Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 892/14

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 20 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 792/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę G.Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie odmówił zgody na dopuszczenie G.Z. do egzaminu sędziowskiego we wrześniu 2010 r. stwierdzając, że skarżąca nie spełnia wymogu określonego w art. 66 ust. 4 ustawy z dnia 23 marca 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. nr 26, poz. 157 ze zm., dalej ustawa o KSSiP), tj. nie była zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego przez okres minimum trzech lat w dacie wejścia w życie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Decyzją z dnia [...] września 2010 r. Minister Sprawiedliwości uchylił powyższa decyzję i umorzył postępowanie uznając je za bezprzedmiotowe. Decyzja organu II instancji została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 372/11. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że organ I instancji właściwie nadał swojemu rozstrzygnięciu formę decyzji administracyjnej i Minister zobowiązany był rozpatrzeć odwołanie merytorycznie.

Decyzją z dnia [...] września 2011 r. Minister Sprawiedliwości a podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.), art. 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm., dalej p.u.s.p.) w związku z art. 66 ust. 4 oraz art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP, umorzył postępowanie odwoławcze. Wyrokiem z dnia 8 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 2334/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie uchylił powyższa decyzję, wskazując że w niniejszej sprawie postępowanie odwoławcze nie było bezprzedmiotowe z przyczyn zarówno podmiotowych, jak i przedmiotowych.

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Minister Sprawiedliwości uchyli decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2010 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. Organ wyjaśnił, że Prezes właściwie ocenił, iż skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP. Podkreślił ponadto, że postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, gdyż egzamin sędziowski we wrześniu 2010 r., o dopuszczenie do którego się ubiegała, był ostatnim egzaminem odbywającym się na zasadach określonych w art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP. Powyższa decyzja została ponownie uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 1028/12. Sąd podkreślił, że nie można uznać tegoż postępowania za bezprzedmiotowe, gdyż w dacie orzekania w niniejszej sprawie w Ministerstwie Sprawiedliwości przeprowadzane były egzaminy sędziowskie, które odbywały się na podstawie § 33 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej (Dz. U. nr 154, poz. 1283 ze zm.)

Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a § 2 i art. 22 § 2 p.u.s.p. w związku z art. 66 ust. 4 oraz art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP, utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2010 r. Minister ponownie uznał za właściwe stanowisko organu I instancji, że skarżąca nie spełniała jednej z przesłanek wymienionych w ustawie o KSSiP, tj. okres jej pracy na stanowisku asystenta sędziego na dzień wejścia w życie tej ustawy 4 marca 2009 r. nie wynosił co najmniej trzech lat. Organ podkreślił, że wskazany przez odwołującą się przypadek pozytywnego rozpoznania wniosku o przystąpienie do egzaminu sędziowskiego co do osoby będącej w podobnej sytuacji, mimo braku wymaganego przepisem art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP okresu zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego, miał charakter incydentalny i wynikał z błędnego interpretowania tego przepisu w początkowej fazie jego obowiązywania. Zdaniem organu, incydentalne, błędne dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego przeprowadzanego w innym terminie, asystenta sędziego, który nie spełniał wymogów ustawowych, nie stanowi naruszenia konstytucyjnej zasady równego traktowania. Ponadto wyjaśnił, że błędne rozumienie tego przepisu było również powodem udzielenia G.Z. niewłaściwej informacji, zawartej w piśmie z dnia 2 grudnia 2009 r. o możliwości przystąpienia do egzaminu w przypadku spełnienia wymogu 3 letniego okresu zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego na dzień zgłoszenia wniosku o dopuszczenie do egzaminu

Skargę na powyższą decyzję wniosła G.Z. zarzucając organowi naruszenie art. 8 k.p.a. w związku z art. 2 Konstytucji RP, art. 66 ust. 4 zd. 1 i 2 ustawy o KSSiP w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, art. 2 i 87 ust. 1 Konstytucji RP, art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP, art. 60 Konstytucji RP, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm., dalej P.a.) oraz naruszenie art. 22 § 1 pkt 3 w związku z art. 22 § 2 p.u.s.p. twierdząc, że powinna zostać dopuszczona do egzaminu z uwagi na to, że posiadała wymagany w ustawie okres zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego, co potwierdza pismo Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie skierowane do asystentów i dopuszczenie jednego z nich na warunkach określonych w tym piśmie.

Oddalając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) skargę, wymienionym na wstępie wyrokiem Sąd I instancji przedstawił okoliczności niniejszej sprawy, w tym wskazał że "termin egzaminu sędziowskiego, o którym mowa w art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP, został wyznaczony zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 lipca 2010 r., nr 141/10/DNAP w sprawie powołania Komisji Egzaminacyjnej Sądu Apelacyjnego w Lublinie do przeprowadzenia egzaminu sędziowskiego dla aplikantów sądowych w dniach 6, 8 oraz 14-16 września 2010 r.". Sąd wyjaśnił, że ograny właściwie uznały, iż skarżąca nie spełnia wymogów dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego na podstawie art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP. Przepis ten został, w ocenie Sądu, prawidłowo zinterpretowany i zastosowany. Wykładnia językowa tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że asystent sędziego musi być zatrudniony na tym stanowisku i zajmować je przez co najmniej 3 lata w dniu wejścia w życie ustawy, a nie później tj. w dniu zgłoszenia wniosku o dopuszczenie do egzaminu. Zdaniem Sądu, prawidłowości takiej oceny nie może, podważyć okoliczność podnoszona w uzasadnieniu skargi, że w przeszłości dopuszczeni byli do egzaminu sędziowskiego asystenci sędziów, którzy zajmowali to stanowisko co najmniej przez 3 lata w dacie złożenia wniosku o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego. Taka bowiem wykładnia, prowadziłaby do obejścia prawa, ponieważ w jej wyniku doszłoby do sytuacji, w której asystenci sędziów zatrudnieni przed dniem 4 marca 2009 r. (np. 3 marca 2009 r.) po upływie 3 lat zajmowania tego stanowiska mogliby zgłosić zamiar przystąpienia do egzaminu sędziowskiego odbywającego się już na nowych zasadach wynikających z przepisów ustawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła G.Z. zaskarżając go w całości, żądając jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

W skardze kasacyjnej zarzuciła mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.

1. art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, poprzez brak sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy w związku z dosłownym przejęciem uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1226/11 włącznie z przeniesieniem podstaw prawnych organizacji egzaminu odbywającego się w Lublinie – zarządzenia Ministra Sprawiedliwości nr 141/10 w sytuacji, w której zaskarżona decyzja odnosi się do egzaminu organizowanego przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie, a nie rozpatrzeniu sprawy skarżącej;
2. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej p.u.s.a.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez wydanie wyroku w sprawie z przekroczeniem ustawowych kompetencji sądu administracyjnego rozpatrującego skargę na decyzję administracyjną i w konsekwencji wydanie wyroku w zakresie wykraczającym poza ocenę zgodności z prawem skarżonej decyzji poprzez dosłowne przejęcie w istotnej części wskazanej powyżej, uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w miejsce dokonania samodzielnego rozważenia argumentów skarżącej, przy jednoczesnym pominięciu rozważenia wielu podniesionych w skardze zarzutów;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 1 § 2 p.u.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 134 p.p.s.a. poprzez nierozpatrzenie wszystkich zarzutów objętych złożoną w sprawie skargą oraz ograniczenie rozpoznania do części zarzutów skargi a nie do granic danej sprawy, poprzez oddalenie skargi na decyzję: która naruszyła art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP i przyjęcie, że decyzja odpowiada prawu, która naruszyła art. 8 k.p.a w zw. z art. 2 Konstytucji poprzez odmowę dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego z powołaniem się na brak spełnienia przesłanki trzech lat zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego w dacie wejścia wżycie ustawy o KSSiP tj. w dniu 4 marca 2009 r., w sytuacji, w której organ pismem z dnia 2 grudnia 2009 r. oficjalnie udzielił skarżącej informacji o praktyce stosowania prawa w postaci uprawnienia do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego osoby zatrudnionej na stanowisku sędziego w dniu wejścia w życie ustawy, która do dnia zgłoszenia Prezesowi SA zamiaru przystąpienia do egzaminu, zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat i tym samym wywołał uzasadnione zaufanie odnośnie do zastosowania takiego stanowiska wobec skarżącej, która to odmowa dopuszczenia do egzaminu stoi w sprzeczności z zasadą zaufania i konstytucyjną zasadą państwa prawa oraz nierozpatrzenie zawartych w skardze i pismach procesowych wniosków o zadanie pytania Trybunałowi Konstytucyjnemu.
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości zaskarżoną decyzją art. 8 k.p.a. w związku z art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP, poprzez odmowę dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego z powołaniem na brak spełnienia przesłanki trzech lat zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego w dacie wejścia w życie ustawy o KSSiP, w sytuacji, w której organ I instancji uprzednio pismem z dnia 2 grudnia 2009 r. oficjalnie udzielił informacji o praktyce stosowania prawa w postaci uprawnienia do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego osoby zatrudnionej "na stanowisku asystenta sędziego w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 4 marca 2009 r.), która do dnia zgłoszenia prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiaru przystąpienia do egzaminu - zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat"
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 66 ust. 4 zd. 1 i 2 ustawy o KSSiP w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odmienne rozstrzygnięcie wniosku skarżącej, przy jednoczesnym pozytywnym rozpatrzeniu wniosku asystenta sędziego, który podobnie jak skarżąca spełnił warunek 3-letniego stażu pracy na stanowisku asystenta sędziego po dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP i tym samym naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa oraz prawa do równego traktowania przez władze publiczne w zakresie konstytucyjnej swobody wyboru zawodu, które to nierówne traktowanie analogicznych sytuacji uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji.;
6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 2 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP poprzez przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości jako uprawnionej podstawy rozstrzygnięcia organu I instancji opinii Departamentu Legislacyjno Prawnego Ministerstwa Sprawiedliwości z 2010 r. który to nie został powołany do interpretowania prawa dla organu jakim jest w niniejszej sprawie Prezes Sądu Apelacyjnego który samodzielnie w oparciu o art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP podejmuje decyzje o dopuszczeniu do egzaminu, w sytuacji w której oparcie decyzji na piśmie departamentu MS narusza zamknięty katalog źródeł prawa mogących stanowić postawę decyzji;
7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP poprzez błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, iż warunkiem dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego w oparciu o ten przepis jest spełnienie wymogu trzech lat pracy na stanowisku asystenta sędziego do dnia 4 marca 2009 r., skoro wymóg taki nie wynika z gramatycznej wykładni tego przepisu a okoliczność, iż zdobywanie przez asystenta sędziego kwalifikacji do wykonywania zawodów prawniczych takich jak radca prawny lub adwokat podlega ochronie w ramach wolności wyboru zawodu ujętej w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP i że ustawodawca poddał wykonywanie zawodu ochronie jako wolność, oznacza, iż wszelkie ograniczenia ustawowe wynikające z art. 31 ust. 3 Konstytucji muszą być interpretowane ściśle;
8. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 60 Konstytucji RP i tym samym ograniczenie równego dostępu do służby publicznej, w postaci stanowisk, przy których wymagane jest zdanie egzaminu sędziowskiego np. zawodu referendarza, w sytuacji, w której w roku 2009 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie dopuścił do egzaminu sędziowskiego asystenta sędziego, który znajdował się w analogicznej sytuacji jak skarżąca;
9. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65, dalej u.r.p.), wobec niedopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego, który wraz z przesłanką trzech lat zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego jest warunkiem uzyskania wpisu na listę radców prawnych;
10. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi wobec naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 22 § 1 pkt 3 p.u.s.p. w związku z art. 22 § 2 p.u.s.p. poprzez ich błędną wykładnię i w rezultacie przyjęcie, iż stanowisko określonego departamentu Ministerstwa Sprawiedliwości jest decydujące dla rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy administracyjnej, w sytuacji, w której wydanie decyzji o dopuszczeniu do egzaminu sędziowskiego należy zgodnie z jednoznaczną regulacją art. 66 ust 4 zd. 1 ustawy o KSSiP do wyłącznej kompetencji Prezesa Sądu Apelacyjnego a przygotowanie wykładni prawa przez ten departament utrudnia Prezesowi SA realizacje jego ustawowych uprawnień i bez podstawy prawnej, gdyż za taką nie może być przywołany akt ustrojowy MS o charakterze wewnętrznym w randze zarządzenia (33/10/BG) Regulamin Organizacyjny MS, ogranicza jego swobodę decyzyjną, co czyni zarazem iluzoryczną zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.);
11. naruszenie art. 113 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 248 k.p.c poprzez wydanie orzeczenia przy braku dostatecznego wyjaśnienia sprawy, w tym zwłaszcza niezażądanie przedłożenia dokumentów i nieprzeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów i niewydanie w tym zakresie stosownych postanowień na okoliczność akceptacji przez Ministra Sprawiedliwości jako organ nadzorczy Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie w 2009 r. wniosku asystenta sędziego, który podobnie jak skarżąca spełnił warunek 3-letniego stażu pracy na stanowisku asystenta sędziego po dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP oraz nieprzeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. uzupełniającego dowodu z zawartego w aktach sprawy dokumentu na okoliczność udzielonej skarżącej oficjalnie informacji;
12. art. 193 Konstytucji RP w zw. z art. art. 163 § 1 p.p.s.a w związku z art. 166 p.p.s.a. w związku art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. wobec nierozpatrzenia wniosku o zadanie pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu co do zgodności z konstytucją art. 3 i art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP oraz § 15 pkt 8 Regulaminu organizacyjnego MS.

W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP poprzez jego błędną wykładnię i niezasadne przyjęcie, iż wymóg trzech lat zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego spełniony musi być w dacie wejścia w życie tej ustawy, wobec oficjalnego udzielenia przez organ I instancji uprzednio pismem z dnia 2 grudnia 2009 r. skarżącej informacji o praktyce stosowania prawa w postaci uprawnienia do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego osoby zatrudnionej "na stanowisku asystenta sędziego w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 4 marca 2009 r.), która do dnia zgłoszenia prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiaru przystąpienia do egzaminu - zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat", i tym samym wywołał u skarżącej uzasadnione zaufanie odnośnie do zastosowania tego stanowiska wobec niej, co oznacza, że następcza odmowa dopuszczenia jej do egzaminu stoi w sprzeczności z zasadą zaufania i konstytucyjną zasadą państwa prawa; naruszenie art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP poprzez błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, że warunkiem dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego w oparciu o ten przepis jest spełnienie wymogu trzech lat pracy na stanowisku asystenta sędziego do dnia 4 marca 2009 r., skoro wymóg taki nie wynika z gramatycznej wykładni tego przepisu, a okoliczność, iż zdobywanie przez asystenta sędziego kwalifikacji do wykonywania zawodów prawniczych takich jak radca prawny (art. 25 ust. 4 lit. a u.r.p.) lub adwokat (art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. a P.a.) "podlega ochronie konstytucyjnej w ramach wolności wyboru i wykonywania zawodu ujętej w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP i że ustawodawca konstytucyjny poddał wykonywanie zawodu ochronie jako "wolność" oznacza, iż wszelkie ograniczenia ustawowe wynikające z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP muszą być interpretowane ściśle"; naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż badanie równego traktowania przez władze publiczne, nie następuje z porównaniem do innego przypadku z przeszłości, gdyż takie rozwiązanie prowadziłoby do "obejścia prawa", co stoi w ewidentnej sprzeczności ze stanowiskiem zajmowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Ponadto skarżąca kasacyjnie wnioskowała o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w przedmiocie zgodności: art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP z art. 2, 64 i 65 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez naruszenie chronionego konstytucyjnie, jako interesów w toku, prawa do przystąpienia do bezpłatnego egzaminu sędziowskiego organizowanego w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie, który to egzamin nie jest porównywalny z płatnym egzaminem sędziowskim w KSSiP do którego, jak wyraźnie wskazano na stronie 10 decyzji można "przystępować", co wobec użycia liczby mnogiej (a nie zwrotu "przystąpić") dodatkowo podkreśla brak porównywalności tego egzaminu z egzaminem odbywającym się w dotychczasowym modelu, który asystent sędziego mógł zdać przystępując do niego za pierwszym razem, czego dowodzi praktyka dotycząca większości asystentów sędziego zdających egzamin odbywający się w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie w 2010 r.; § 15 pkt 8 Regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Sprawiedliwości, w zakresie, w jakim przepis ten pozwala na wydawanie opinii o treści obowiązujących przepisów prawnych dla prezesów sądów działających w danej sprawie jako organ administracyjny I instancji z art. 2 Konstytucji RP i art. 93 ust. 2 zd. 1 i 2 Konstytucji RP, art. 6 i 15 k.p.a.; art. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury z art. 29 Konstytucji RP, przewidującym, że stolicą Polski jest Warszawa poprzez pozostawienie swobody wyboru miejscowości, w której siedzibę ma jedyna instytucja przeprowadzająca egzaminy sędziowskie w Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Twierdził, że zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem a stanowisko Sądu zawarte w jego uzasadnieniu prawidłowe.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł okoliczności mogących wskazywać na nieważność postępowania, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 113 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 248 k.p.c poprzez wydanie orzeczenia przy braku dostatecznego wyjaśnienia sprawy, w tym zwłaszcza niezażądanie przedłożenia dokumentów i nieprzeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów i niewydanie w tym zakresie stosownych postanowień na okoliczność akceptacji przez Ministra Sprawiedliwości jako organ nadzorczy Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie w 2009 r. wniosku asystenta sędziego, który podobnie jak skarżąca spełnił warunek 3-letniego stażu pracy na stanowisku asystenta sędziego po dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP oraz nieprzeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. uzupełniającego dowodu z zawartego w aktach sprawy dokumentu na okoliczność udzielonej skarżącej oficjalnie informacji. Odpowiadając na ten zarzut należy wskazać, że w aktach administracyjnych znajduje się pismo z dnia 2 grudnia 2009 r. Wiz-14-134/09 informujące asystentów o warunkach przystąpienia do egzaminu we wrześniu 2009 r. oraz inne pisma dotyczące dopuszczenia skarżącej do zajęć szkoleniowych dla aplikantów. Po wtóre Minister Sprawiedliwości potwierdza te okoliczności i to, że dopuścił do egzaminu asystenta sędziego, który podobnie jak skarżąca, spełnił warunek 3-letniego stażu pracy na stanowisku asystenta sędziego po dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP i szczegółowo wskazał, dlaczego te okoliczności nie wpłynęły na stanowisko zajęte wobec skarżącej. Zbędnym było zatem ponowne dopuszczanie wskazanych dowodów lub ich poszukiwanie przez Sąd pierwszej instancji.

Dlatego należy uznać, że stan faktyczny będący podstawą kwestionowanych rozstrzygnięć, został w sprawie ustalony prawidłowo. Skarżąca kasacyjnie i Sąd wywodzą jednak różne skutki prawne z niego wynikające, co do możliwości przystąpienia przez nią do egzaminu sędziowskiego. Zasadniczy spór dotyczy tego na jaki dzień należy liczyć wymagany 3-letni staż pracy na stanowisku asystenta sędziego, czy na dzień wejścia w życie ustawy o KSSiP tj. 4 marca 2009 r. (tak uważają organy administracji i Sąd Wojewódzki), czy po dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP tj. na dzień zgłoszenia wniosku o dopuszczenie do egzaminu (tak uważa skarżąca). Przy czym niewątpliwym jest, że w pierwszym przypadku skarżąca tego wymogu nie spełniała a w drugim tak.

Odnosząc się do tego zasadniczego problemu trzeba wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny kilkakrotnie zajmował już stanowisko w tej kwestii np. w sprawach o sygn. akt I OSK 717/11, I OSK 1226/11 i I OSK 1269/11. Rację ma skarżąca kasacyjnie, że w przytoczonych sprawach był nieco inny stan faktyczny, mianowicie sytuacja asystentów sędziego w tamtych sprawach, była o tyle inna od skarżącej, że asystenci z terenu apelacji warszawskiej zostali dodatkowo poinformowani o wymogu posiadania 3-letniego stażu pracy na stanowisku asystenta sędziego na dzień zgłoszenia wniosku o dopuszczenie do egzaminu a ponadto Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie dopuścił do egzaminu asystenta sędziego, który podobnie jak skarżąca spełnił warunek 3-letniego stażu pracy na stanowisku asystenta sędziego dopiero po dniu wejścia wżycie ustawy o KSSiP. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko prezentowane przez NSA we wskazanych wyżej sprawach. Tym samym podziela także stanowisko Sądu pierwszej instancji przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zdaniem NSA stanowisko to ma w pełni zastosowanie w niniejszej sprawie, pomimo nieco odmiennych okoliczności tej sprawy. Jednak okoliczności te nie mogły wpłynąć na zmianę tego stanowiska.

Przede wszystkim należy przytoczyć treść art. 66 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, zgodnie z którym osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie ustawy na stanowisku asystenta sędziego może przystąpić do egzaminu sędziowskiego określonego w art. 70 ust. 1, jeżeli zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat i zgłosiła prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiar przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem. W takim przypadku asystent sędziego jest dopuszczany do egzaminu sędziowskiego w najbliższym terminie przewidzianym dla aplikantów sądowych. Artykuł 70 ust. 1 tej ustawy stanowi zaś, że aplikacja sądowa rozpoczęta przed dniem 1 stycznia 2008 r. oraz kończący ją egzamin sędziowski odbywają się na podstawie przepisów obowiązujących przed tym dniem. Przed dniem 1 stycznia 2008 r. przepisami normującymi przebieg aplikacji sądowej, łącznie z kończącym ją egzaminem sędziowskim, były przepisy ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, które przewidywały m.in., że aplikacja sądowa trwa trzy lata (art. 140 ust.

1. oraz przepisy wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej (Dz.U. Nr 154, poz. 1283 ze zm.). Rozporządzenie to przewidywało w § 17, że aplikacja rozpoczyna się w dniu 1 października, zaś w § 26 - że egzamin sędziowski odbywa się w terminie wyznaczonym przez prezesa sądu apelacyjnego w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości. Z dniem 1 stycznia 2008 r. zmieniły się zasady odbywania aplikacji sądowej oraz przeprowadzania kończącego ją egzaminu - prowadzenie aplikacji sądowo-prokuratorskiej ustawodawca powierzył Krajowemu Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury (art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2005 r. o Krajowym Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury, Dz.U. Nr 169, poz.1410 ze zm.), zaś przeprowadzanie egzaminów komisjom powołanym przez Ministra Sprawiedliwości na wniosek Dyrektora Krajowego Centrum. Termin egzaminu ustalono na ostatni miesiąc trzeciego roku aplikacji (art. 10f ust. 1 ww. ustawy). Natomiast w dniu 4 marca 2009 r. weszła w życie ustawa o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, zawierająca art. 66 ust. 4, Wobec powyższego niewątpliwe było, że ostatni egzamin sędziowski przeprowadzony w "normalnym" trybie (czyli niepoprawkowy ani organizowany z przyczyn indywidualnych), na zasadach określonych przepisami obowiązującymi przed dniem 1 stycznia 2008 r., powinien odbyć się w 2010 r., oraz że pod rządami ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, egzamin sędziowski na zasadach określonych przepisami obowiązującymi przed dniem 1 stycznia 2008 r. powinien odbyć się dwukrotnie – w 2009 i 2010 r.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ze sposobu skonstruowania przepisu art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP nie można wywieść wniosku, że do egzaminu sędziowskiego, określonego w art. 70 ust. 1 ustawy, może być dopuszczona osoba, która uzyskała 3-letni okres zajmowania stanowiska asystenta sędziego po dniu wejścia w życie tejże ustawy. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że osoba spełniająca warunki wskazane w art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP może przystąpić do egzaminu sędziowskiego na zasadach przewidzianych dla aplikantów aplikacji sądowej obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2008 r. W niniejszej sprawie rozważyć zatem należy, czy do grupy tej zalicza się osoba, która w dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP, to jest w dniu 4 marca 2009 r., pracowała już na stanowisku asystenta sędziego, lecz staż jej pracy był w tym dniu krótszy niż 3 lata, a dopiero później, ale przed zgłoszeniem zamiaru przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, spełniła warunek 3-letniego okresu zatrudnienia jako asystent sędziego. Podstawową metodą wykładni przepisów budzących wątpliwości interpretacyjne jest wykładnia językowa. Zgodnie z jej regułami zwrotom prawnym nie należy nadawać znaczenia odmiennego od potocznego, a znaczenie przepisów prawnych ustalać należy w taki sposób, by wypowiedź zawarta w normie prawnej stanowiła pewną całość. W tym kontekście zawartego w art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP sformułowania "osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy na stanowisku asystenta sędziego (...), jeżeli zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat", będącego hipotezą normy prawnej stanowiącą logiczną całość, nie można rozumieć inaczej, niż jako sformułowanie przesłanki legitymowania się przez asystenta sędziego już w dniu 4 marca 2009 r. (tj. w dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP) trzyletnim stażem pracy. Ponadto jak to trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, użycie przez ustawodawcę spójnika "jeżeli" wprowadziło zdanie podrzędne warunkowe (Wielki Słownik Poprawnej Polszczyzny, Wyd. Naukowe PWN pod redakcją Andrzeja Markowskiego, W-wa 2007, str. 367, podobnie Uniwersalny Słownik Języka Polskiego, Wyd. Naukowe PWN pod redakcją prof. Stanisława Dubisza, W-wa 2003, str.1296). Powyższa konstrukcja przepisu wskazuje zatem, że wymaganie określone po spójniku "jeżeli", dotyczące pozostawania na stanowisku asystenta sędziego przez okres co najmniej 3 lat, odnosi się do asystenta sędziego pozostającego w zatrudnieniu w dniu wejścia w życie ustawy.

Warto podkreślić, że choć wykładnia językowa wskazanego przepisu doprowadziła do usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i zbędne jest w takiej sytuacji sięganie do pozostałych metod wykładni, to w niniejszej sprawie również one prowadzą do wniosków sprzecznych z zaprezentowanymi w skardze kasacyjnej. Wykładnia celowościowa ma za zadanie doprowadzenia do takiego rozumienia przepisów ustawy, by były one najlepszym środkiem do osiągnięcia celu tej ustawy. Zgodnie zaś z regułami wykładni funkcjonalnej interpretując przepisy należy brać pod uwagę cel regulacji prawnej (ratio legis). Zgodnie z nowymi zasadami wprowadzonymi ustawą o KSSiP aplikację sędziowską poprzedza 12-miesięczna aplikacja ogólna (art. 25 ust. 1). Po jej ukończeniu osoba, która spełnia ustawowe kryteria, może złożyć do Dyrektora Krajowej Szkoły wniosek o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej (art. 28 ust. 1). Do egzaminu sędziowskiego zaś aplikanci aplikacji sędziowskiej przystępują w jej 30 miesiącu (art. 32 ust. 1). Z uwagi zatem na fakt, że aplikacja sędziowska na nowych zasadach rozpoczęła się dopiero w marcu 2011 r., pierwszy egzamin sędziowski zdawany na podstawie przepisów ustawy o KSSiP odbył się pod koniec 2013 r. Zatem celem wprowadzenia unormowania z art. 66 ust. 4 ustawy było umożliwienie wskazanej w tym przepisie grupie osób (asystentom sędziego) przystąpienia do egzaminu sędziowskiego wcześniej, niż po ponad 7 latach pracy (przyjmując obowiązek legitymowania się 3-letnim stażem w dniu 4 marca 2009 r.). Skoro bowiem ustawa o KSSiP zmieniła art. 157 § 7 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ustroju sądów powszechnych w ten sposób, że umożliwiła asystentom sędziego przystąpienie do egzaminu sędziowskiego po 4 latach pracy, to celowe było umożliwienie przystąpienia do egzaminu sędziowskiego tym asystentom, którzy w dacie wejścia w życie ustawy mieli już trzyletni staż pracy. Rozumowanie takie zgodne jest również z wykładnią systemową, przyjmującą założenie, że przepis w danym akcie prawnym nie jest umiejscowiony przypadkowo, lecz wynika z racjonalnego działania prawodawcy. Skoro art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP umiejscowiony został przepisach przejściowych i końcowych (Rozdział 8 ustawy), to ustawodawca jasno wskazał na jego ograniczony, incydentalny i intertemporalny charakter. W piśmiennictwie jak i w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że problemy intertemporalne mogą być rozwiązywane przez zastosowanie następujących reguł: podstawowej - bezpośredniego działania nowego prawa – tzn. nowo ustanowione prawo od momentu wejścia w życie reguluje wszelkie zdarzenia także te, które zaistniały przed jego ustanowieniem; dalszego obowiązywania dawnego prawa - dotychczas obowiązujące prawo mimo wejścia w życie nowych regulacji ma zastosowanie do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości; wyboru prawa - wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom; do spraw z elementem dawnym należy stosować ustanowione przez prawodawcę specjalne przepisy przejściowe. W niniejszej sprawie wybór ostatniego z proponowanych rozwiązań nie może budzić wątpliwości. Specjalny charakter omawianego przepisu przemawia zatem za taką jego interpretacją, by nie doprowadzić do nazbyt szerokiego jego stosowania, niezgodnego z wolą ustawodawcy, a taka sytuacja miałaby miejsce, gdyby przyjąć zaproponowane przez skarżącą kasacyjnie rozumienie art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP.

Zaskarżony wyrok nie narusza także art. 2, 32 ust. 1 i 2 Konstytucji i art. 8 k.p.a. w zw. z 66 ust. 4 ustawy o KSSiP przez to, że odmowa dopuszczenia do egzaminu stoi w sprzeczności z zasadą państwa prawa i zaufania do organów państwa i równego traktowania przez organy administracji publicznej. Stosownie do art. 2 Konstytucji Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Zgodnie z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji wszyscy są równi wobec prawa, mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne i nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym społecznym i gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Natomiast w art. 8 k.p.a. wskazuje się, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Skarżąca upatruje naruszenia tych zasad w poinformowaniu jej o możliwości przystąpienia do egzaminu, nawet w sytuacji gdy 3-letni okres zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego będzie posiadała dopiero na dzień zgłoszenia zamiaru przystąpienia do egzaminu i poprzez dopuszczenie do egzaminu asystenta będącego w takiej samej sytuacji jak ona. Przede wszystkim należy podkreślić, że pismo z dnia 2 grudnia 2009 r. Wiz-14-134/09, na które powołuje się skarżąca, nie jest pismem Prezesa Sądu Apelacyjnego, lecz pismem kierownika szkolenia w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie, skierowanym nie do skarżącej, lecz do kierownika szkolenia Sądu Okręgowego w Warszawie, mającym na celu wyjaśnienie wątpliwości asystentów dotyczących warunków przystąpienia do egzaminu. Zatem nie było to pismo wydane w indywidualnej sprawie, szczególnie w sprawie skarżącej. Organy administracji przyznają, że pomimo tego pisma Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie, rozpoznając wnioski asystentów o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego, zmienił stanowisko co do dnia, na który należy ustalać 3-letni okres zatrudnienia na stanowisku asystenta. Jednak stosował wobec każdej z tych osób te same normy prawne, jakkolwiek każdą sprawę traktował indywidualnie i podlegała ona odrębnemu rozpoznaniu. Co do zasady wobec każdej z tych osób, stosował także to zmienione stanowisko, z jednym wyjątkiem na który wskazuje skarżąca.

Kwestionowane decyzje Prezesa Sądu Apelacyjnego i Ministra nie naruszają zasady zaufania obywateli do organów administracji publicznej, gdyż jak to trafnie wskazano w odpowiedzi na skargę kasacyjną, zasada ta nie oznacza, że organ nie może zmienić ocen prawnych, w szczególności gdy zmiana prowadzi do prawidłowego zastosowania określonych przepisów, ale że nie może czynić tego dowolnie, w sposób uniemożliwiający kontrolę argumentacji przemawiającej w jego ocenie za przedmiotową zmianą. Zasada pogłębiania zaufania obywatela do Państwa wyrażona w przepisie art. 8 k.p.a. powinna być interpretowana w ten sposób, że organ ma prawo do odmiennych ocen tych samych okoliczności prawnych, natomiast nie może to być wynikiem dowolności. Wymaga wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji celem przekonania strony, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to że przyczyną tego stanu rzeczy są istotne powody.

Zatem przedmiotowych rozstrzygnięć Prezesa Sądu Apelacyjnego i Ministra nie można by zaakceptować jedynie sytuacji, w której organy te w kolejnych decyzjach zmieniałyby swoje stanowisko, odmawiały stronie uprawnienia przyznawanego uprzednio na podstawie identycznych ustaleń faktycznych i czyniły to bez uprzedzenia strony o powodach takiego postępowania, bez umożliwienia zajęcia jej stanowiska przed wydaniem niekorzystnego rozstrzygnięcia oraz bez przekonywującego uzasadnienia. Natomiast zmiana poglądów prawnych Prezesa Sądu Apelacyjnego i Ministra, taka jaka miała miejsce w sprawie niniejszej, dokonała się w innych okolicznościach, przed przystąpieniem do rozstrzygania wniosków dotyczących dopuszczenia do egzaminu. Minister w zaskarżonej decyzji wyjaśnił przyczyny zmiany stanowiska w zakresie interpretacji art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP. Dlatego nie można zgodzić się ze skarżącą, że w jej przypadku doszło do naruszenia zasady zaufania obywatela do organów państwa. Jak już wskazano wyżej, stanowisko zawarte w piśmie z 2 grudnia 2009 r. nie było stanowiskiem stosowanym w sprawach indywidualnych, było początkową wadliwą interpretacją przepisu art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP niestosowaną w praktyce orzeczniczej. Ta błędna początkowa wykładnia, w sytuacji dojścia przez organy administracji do przekonania o konieczności zastosowania odmiennej interpretacji, bowiem ją uznano za prawidłową, nie mogła prowadzić do zastosowania tej wcześniejszej tylko z tego powodu, że przedstawiono ją już szerszemu kręgowi osób zainteresowanych. Był to jeszcze etap przed wprowadzeniem tego stanowiska do praktyki orzeczniczej. Także z powołanego w skardze kasacyjnej orzecznictwa wynika, że naruszenie wskazanych wyżej zasad konstytucyjnych, miałoby miejsce w sytuacji dłuższego stosowania, korzystnej dla skarżącej interpretacji art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP przy rozstrzyganiu znacznej ilości spraw indywidualnych. Jednak taka sytuacja, w niniejszej sprawie nie miała miejsca.

O naruszeniu zasad państwa prawa, równego traktowania i zaufania do organów państwa nie świadczy także podniesiony przez skarżącą przypadek pozytywnego rozpatrzenia w 2009 r. przez prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie wniosku innego asystenta sędziego o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego, pomimo niespełnienia przez niego kryterium 3-letniego okresu pracy w dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP. Jak to już trafnie wskazał organ odwoławczy każda rozpoznawana przez Prezesa Sądu Apelacyjnego sprawa dotycząca wyrażenia zgody na przystąpienie do egzaminu sędziowskiego, była sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nie może być ona rozpoznawana porównawczo do innych spraw, ponieważ wyrażenie zgody na przystąpienie do egzaminu sędziowskiego lub jej odmowa dotyczy wyłącznie indywidualnie oznaczonego kandydata i rozpoznawane jest wyłącznie w jego sprawie. Wskazany przez skarżącą przypadek pozytywnego rozpoznania wniosku, miał charakter incydentalny i wynikał z błędnego interpretowania przepisu art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP w początkowej fazie jego obowiązywania. Incydentalne błędne dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego, który nie spełniał wymogów ustawowych nie stanowi naruszenia zasady równego traktowania i państwa prawa. Odmienne Stanowisko skarżącej w tym zakresie, doprowadziłoby do absurdalnych sytuacji np. konieczności niezgodnego z prawem przyznania uprawnień, nawet w sytuacji jednego błędnego pozytywnego rozstrzygnięcia.

Nie są trafne zarzuty naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a., art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 134 p.p.s.a. poprzez brak sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy w związku z dosłownym przejęciem uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1226/11 włącznie z przeniesieniem podstaw prawnych organizacji egzaminu odbywającego się w Lublinie – zarządzenia Ministra Sprawiedliwości nr 141/10 w sytuacji, w której zaskarżona decyzja odnosi się do egzaminu organizowanego przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie, a nie rozpatrzeniu sprawy skarżącej i nierozpoznanie wszystkich zarzutów zawartych w skardze. Przyznać należy rację skarżącej, że Sąd pierwszej instancji w znacznej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku, podparł się stanowiskiem zaprezentowanym w dotychczasowym orzecznictwie NSA, podając sygnatury tych spraw. Jednak Sąd uzupełnił to stanowisko wywodami własnymi. Przyjęte jest w orzecznictwie, że korzysta się z dotychczasowej praktyki jako argumentacji podpierającej zasadność rozstrzygnięcia zawartego w wyroku i nie jest sprzeczne z obowiązującymi przepisami procedury sądowoadministracyjnej. Oczywistym zaniedbaniem Sądu było natomiast, przyjęcie stanowiska NSA za własne z pozostawieniem okoliczności nie dotyczących niniejszej sprawy. Nie świadczy to jednak o tym, że Sąd nie rozpatrzył sprawy skarżącej a jedynie o naruszeniu przepisów postępowania dotyczących uzasadnienia wyroku. Z 19-to stronicowego uzasadnienia wyroku, w tym z obszernie przedstawionego stanu faktycznego, aż nadto wynika, że Sąd rozpoznał sprawę dotyczącą G.Z. i ocenił podstawowe zarzuty skarżącej zawarte w skardze kasacyjnej. Zgodzić się należy także z tym, że Sąd nie odniósł się do wszystkich zarzutów skarżącej. Jednak zdaniem NSA zarzuty te zostały powielone w skardze kasacyjnej i okazały się niezasadne. W tej sytuacji naruszenia te nie mogły skutkować uwzględnieniem skargi kasacyjnej z uwagi na to, że nie miały one istotnego wpływu na wynik sprawy, a tylko taka sytuacja mogła doprowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej, co wynika z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. W rezultacie nie można zgodzić się ze skarżącą, że zostało naruszone jej prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, bowiem niezawisły sąd zgodnie ze swoimi uprawnieniami wynikającymi z art. art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a i art. 3 § 1 p.p.s.a., dokonał oceny zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem.

Nie można także zgodzić się z tym, że doszło do naruszenia art. 60 i 65 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP. Nie ulega wątpliwości, że Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli i demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej a każdy ma zapewnioną wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz miejsca wykonywania pracy oraz prawo dostępu do służby publicznej na równych zasadach. Negatywna decyzja o odmowie dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego wskazanych wyżej zasad nie ogranicza i w pełni realizuje zasadę praworządności, gdyż organy musiały zastosować obowiązujące przepisy prawa w szczególności przepisy ustawy o KSSiP. Jak wykazano, zastosowały je prawidłowo. Z przepisów ustawy wynika, że skarżąca nie spełniała przesłanek do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego. Skoro tak, to wbrew ewentualnym zamierzeniom skarżącej nie mogła skorzystać z możliwości wykonywania innych zawodów prawniczych, do których dostęp umożliwiłby jej zdany egzamin sędziowski. Jest to adekwatne następstwo braku uprawnienia do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego. Ponadto jak już wskazał Minister skarżąca może przystąpić do egzaminu sędziowskiego na nowych zasadach, wykorzystując wiedze uzyskana na zajęciach aplikacyjnych i zakupione materiały pomocnicze. Konieczność poniesienia opłaty za egzamin i wskazywane przez skarżącą zwiększenie trudności tego egzaminu oraz zmiana miejsca jego przeprowadzenia, są jedynie skutkiem niespełnienia przesłanki z art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP. Nie mogło to wpłynąć na pominięcie braku spełnienia przez skarżącą jednej z przesłanek z art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP, przez organy orzekające w sprawie dopuszczenia skarżącej do egzaminu na starych zasadach. Skarżąca może także skorzystać z dostępu do innych zawodów prawniczych, korzystając z innych możliwości, niż poprzez zdanie egzaminu sędziowskiego przewidzianych w uregulowaniach dotyczących innych korporacji prawniczych. To wszystko przemawia za tym, że nie sposób przyjąć jak twierdzi skarżąca, że naruszone zostało jej konstytucyjne prawo wolności wyboru i wykonywania zawodu i równego dostępu do służby publicznej.

Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 2 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, art. 22 § 1 pkt 3 p.u.s.p. w związku z art. 22 § 2 p.u.s.p. i w zw. z § 15 ust. 8 Regulaminu i organizacyjnego Ministerstwa Sprawiedliwości w zw. z art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP, poprzez przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości jako uprawnionej podstawy rozstrzygnięcia organu I instancji opinii Departamentu Legislacyjno-Prawnego Ministerstwa Sprawiedliwości z 2010 r. Uważna analiza decyzji Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2010 r. prowadzi do oczywistego wniosku, że podstawą prawną odmowy dopuszczenia skarżącej do egzaminu były przepisy art. 66 ust. 4 i art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP, zatem przepisy ustawowe. Organ pierwszej instancji jedynie na wsparcie swojej argumentacji, co do wykładni wskazanych wyżej przepisów, przywołał stanowisko Departamentu Legislacyjno-Prawnego Ministerstwa Sprawiedliwości zawarte w dwóch pismach z dnia 27 listopada 2009 r. i 14 kwietnia 2010 r. Organ nie wskazywał, że jest związany tą interpretacją. Trudno zatem stwierdzić brak samodzielności rozstrzygnięcia podjętego przez organ pierwszej instancji. Należy także dodać, że rozpoznający sprawę na nowo Minister Sprawiedliwości, nie powołał się na tę interpretację, jedynie odniósł się do zarzutu skarżącej dotyczącego tej kwestii. Podsumowując, organy administracji w ramach swoich wyłącznych kompetencji, rozstrzygnęły sprawę a a zgodności z prawem wydanej przez organ pierwszej instancji decyzji, nie podważa powołanie się na opinię departamentu MS.

Nie zasługują także na podzielenie argumenty skarżącej na potwierdzenie naruszenia art. 3 ustawy o KSSiP w zw. z art. 29 Konstytucji RP. Z tego pierwszego przepisu wynika kompetencja dla Ministra Sprawiedliwości do nadania statutu Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury i określenia jej siedziby. Minister na tej podstawie wyznaczył siedzibę tej szkoły poza stolicą Polski, którą zgodnie z art. 29 Konstytucji jest Warszawa. W związku z tym, że zaskarżona decyzja dotyczyła niedopuszczenia do egzaminu sędziowskiego, który odbywał się przed komisją egzaminacyjną w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie, zarówno organy jak i Sąd pierwszej instancji nie stosowały przepisu art. 3 wskazanej ustawy, ponieważ nie miał on w sprawie zastosowania. W konsekwencji organy i Sąd nie mogły go naruszyć. W rezultacie zbędne jest wypowiadanie się w tym miejscu, co do zgodności tego przepisu z art. 29 Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej zawartego w skardze kasacyjnej, o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w przedmiocie zgodności wskazanych w nim przepisów z Konstytucją RP. Zgodnie z art. 193 Konstytucji, którego treść została powtórzona w art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Zatem warunkiem, przesłanką formalną pytania prawnego, jest funkcjonalna zależność pomiędzy tym pytaniem a sposobem rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu sądowym. Oznacza to, że przepis, którego zgodność z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, ma być przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego powinien stanowić podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Niespełnienie tego warunku prowadzi do umorzenia postępowania przez Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 39 § 1 pkt 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. Odnosząc powyższe uwagi do wniosku skarżącej Sąd wyjaśnia, że pytanie prawne skierowane do Trybunału Konstytucyjnego nie mogło dotyczyć zgodności z Konstytucją art. 3 ustawy o KSSiP z art. 29 Konstytucji RP i § 15 pkt 8 Regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Sprawiedliwości z art. 2 i art. 93 ust. 2 zd. 1 i 2 Konstytucji RP z uwagi na to, że jak już wskazano wyżej przepisy te nie były stosowane w sprawie przez organy administracji i Sąd, zatem nie istniałaby funkcjonalna zależność pomiędzy pytaniem prawnym dotyczącym zgodności z Konstytucją a sposobem rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast w związku z wyżej przedstawionym stanowiskiem odnoszącym się do zarzutów skargi kasacyjnej, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wątpliwości skarżącej co do zgodności art. 66 ust. 4 KSSiP z art. 2 i 65 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tym samym nie mógł odnieść zamierzonego przez skarżącą kasacyjnie skutku, zarzut naruszenia art. 193 Konstytucji RP w zw. z art. 163 § 1 p.p.s.a w związku z art. 166 p.p.s.a. w związku art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., ponieważ co prawda słusznie zarzuca się, że Sąd nie rozpatrzył wniosku o zadanie pytania do Trybunału Konstytucyjnego zgłaszanego przed Sądem pierwszej instancji, jednak nie miało to wpływu na wynik sprawy, co stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a., jest wymogiem koniecznym do uwzględnienia skargi kasacyjnej.

W rezultacie należy uznać, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, dlatego Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował przepis art. 151 p.p.s.a. i oddalił skargę, nie naruszając 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego na rzecz Ministra Sprawiedliwości orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.