Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 09 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2511/21 oddalił skargę M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 24 sierpnia 2021 r. nr SKO.4111/516/2021 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że M. K. w piśmie datowanym na 23 lipca 2021 r., które wpłynęło do Kolegium dnia 29 lipca 2021 r. wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza [...] z dnia 28 czerwca 2021 r. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że terminowi uchybiła nie z własnej winy. Nie ma środków finansowych, aby pokryć koszty prawnika, dlatego zgłosiła się do nieodpłatnej pomocy prawnej. Tam prawnik przetrzymał projekt jej odwołania przez trzy tygodnie, z uwagi na okres urlopowy. Stronie nie udało się z nim skontaktować przez ten czas. Wskazała ponadto, że zaangażowała się w zbiórkę na wsparcie finansowe swojej rodziny (w sprawę tę zaangażowały się również media i lokalni działacze).
Kolegium odmówiło przywrócenia M. K. terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza [...] z dnia 28 czerwca 2021 r. nr MOPS.4602.67.2021.MS w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że nie uzasadnia przywrócenia terminu podnoszona, lecz nie udokumentowana, okoliczność zaangażowania się przez stronę w czynności związane z zabezpieczeniem bytu jej rodziny. Powyższe nie przesądza bowiem o wystąpieniu okoliczności nadzwyczajnych oraz niedających się usunąć przeszkód. Stanowisko Kolegium zaaprobował Sąd pierwszej instancji wskazując, że jako niewiarygodne należało ocenić wyjaśnienia skarżącej, że uchybienie terminu spowodowane zostało przetrzymaniem projektu odwołania przez trzy tygodnie przez prawnika udzielającego skarżącej nieodpłatnej pomocy prawnej.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca nie wyjaśniła, kiedy doszło do wskazywanego przez nią trzytygodniowego opóźnienia w sporządzeniu odwołania, a okoliczność ta budzi zasadnicze wątpliwości, skoro - jak podaje - odwołanie zostało złożone po upływie 15 dni od doręczenia decyzji. Ponadto, Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko organu, że do wniesienia odwołania nie jest konieczne spełnienie szczególnych warunków formalnych, a wystarczające jest jedynie wyrażenie niezadowolenia z decyzji. Do dokonania tej czynności nie jest zatem niezbędna pomoc profesjonalnego pełnomocnika.
Skargę kasacyjną od wyroku wywiodła M. K., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, zaskarżonemu wyrokowi zarzucając naruszenie:
- 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 58 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów, polegającą na przyjęciu, iż skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności świadczących o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy z materiału dowodowego wynika okoliczność przeciwna;
- 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy postanowienie Kolegium obarczone było zarzucanymi wadami.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi; ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a ponadto zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – pismem z dnia 12 grudnia 2023 r. - na podstawie art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Analiza wskazanych w niniejszej sprawie podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że złożona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie są trafne.
Na wstępie należy poczynić uwagę porządkującą, bowiem choć skarga kasacyjna formułuje zarzuty naruszenia przepisów "k.p.a." to jednocześnie nie definiuje użytego skrótu. Analiza treści skargi kasacyjnej doprowadziła Sąd do wniosku, że zarzuty te dotyczą ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm. - dalej jako: "k.p.a.") i w tak wytyczonym zakresie Sąd skargę kasacyjną rozpoznał.
Na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela oceny dokonanej przez Kolegium i zaaprobowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odnośnie nieuprawdopodobnienia przez skarżącą braku winy w dochowaniu terminu do złożenia odwołania. M. K. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym od wczesnego dzieciństwa, w stopniu znacznym synem, trwale niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca pobierająca emeryturę z ZUS w najniższej wysokości, w związku ze sprawowaną opieką, od 2019 r. walczy o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Akta sprawy nie pozostawiają wątpliwości, co do tego, że skarżąca od wielu lat, znajduje się w bardzo trudnej i wyczerpującej (pod każdym względem) sytuacji, w której pomocy zmuszona jest poszukiwać samodzielnie - jak podaje - u lokalnych działaczy, a nawet w mediach, natomiast z uwagi na wadliwe działania organów administracji publicznej (wyrok o sygn. I OSK 208/21) zmuszona jest ochrony poszukiwać również przed sądem administracyjnym.
W tych kryzysowych uwarunkowaniach skarżąca zwróciła się o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, w związku z jednodniowym uchybieniem terminu do złożenia odwołania. Składając wniosek o przywrócenie terminu skarżąca powołała się na konkretne okoliczności, jak również przedstawiła argumentację, która już z uwagi na proste zestawienie dat nie przystawała do okoliczności tej sprawy, wskazując na faktyczne wystąpienie sytuacji kryzysowej. Kolegium nie podejmując nawet próby wyjaśnienia zaistniałej sytuacji w porozumieniu ze skarżącą, a priori odmówiło wiarygodności jej słowom, a takie działanie zaakceptował Sąd pierwszej instancji. Tymczasem, zważywszy na konkretne uwarunkowania tej sprawy, należało ocenić, że powoływane przez skarżącą okoliczności uprawdopodobniły, że - w tej konkretnej sytuacji - doszło do uchybienia terminu bez jej winy. Skoro zatem podniesione przez skarżącą okoliczności, zostały odrzucone przez Kolegium jako niewiarygodne, bez podjęcia choćby próby wyjaśnienia wewnętrznej niespójności zgłoszonego przez nią wniosku, to działanie tego organu było wadliwe, i niesłusznie stanowisko to zaakceptował Sąd pierwszej instancji, pomijając, że na mocy art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. na organie ciążył obowiązek wyjaśnienia wszelkich niejasności złożonego wniosku w porozumieniu ze skarżącą.
Tego jednak nie uczyniono, co trafnie wytknięto w skardze kasacyjnej. Wbrew ocenie Sądu I instancji stan skarżącej, jej sytuacja i obciążenie spowodowane niepełnosprawnością syna oraz trudną sytuacją tej rodziny winny były zostać wzięte pod uwagę przy rozstrzyganiu o kwestii winy w niedochowaniu przez nią terminu do złożenia odwołania. Doświadczenie życiowe nakazuje uznać, że ciężki stan syna skarżącej i kryzysowa sytuacja, do której odwoływała się ona we wniosku o przywrócenie terminu, mogły spowodować u niej przejściową nieporadność i zagubienie w sytuacji procesowej.
Biorąc pod uwagę zasadność skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jednocześnie uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 188 p.p.s.a. i rozpoznał skargę. Stwierdziwszy, że w sprawie doszło do naruszenia prawa mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. art. 7, art. 77 § 1, art. 58 § 1, art. 80 k.p.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie.
Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.