Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 17 września 2020 r. (sygn. akt IV SA/Po 652/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu – orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania M. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad S.B. ur. [...] marca 1979 r.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, M. S. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu naruszenie prawa materialnego - poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz.11 z późn. zm.) i w konsekwencji błędne przyjęcie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad S. B..
Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu I instancji, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.
Działający w imieniu skarżącego radca prawny wnosił o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego, świadczonego z urzędu, a które to koszty ani w całości, ani w części nie zostały pokryte. Ponadto oświadczył, że zrzeka się rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2019, poz. 2325), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutu kasacyjnego, przytoczonego w skardze kasacyjnej.
Zarzut ten został oparty na obrazie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) w postaci niewłaściwego zastosowania przepisu art. 17 ust. 1a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz.11 z późn. zm.).
W związku z powyższym wyjaśnić należy, iż zgodnie z w/w przepisem, osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten – co należy podkreślić - zatem nie stanowi odrębnej podstawy prawnej dla otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a ustala jedynie hierarchię osób, które mogą skutecznie ubiegać się o przedmiotowe świadczenie.
Innymi słowy, wspomniany przepis nie stanowi rozszerzenia kręgu osób uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego ponad te osoby, które wskazano w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (vide: Mikołaj Pułło - Granice "prokonstytucyjnej" wykładni norm przez sądy administracyjne. Glosa do wyroku NSA z 10 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1873/10). W myśl natomiast tego ostatniego przepisu (tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W analizowanym stanie faktycznym wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym S. B. (ur. [...] marca 1979 r.) złożył M. S., który nie był z osobą podopieczną w ogóle spokrewniony. Z tego powodu organy obu instancji a następnie Sąd Wojewódzki przyjęły, że wniosek ten był całkowicie nieuprawniony. Pogląd ten podziela w pełni skład orzekający. W świetle bowiem obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak słusznie na to zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki, konstrukcja prawna świadczenia pielęgnacyjnego jest tego rodzaju, że pomoc finansowa państwa była i jest sprzężona z obowiązkiem alimentacyjnym, ciążącym na osobach starających się o przyznanie tego rodzaju świadczenia.
Taki zresztą pogląd był i jest nadal wyrażany praktycznie jednolicie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a zwłaszcza po wydaniu w dniu 9 grudnia 2013 r. uchwały przez skład 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygnaturze akt I OPS 5/13. W uchwale tej bowiem skład poszerzony (odnosząc się do stanu prawnego poprzednio obowiązującego) uznał, że nawet osoby, opiekujące się niepełnosprawnymi członkami rodziny, spokrewnionymi w dalszym stopniu, nie są uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z powyższym nie można było zgodzić się ze skarżącym, że w zaistniałym stanie faktycznym (niezależnie od faktu rzeczywistego sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną, której ojciec był także osobą niepełnosprawną, a pracujący brat opiekował się ojcem), mógł on skutecznie ubiegać się o przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Z tych powodów, uznając skargę kasacyjną nieusprawiedliwioną, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.