanych przez organ administracji ustaleń. Dotyczy to między innymi braku zbadania, w jakich przypadkach w Wielkiej Brytanii przyznawany jest zasiłek mieszkaniowy i braku ustalenia kosztów życia w "Anglii" (jak się wydaje w Wielkiej Brytanii). Zakwestionował stwierdzenie organów administracji, że kredyt zaciągnięty przez skarżącą na zakup mebli jest okolicznością mniej istotną niż utrzymanie syna (ustalenie opłaty za pobyt w pieczy zastępczej; k. 37-44 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem II SA/Gl 897/21 na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pełnoletni syn skarżącej jest umieszczony w pieczy zastępczej. Prawidłowość skierowania do tej opieki nie jest przedmiotem niniejszej sprawy, więc Sąd do zarzutu 5 skargi nie odniósł się.

Na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 891 [zm. 2021 r. poz. 159]) rodzina zastępcza dla syna strony otrzymuje wsparcie w wysokości 694,00 zł miesięcznie. Środki te wypłacane są ze środków budżetowych przez właściwego starostę. Nie zwalnia to biologicznych rodziców wychowanka z obowiązku partycypowania w kosztach jego utrzymania. Stanowi o tym art. 193 ust. 1 pkt 1 uwr, zgodnie z którym "za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości [...] przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej [...]".

Opłatę powyższą ustala w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej [...] (art. 194 ust. 1 uwr).

Przepisy prawa przewidują możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty. Zgodnie z art. 194 ust. 2 i 3 uwr może to uczynić starosta przy uwzględnieniu uchwały rady powiatu w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust.

1. 1. W przypadku skarżącej zastosowanie znajdzie uchwała nr lV/66/2015 Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej z dnia 28 stycznia 2015 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka lub osoby, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej oraz w przypadku dziecka pozbawionego opieki i wychowania rodziców umieszczonego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjne-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej przez sąd (Dz. Urz. Woj. Śląsk. z 2015 r. poz. 539 ze zm.). Zgodnie z § 5 ust. 1 Uchwały "można odstąpić od ustalenia opłaty u osoby zobowiązanej za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej po rozeznaniu jej sytuacji majątkowej lub rodzinnej, w szczególności jeżeli:
2. 1) osoba zobowiązana korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z [2015 r. poz. 163], z późń. zm.) z uwzględnieniem w kryterium dochodowym rodziny, dziecka, dzieci lub osoby pełnoletniej, za które ustalana jest opłata,
3. 2) osobą zobowiązaną jest nieletni rodzic, nie posiadający dochodu,
4. 3) ponoszenie opłaty w sytuacjach szczególne uzasadnionych np.: niepełnosprawnością, długotrwałą chorobą, bezrobociem, zdarzeniem losowym, stanowiłoby nadmierne obciążenie budżetu osoby zobowiązanej" [k. 45-43 akt administracyjnych].

Użycie w art. 194 ust. 3 uwr określenia "może", oznacza, że odstąpienie od ustalenia opłaty oparte jest na uznaniu administracyjnym. W kontekście uznaniowego charakteru decyzji wskazać należy, że postępowanie dotyczące wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ma charakter w istocie dwuetapowy. W pierwszym etapie organ ocenia, czy spełnione zostały przesłanki otwierające temu organowi możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ocena ta dokonywana jest według reguł dotyczących postępowania dowodowego i polega na weryfikacji poszczególnych, określonych przez lokalnego prawodawcę kryteriów. Dopiero uznanie, że spełniona została choćby jedna z przesłanek pozwalających organowi na odstąpienie od ustalenia opłaty, pozwala na przejście do drugiego etapu, w ramach którego, działając w granicach uznania administracyjnego, organ może ale nie musi uwzględnić wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty.

Sąd I instancji uznał, że rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie są prawidłowe. Bez wątpienia skarżąca nie spełnia kryteriów przewidzianych w § 5 ust. 1 Uchwały. Trudno dopatrzyć się innych okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienia od Uchwały.

Rozstrzygnięcie Prezydenta ma charakter uznaniowy; na pewno nie można stwierdzić, że ma charakter dowolny. Organ I instancji (a za nim i Kolegium) szczegółowo przeanalizowały dochód i oświadczenia skarżącej o kosztach jej życia. Te ostatnie koszty mają charakter szacunkowy. Dodatkowym utrudnieniem jest to, że strona na stałe zamieszkuje w Wielkiej Brytanii. Sąd nie kwestionuje, że koszty utrzymania są tam wyższe niż w Polsce. W żaden sposób nie zwalnia to skarżącej z obowiązku pokrywania kosztów przebywania swego dziecka w pieczy zastępczej, nawet gdyby miało to się odbić na komforcie jej życia. Przyczynianie się do utrzymywania niesamodzielnego dziecka stanowi obowiązek rodzica, egzekwowany przez prawo.

Sąd dostrzegł pewien brak logiki w argumentacji skarżącej. Koszty życia w Wielkiej Brytanii, o czym wyżej wspomniano, na pewno są wyższe niż w Polsce. Ale dochody również. W rozpatrywanej sprawie chodzi o opłatę w wysokości niecałych 6 % dochodu strony.

Nieuzasadniona, w ocenie Sądu, jest argumentacja dotycząca konieczności i priorytetów dokonywania przez skarżącą określonych zakupów (tu mebli) i dokonywania innych wydatków z karty kredytowej. W tym zakresie skarżąca ma przede wszystkim obowiązek regulowania zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, związanych z tym, że koszty wychowania jej syna są ponoszone ze środków budżetowych. Skład orzekający uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 80 ust. 1 pkt 1, art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 2, 6, 6a i art. 194 ust. 1 i 2 uwr i § 5 Uchwały.

Sąd I instancji uznał, że zarzuty podniesione w piśmie pełnomocnika skarżącej z 25 listopada 2021 r. są zupełnie nieuzasadnione. Nie do końca jasne jest stwierdzenie, że nie ustalono kosztów życia w Anglii. Nie wiadomo jak miałoby to nastąpić. Koszty życia zależne są od wielu czynników: miejsca zamieszkania, sklepów w jakich robi się zakupy, czy zakresu korzystania z różnego rodzaju usług. Zawsze możliwe jest podanie takich wielkości kosztów życia, które wskazują, że dana osoba nie dysponuje wolnymi środkami. Nawiązując do pisma pełnomocnika, kształtowanie wydatków winno następować wedle określonych priorytetów. Rozważając dwa z nich: obowiązek zwrotu kosztów utrzymania syna skarżącej poniesionych przez państwo polskie i zakup mebli przez skarżącą, Sąd akceptuje stanowisko organów administracji, że zdecydowane ważniejszy jest ten pierwszy.

Nieuzasadnione są zarzuty o charakterze procesowym. Organy administracji w sprawie, w oparciu o dostępny materiał dowodowy, dokonały określonych ustaleń. To, że skarżąca się z nimi nie zgadza, nie przesądza o ich wadliwości. Uzasadnienia rozstrzygnięć organów obu instancji są logiczne i spójne, wyjaśniając przyczyny odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty (k. 49, 60-67 akt sądowych).

Skargę kasacyjną wywiodła M. D., reprezentowana przez r. pr. E. K., zaskarżając wyrok II SA/Gl 897/21 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:

1. I. przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy:
2. 1. art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 ppsa w zw. z art. 7, 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa przez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, że organ wykazał, że skarżąca nie spełnia kryteriów przewidzianych w § 5 ust. 1 uchwały nr lV/66/2015 Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej z dnia 28 stycznia 2015 r. ze zmianami ustanowionymi uchwałą nr V/102/2015 Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej z dnia 18 marca 2015 r., podczas gdy:
3. a. organ w sposób dowolny ustalił wysokość dochodu skarżącej;
4. b. organ nie rozważył, czy korzystanie przez skarżącą w Zjednoczonym Królestwie ze wsparcia publicznego, w postaci świadczenia socjalnego stanowi polski odpowiednik korzystania ze wsparcia pomocy społecznej;
5. c. organ nie rozważył, czy ponoszenie opłat przez skarżącą za pobyt pełnoletniego dziecka w pieczy zastępczej, w jej sytuacji życiowej i ekonomicznej, będzie stanowi[ć] nadmierne obciążenie osoby zobowiązanej. Organ jedynie wskazał, że ważniejsze jest pokrycie kosztów utrzymania pełnoletniego syna, od płacenia rat za meble do niewyposażonego mieszkania, w którym mieszka skarżąca;
6. d. powierzchownym przyjęciu, że odstąpienie od opłaty wobec skarżącej, byłoby sprzeczne z interesem społecznym, w sytuacji gdy organ nie wskazał nawet jaki interes społeczny chodzi i nie próbował nawet wykazać, że jest on na tyle istotny, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych;
7. - uchybienia te mają istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio wpływają na poczynioną przez Sąd I instancji ocenę braku spełnienia przez skarżącą przesłanek odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt pełnoletniego dziecka w pieczy zastępczej wskazanych w § 5 ust. 1 Uchwały;
8. 2. art. 1 § 1 i 2 pusa oraz art. 3 pps[a] w z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 80, 107 § 3 kpa, polegające na oddaleniu skargi i nieuchyleniu decyzji organu, mimo że decyzja ta została wydana bez rozważenia wszystkich okoliczności sprawy w kontekście § 5 ust. 1 Uchwały, przy nieprawidłowo ustalonym dochodzie skarżącej, co skutkowało brakiem odniesienia się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu decyzji, do wszystkich dowodów i wyjaśnień przedłożonych w toku postępowania przez skarżącą;
9. 3. art. 141 § 4 ppsa wobec nieprzedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku takich ustaleń i dowodów, jakie mogłyby przemawiać za oddaleniem skargi, w szczególności WSA w Gliwicach w uzasadnieniu wyroku nie wyjaśnił dlaczego uznał, że brak wyliczenia przez organ dochodu skarżącej zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, w sytuacji gdy po spełnieniu tej przesłanki możliwym jest wydanie decyzji o odstąpieniu od ustalania opłaty za pobyt pełnoletniego dziecka w pieczy zastępczej oraz nie wyjaśnił, z jakiego powodu uznał, że ponoszenie opłaty za pobyt pełnoletniego dziecka w pieczy zastępczej nie będzie stanowi[ć] nadmiernego obciążenia budżetu osoby zobowiązanej, w sytuacji gdy skarżącej po zapewnieniu podstawowych potrzeb życiowych pozostaje miesięcznie 68,00 £;
10. II. prawa materialnego - art. 8 ustawy o pomocy społecznej, przez jego niezastosowanie, podczas gdy dopiero zbadanie, czy dochód rodziny ustalony w oparciu o art. 8 ust. 3 ups pozwoliłby na wyjaśnienie, czy dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe, pozwalające na podjęcie korzystnej dla skarżącej decyzji uznaniowej, w myśl § 5 ust. 1 Uchwały.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, a gdyby Sąd ten nie mógł rozpoznać jej w innym składzie - innemu sądowi; przyznanie kosztów pomocy prawnej, według norm przepisanych, powiększonej o podatek VAT, oświadczając że koszty te nie zostały uiszczone ani w części, ani w całości; zrzekła się rozpatrzenia sprawy na rozprawie (k. 80-87 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej (k. 94-95 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania są jedynie funkcją zarzutu materialnoprawnego, przeto zarzut z pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 ppsa) wymagał rozpoznania w pierwszej kolejności.

Kognicję organu administracji publicznej określa norma prawa materialnego, wskazująca na fakty istotne z punktu widzenia dyspozycji normy materialnoprawnej (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 542 nb 1, 2).

Zaskarżony wyrok nie narusza art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876, zm. 2369, dalej ups). Skarżąca nie wykazuje właściwymi dowodami (w szczególności pochodzącymi od właściwych organów brytyjskich), że ustalony przez organy dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (za listopad 2020 r.; wniosek złożony 29 grudnia 2020 r.; k. 17-1 akt administracyjnych) na podstawie treści wniosku i załączonych przez skarżącą odpisów dokumentów (w tym odpisu dokumentu bankowego za okres od 4 listopada do 4 grudnia 2020 r.) i następnie nadesłanymi 15 stycznia 2021 r. odpisami kolejnych jak i częściowo uprzednio nadesłanych odpisów dokumentów (za miesiące od 4 lipca 2020 r. do 4 grudnia 2020 r.; k. 30-21 akt administracyjnych), jest mniejszy niż ustalony przez organy obu instancji. Skarżąca nie twierdzi, że świadczyła w tym okresie alimenty na rzecz innych osób; nie wykazuje właściwymi dowodami, że: była obciążona podatkiem dochodowym od osób fizycznych; uiszczała składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach (w znaczeniu punktów 3, 1 i 2 ustępu 3 art. 8 ups).

Samo przywołanie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnego brzmienia ustępu 4 (składającego się z 11 punktów o różnej treści normatywnej) art. 8 ups (s. 5/6 skargi kasacyjnej) nie spełnia wymogu określoności zarzutu, ciążącego na profesjonalnym pełnomocniku, składającym skargę kasacyjną (wyroki NSA z: 5.10. 2010 r. I GSK 125/09; 23.11.2010 r. II FSK 1165/09; 1.12.2010 r. II FSK 1507/09;

8. 12.2010 r. I GSK 619/09; 19.7.2013 r. I OSK 2766/12, cbosa, aprobowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, R. Stankiewicza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu administracyjnym. Komentarz, C.H. Beck 2021, 860, nb 19). Zarzuty i ich uzasadnienie, winny być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów (postanowienie Sądu Najwyższego z 26.10.2000 r. IV CKN 1518/00, OSNC 2001/3/39 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5.8.2004 r. FSK 299/04, OSP 2005/3/36).

Przechodząc do zarzutów z drugiej (art. 174 pkt 2 ppsa) podstawy kasacyjnej:

Zarzut naruszenia "art. 8" kpa nie został postawiony dostatecznie starannie. Art. 8 kpa dzieli się na 2 paragrafy o różnej treści normatywnej. Ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w jej uzasadnieniu, autor skargi kasacyjnej nie wskazał, naruszenia którego paragrafu art. 8 kpa się dopatruje. Sąd nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 ppsa). Z tej przyczyny zarzut naruszenia "art. 8" kpa nie nadawał się do rozpoznania.

Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że art. 1 § 1 i 2 pusa, który sąd mógłby naruszyć odmawiając rozpoznania skargi, mimo prawidłowości jej wniesienia, albo rozpoznając prawidłowo wniesioną skargę zastosował przy jej kontroli inne kryterium niż kryterium zgodności z prawem. Okoliczność, że strona nie zgadza się ze stanowiskiem sądu I instancji, nie uzasadnia zarzutu naruszenia powyższego przepisu (wyrok NSA z 4.3.2015 r. II GSK 109/14, Lex 1751054). Art. 3 ppsa (składający się z 4 paragrafów) zakreśla granice właściwości sądu administracyjnego do dokonywania kontroli legalności działalności administracji publicznej, nadto uprawnia do stosowania przewidzianych w ustawie środków. Jest to przepis, który w zasadzie może być naruszony w wyjątkowych tylko wypadkach, np. w razie zastosowania niewłaściwego środka kontroli. NSA stwierdził m.in. w wyroku z 9.8.2016 r. II OSK 2929/14, Lex 2119367, że art. 3 § 1 ppsa zawiera normę o charakterze ustrojowym, więc przesłanka wskazująca na naruszenie go mogłaby wystąpić, gdyby Sąd I instancji odmówił rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie. Przepis ten nie zawiera wzorca, według którego kontrola ta ma być wykonana. Żadna z tych sytuacji w wyroku II SA/Gl 897/21 nie miała miejsca.

Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 ppsa zawierają przeciwstawne normy wynikowe i jako takie nie mogą pozostawać ze sobą w związku.

Zaskarżony wyrok nie narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 11, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa (podniesione w zarzutach I.1 i I.2 petitum skargi kasacyjnej). Organy obu instancji nie przeinaczyły żadnego dowodu przedłożonego przez skarżącą, nie naruszyły zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa) ani obowiązku w sposób wyczerpujący zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), oceniły zebrane dowody zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa; B. Adamiak - op. cit., s. 550-551, nb 1-3). Skoro organy trafnie nie nabrały wątpliwości co do wiarygodności dowodów nadesłanych przez skarżącą, nie miały obowiązku wzywać skarżącą do ich uzupełnienia (wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie, nie sposób mówić w tej sytuacji o "wezwaniu do uzupełniania braków formalnych w powyższym zakresie" (s. 8 akapit przedostatni skargi kasacyjnej), bowiem brak formalny dotyczyć może jedynie pisma pochodzącego od strony, nie zaś załączonych do pisma odpisów dokumentów.

Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca prawidłowo realizują zasadę zasady przekonywania (art. 11 kpa) a uzasadnienie faktyczne i prawne spełnia wymogi art. 107 § 3 kpa - w szczególności w kontekście § 5 ust. 1 Uchwały.

Autor skargi kasacyjnej nie wskazuje żadnego wzorca kontroli zawartego w polskich ustawach, bądź opartego o łączniki prawa międzynarodowego (przykładowo - na tle innej regulacji prawnej i innego państwa europejskiego - wyrok NSA z 23.10. 2020 r. I OSK 2103/19, cbosa), które nakazywałyby organom dalsze badanie przesłanek istotnych dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy.

W kontekście analizowanego unormowania zawartego w art. 193 ust. 1 uwr ponoszenie przez rodziców odpłatności za pobyt w pieczy zastępczej traktowane musi być jako coś oczywistego i naturalnego (wyrok WSA w Gliwicach z 23.1.2019 r. IV SA/Gl 909/18, cbosa, aprobowany przez S. Niteckiego w: S. Nitecki, A. Wilk, Ustawa o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej. Komentarz, LEX/el 2021, komentarz do art. 193, uw. 1). Skoro rodzice są odpowiedzialni za wychowanie dzieci i opiekę nad nimi, to w sytuacji, gdy takowej nie sprawują, winni partycypować w kosztach ich wychowania i opieki. Partycypacja ta winna być odpowiednia do możliwości rodziców i może być nawet na niskim poziomie, jednakże rodzice winni mieć świadomość tego, że ciążą na nich te obowiązki i nikt ich z nich nie zwolnił.

Syn skarżącej E. D. prawomocnym postanowieniem z [...] r. III Nsm [...] Sądu Rejonowego w Dąbrowie Górniczej został umieszczony w rodzinie zastępczej spokrewnionej - jego dziadków - małżonków B. i H. D. E. D. uzyskał pełnoletniość, za zgodą rodziny zastępczej nadal przebywa w dotychczasowej rodzinie zastępczej. W roku akademickim [...] był studentem I roku Wydziału [...] Uniwersytetu [...]. Decyzją z 21 października 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza przyznał B. i H. D., pełniącym funkcję rodziny zastępczej spokrewnionej od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania pełnoletniego wychowanka w kwocie 694,00 zł miesięcznie (k. 1-2 akt administracyjnych; art. 106 § 5 w zw. z art. 2432 kpc).

Wbrew zarzutowi I.1.d skargi kasacyjnej, Kolegium trafnie wskazało, że odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej byłoby sprzeczne z interesem społecznym i świadczyłoby o tym, że słuszny interes obywatela został przedłożony nad interes społeczny. W interesie społecznym leży wychowywanie dzieci w rodzinach biologicznych, a jeżeli z jakiegoś powodu rodzice nie są w stanie spełniać tej funkcji, dla dobra dziecka jest ono umieszczane w pieczy zastępczej, co nie zwalnia rodziców z obowiązku przynajmniej częściowego ponoszenia kosztów ich utrzymania (s. 4 akapit 3 decyzji z 25 maja 2021 r.).

Zatem organ szczegółowo wskazał interes społeczny, jaki miał na uwadze w kontrolowanej sprawie, a Sąd I instancji trafnie wybór tego interesu społecznego aprobował. Skoro opłata wynosi równowartość 133,60 £, stanowiąc mniej niż 6% dochodu skarżącej, to przyczynianie się skarżącej w tym symbolicznym wymiarze do utrzymania syna w okresie jego kształcenia się, stanowi o nieskuteczności zarzutu.

Kontrolowane rozstrzygnięcie podjęto w ramach jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją administracyjną, podjętą w warunkach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie przesłanek przewidzianych w uchwale nie zobowiązuje wskazanego organu do podjęcia sygnalizowanego rozstrzygnięcia (wyrok WSA w Krakowie z 19.3.2015 r. III SA/Kr 1851/14, Lex 1668846, aprobowany przez S. Niteckiego - op. cit., uw. 12 do art. 194). W ramach postępowania administracyjnego podmiotem obowiązanym do wyjaśnienia wszystkich okoliczności jest organ administracji, jednakże to osoba ubiegająca się o skorzystanie z jednego z wymienionych instrumentów łagodzących jej sytuację winna przedstawić stosowne dokumenty i wskazać okoliczności, które uzasadniają podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. W tego typu sprawach ciężar dowodu spoczywa na stronie występującej o wydanie decyzji (S. Nitecki - op. cit., uw. 18 do art. 194).

Zarzuty naruszenia art. 141 § 4 ppsa (pkt I.1 i I.3 skargi kasacyjnej) okazały się niezasadne. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi art. 141 § 4 ppsa i poddaje się kontroli kasacyjnej. Sąd I instancji nie jest obowiązany szczegółowo odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji w jego ocenie niemających istotnego znaczenia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik sprawy. Wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku nie musi szczegółowo odnosić się do wszystkich argumentów powołanych w skardze, jeśli argumentacja sądu łącznie przesądza o ich bezzasadności (wyrok NSA z: 8.4.2008 r. II FSK 1965/06; 19.1.2012 r. I OSK 62/11, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, R. Stankiewicza, M. Grzywacza - op. cit., s. 746, nb 22). Sąd I instancji odniósł się do wszystkich istotnych zarzutów i argumentów.

Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić.