Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 października 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1968/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Z. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 885/18.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 27 lutego 2019 r. została oddalona skarga Z. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Odpis ww. orzeczenia z uzasadnieniem został doręczony 28 marca 2019 r. pełnomocnikowi skarżącej - wyznaczonemu z urzędu adwokatowi, który upoważnił aplikanta adwokackiego do występowania na rozprawie sądowej. W dniu 29 kwietnia 2019 r. do akt sprawy wpłynęła opinia pełnomocnika skarżącej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
W dniu 29 sierpnia 2019 r. skarżąca nadała w urzędzie pocztowym skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego powołanym wyrokiem, podnosząc że nie rozpatrzono istoty sprawy. W ocenie skarżącej pozbawiono ją prawa do sądu, gdyż nie miała żadnego wpływu na toczące się postępowanie i nie mogła przedstawić swoich racji. Tymczasem okoliczności, których nie mogła wówczas przedstawić mogły mieć wpływ na wynik sprawy.
Pismem z dnia 10 września 2019 r. Sąd wezwał pełnomocnika skarżącej do usunięcia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania poprzez wskazanie jej podstawy prawnej, uzasadnienie skargi o wznowienie postępowania, a także powołanie okoliczności, z których wynika zachowanie terminu do wniesienia tej skargi – w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi o wznowienie postępowania.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej podał, że podstawą skargi o wznowienie postępowania jest art. 145 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a. Powtórzył za skarżącą, że w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 885/18 nie rozstrzygnięto istoty sprawy, a skarżąca nie miała wpływu na toczące się postępowanie i nie mogła przedstawić dowodów mających wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie oświadczył, że tylko skarżąca posiada wiedzę na temat nowych okoliczności oraz kwestii zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucając skargę o wznowienie postępowania stwierdził, że pełnomocnik skarżącej nie wykonał wezwania w zakresie wskazania okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, podnosząc, że znane są one wyłącznie skarżącej, która mu ich nie przekazała. Z treści zarówno samej skargi o wznowienie postępowania, jak i pisma pełnomocnika skarżącej z dnia 23 września 2019 r. wynika, że okoliczności te znane były skarżącej już w toku postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 885/18, ale nie mogła ich przedstawić. Nie wiadomo jednak o jakie okoliczności chodzi, jak również nie są znane przyczyny, które uniemożliwiły skarżącej podniesienie tych okoliczności w ramach postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 27 lutego 2019 r.
Sąd uznał, że rozpatrywaną skargę o wznowienie postępowania dyskwalifikuje brak oparcia na ustawowej podstawie wznowienia, a ocena, czy skarga o wznowienie oparta jest na ustawowej podstawie, może być dokonana wyłącznie na podstawie treści tej skargi. Zaakcentowano, że pełnomocnik skarżącej nie wykonał również wezwania Sądu w zakresie wskazania podstawy prawnej skargi o wznowienie postępowania oraz jej uzasadnienia. Powołane przez niego przepisy art. 145 § 1 pkt 4 i pkt 5 K.p.a. zawierają przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Tymczasem skarżąca domaga się wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, a przesłanki skorzystania z tej instytucji określają przepisy art. 271 – art. 273 P.p.s.a.
Sąd zaznaczył, że nawet gdyby pełnomocnik skarżącej sformułował podstawę wznowienia w sposób odpowiadający ustawie (np. wskazał art. 273 § 2 P.p.s.a.), czego nie uczynił, to samo powołanie któregoś z przepisów art. 271 – art. 273 P.p.s.a. nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Konieczne jest bowiem zbadanie, czy twierdzenia skargi będą stanowiły taką ustawową podstawę. Tymczasem taka weryfikacja w przedmiotowej sprawie jest wykluczona, ponieważ skarga o wznowienie postępowania nie została uzasadniona. Nie sposób bowiem uznać za jej uzasadnienie enigmatycznego i lakonicznego powołania się na nieokreślone "okoliczności", których skarżąca z niewiadomych względów wcześniej nie przedstawiła. Tak skonstruowana skarga o wznowienie postępowania, pozbawiona ustawowej podstawy wznowienia, a zatem niespełniająca wymogów przewidzianych w art. 280 § 1 P.p.s.a., podlega odrzuceniu.
Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie wniosła Z. S., zarzucając naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 273 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 280 § 1 P.p.s.a. polegające na wydaniu zaskarżonego postanowienia bez wezwania skarżącej do wskazania podstawy prawnej złożonej skargi i okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, skoro Sąd powziął wiedzę, że pełnomocnik z urzędu w piśmie z dnia 23 września 2019 r. w odpowiedzi na wezwanie podaje błędną podstawę prawną złożonej skargi (co w konsekwencji skutkuje wszczęciem postępowania dyscyplinarnego wobec pełnomocnika), a co dowodzi, że skarżąca nie była należycie reprezentowana;
- 2) art. 280 § 1 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi jako pozbawionej podstawy wznowieniowej, która nie została uzupełniona, co było konsekwencją nienależytej reprezentacji skarżącej, za co skarżąca nie powinna ponosić konsekwencji.
Na tej podstawie skarżąca kasacyjnie wniosła o:
- 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;
- 2) przyznanie pełnomocnikowi kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu za drugą instancję, oświadczając że koszty udzielonej pomocy prawnej nie zostały pokryte ani w całości ani w części;
- 3) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostawała natomiast zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 182 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarga kasacyjna została wniesiona od postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania. O tym, czy skarga kasacyjna zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, czy na rozprawie decyduje Naczelny Sąd Administracyjny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na względzie zasadę szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania (art. 7 P.p.s.a.), a także z uwagi na okoliczności przytoczone w skardze kasacyjnej, nie zaistniała konieczność przekazania sprawy do rozpoznania na rozprawie. Należy także zwrócić uwagę na odmienny charakter regulacji zawartej w art. 182 § 2 P.p.s.a., która pozwala na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym (wówczas zgodnie z jego § 3 w składzie trzech sędziów), gdy strona która ją wniosła zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Przyjmuje się jednak, że art. 182 § 2 P.p.s.a. dotyczy skarg kasacyjnych od wyroków. Natomiast w rozpoznawanej sprawie zaskarżono postanowienie, zatem zastosowanie miał art. 182 § 1 w zw. z art. 182 § 3 P.p.s.a.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna, a podniesione w niej zarzuty należy uznać za chybione.
Skarga o wznowienie postępowania winna zawierać elementy formalne, o których mowa w art. 279 P.p.s.a., a których brak podlega uzupełnieniu w trybie wezwania. Sankcją za jego niewykonanie jest odrzucenie tejże skargi. Ponadto, zgodnie z treścią art. 280 § 1 P.p.s.a., Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Stosownie natomiast do § 2 ww. przepisu na żądanie sądu zgłaszający skargę o wznowienie postępowania obowiązany jest uprawdopodobnić okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia. Analizowane przepisy określają zakres badania skargi o wznowienie postępowania, jakie przeprowadza na posiedzeniu niejawnym sąd. Obejmuje ono sprawdzenie warunków formalnych skargi, które warunkują dopuszczalności skargi, zachowanie terminu do wniesienia skargi i oparcia skargi na ustawowej przesłance wznowienia.
Rezultatem tego badania jest albo wyznaczenie rozprawy, albo odrzucenie skargi z uwagi na stwierdzone braki (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 2977/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych -http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wskazując na powyższe stwierdzić należy, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd I instancji po otrzymaniu skargi o wznowienie postępowania zobowiązany był najpierw ocenić, czy skarga ta zawierała wszystkie elementy określone w art. 279 P.p.s.a., a więc m.in. czy wskazano w niej podstawy wznowienia i je uzasadniono. Skarga o wznowienie postępowania wniesiona osobiście przez Z. S. zawierała braki, o których mowa w art. 279 P.p.s.a., wobec ogólnikowych sformułowań skargi oraz niewskazania w niej żadnego przepisu ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi regulującego kwestię wznowienia postępowania sądowoadministarcyjnego. Zasadnie zatem zwrócono się pismem z dnia 10 września 2019 r. do pełnomocnika skarżącej o wskazanie podstawy prawnej skargi, jej uzasadnienia, a także powołania okoliczności, z których wynikało zachowanie terminu do wniesienia tej skargi pod rygorem odrzucenia skargi o wznowienie postępowania.
Należy się zgodzić z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, że pełnomocnik strony nie wykonał zarządzenia w sposób prawidłowy. W odpowiedzi na otrzymane wezwanie pełnomocnik powołał się jedynie na art. 145 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a., które to przepisy zawierają przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego a nie postępowania sądowoadministracyjnego. Nie wykonał także wezwania w zakresie wskazania okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, podnosząc, że znane są one wyłącznie skarżącej, która mu ich nie przekazała.
Z przedstawionych przyczyn stwierdzić należy, że wobec nie uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania sądowego, Sąd I instancji zasadnie ją odrzucił.
Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w działaniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucanego w skardze kasacyjnej naruszenia art. 273 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 280 § 1 P.p.s.a. Sąd I instancji właściwie przyjął, że prawo pomocy przyznane w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 885/18 rozciągało się również na niniejsze postępowanie, tj. wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 27 lutego 2019 r. Adwokat M. R. - pełnomocnik strony wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w Warszawie w sprawie zainicjowanej skargą Z. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2018 r. był również pełnomocnikiem skarżącej w sprawie dotyczącej wznowienia ww. postępowania sądowego. Przyjąć zatem należało, że wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania zostało prawidłowo skierowane do ustanowionego pełnomocnika.
Zauważyć przy tym należy, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, doręczeń przesyłek sądowych dla strony reprezentowanej przez pełnomocnika, Sąd dokonuje do rąk pełnomocnika. Powyższe wynika wprost z art. 67 § 5 P.p.s.a., według którego jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Doręczanie przesyłek sądowych do rąk pełnomocnika strony, obejmuje przy tym zarówno pełnomocników z wyboru jak i pełnomocników ustanowionych z urzędu w ramach przyznanego prawa pomocy. Zgodnie bowiem z art. 244 § 2 P.p.s.a., ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy, jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa.
W związku z powyższym doręczenie korespondencji w sprawie musiało nastąpić do rąk ustanowionego dla skarżącej pełnomocnika, zaś naruszenie ww. przepisów, mogłoby skutkować zarzutem nieważności postępowania sądowego. Nie było ponadto przesłanek do ponownego wezwania skarżącej do wskazania podstawy prawnej złożonej skargi i okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że ustanowiony w sprawie pełnomocnik działał w imieniu skarżącej i na jej rzecz, a jego działania i zaniechania należało traktować jakby dokonywane były przez stronę osobiście.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. art. 182 § 1 i 3 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 P.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 P.p.s.a.