Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 listopada 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 969/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
Wnioskiem z dnia 29 września 2016 r. M. O. zwróciła się do Wójta Gminy Mogilany o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla syna A. O. Decyzją z dnia [...] października 2016 r. Wójt Gminy Mogilany przyznał A. O. od 1 listopada 2016 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. specjalistyczne usługi opiekuńcze dla [...] w miejscu zamieszkania w wymiarze 45 godzin miesięcznie – realizowane od poniedziałku do piątku – z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy – w godzinach między 7:00 a 19:00.
Po rozpatrzeniu odwołania M. O., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Wyrokiem z dnia 30 maja 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 277/17, wydanym na skutek skargi M. O., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję z dnia [...] grudnia 2016 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając że organu obu instancji naruszyły przede wszystkim art. 7 i 77 K.p.a.
Decyzją z dnia [...] października 2017 r. Wójt Gminy Mogilany umorzył postępowanie w sprawie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych dla [...] dla A. O. Po rozpatrzeniu odwołania M. O., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Rozpoznając po raz trzeci sprawę Wójt Gminy Mogilany w dniu [...] marca 2018 r. wydał decyzję nr [...], w której w pkt I:
- 1) przyznał w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. specjalistyczne usługi opiekuńcze dla [...] w miejscu zamieszkania dla A. O.;
- 2) wskazał, że zakres specjalistycznych usług opiekuńczych obejmuje następujące rodzaje i wymiar miesięczny specjalistycznych usług:
- a) wymiar godzin specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób [...] w miejscu zamieszkania dla A. O. wynosi: 90 godzin miesięcznie - realizowane w dniach od poniedziałku do piątku - z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy - w godzinach między 7:00 a 19:00.
W pkt I ppkt 2b decyzji określono szczegółowo rodzaje przyznanych specjalistycznych usług opiekuńczych, a w ppkt 3 określono miejsce świadczenia usług.
W pkt II decyzji Wójt Gminy Mogilany:
- 1) przyznał w okresie od 2 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. specjalistyczne usługi opiekuńcze dla [...] w miejscu zamieszkania dla A. O.;
- 2) określił zakres specjalistycznych usług opiekuńczych:
- a) wymiar godzin specjalistycznych usług opiekuńczych dla [...] w miejscu zamieszkania dla A. O. wynosi: 90 godzin miesięcznie - realizowane w dniach od poniedziałku do piątku - z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy - w godzinach między 7:00 a 19:00.
W pkt II ppkt 2b decyzji określono szczegółowo rodzaje przyznanych specjalistycznych usług opiekuńczych, a w ppkt 3 określono miejsce świadczenia usług.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przysługuje dziecku pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla [...], których zakres to jest okres, rodzaj i wymiar - określono w sentencji decyzji. Ustalając okres na jaki przyznano świadczenie, tj. od 1 listopada 2016 r. do 31 grudnia 2016 r., organ wziął pod uwagę wskazanie lekarza zapewnienia dziecku możliwości uczestnictwa w zajęciach organizowanych w ramach specjalistycznych usług opiekuńczych od 1 listopada 2016 r.
Jednocześnie organ zaznaczył, że decyzją Wójta Gminy Mogilany z dnia [...] grudnia 2016 r. zostały przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze dla A. O. na okres od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2018 r. Decyzja z dnia [...] grudnia 2016 r. jest ostateczna. Nadto organ I instancji wskazał, że w uzupełnieniu wniosku z dnia 5 października 2016 r. strona wnioskuje o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla syna na okres od 2 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. W związku z tym organ przyznał specjalistyczne usługi opiekuńcze na okres od 1 listopada 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. oraz na okres od 2 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r.
Ustalając rodzaj usług organ uwzględnił wskazania zawarte w piśmie z dnia 27 lutego 2018 r. lekarza [...] B. J., w którym wskazano, że rodzaj specjalistycznych usług opiekuńczych winien być ustalony w oparciu o zaświadczenia z dnia 17 marca 2014 r., 24 marca 2014 r. i 16 grudnia 2014 r. właściwych w zakresie [...].
W okresie od 2 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. organ uwzględnił wskazania rodzajów specjalistycznych usług opiekuńczych zawarte w zaświadczeniu z dnia 15 lutego 2018 r. lekarzy: A. S. - specjalisty [...] i A. L. - lekarza [...] na okres od 2 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r.
Ustalając z kolei wymiar usług opiekuńczych na okres od 1 listopada 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. organ wziął pod uwagę wskazania lekarza P. N., który zaleca 90 godzin miesięcznie specjalistyczne usługi opiekuńcze.
Ustalając wymiar godzin specjalistycznych usług opiekuńczych na okres od 2 stycznia 2019 r. od 31 grudnia 2019 r. organ wziął pod uwagę wskazanie zawarte w zaświadczeniu z dnia 15 lutego 2018 r. lekarza A. S. - specjalisty [...] i A. L. - lekarza [...], tj. 90 godzin miesięcznie. Ustalając ograniczenie świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych w obydwu okresach, tj. od 1 listopada 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. oraz od 2 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. do przedziału czasowego 7:00 do 19:00 oraz wyłączając dni ustawowo wolne od pracy organ I instancji kierował się wskazaniami lekarskimi w tym zakresie.
Organ powołał się na notatkę służbową sporządzoną przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Mogilanach na okoliczność rozmowy przeprowadzonej w dniu 3 listopada 2017 r. w lekarzem [...] P. N., który stwierdził, że w żadnym przypadku terapia zalecana dziecku w ramach specjalistycznych usług opiekuńczych nie powinna być prowadzona w godzinach nocnych, ani też w święta i dni wolne od pracy. Jednocześnie organ zauważył, że z analizy dokumentacji potwierdzającej wykonywanie specjalistycznych usług opiekuńczych nie wynika by czynności wykonywane przez terapeutów podczas pracy z dzieckiem wymagałyby konieczności ich świadczenia poza dniami roboczymi, czy w innych godzinach aniżeli wyznaczony przedział 7:00-19:00.
Organ stwierdził, że również w zaświadczeniu lekarskim z dnia 15 lutego 2018 r. lekarzy A. S. i A. L., złożonym przez stronę na okres od 2 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r., brak jest wskazań lekarza prowadzącego na bezwzględną potrzebę świadczenia terapii w godzinach nocnych oraz w dni ustawowo wolne od pracy. Ustalając miejsce świadczenia usług organ wziął pod uwagę, że M. O. zamieszkuje na terenie gminy Mogilany pomimo tego, że jest zameldowana na pobyt stały w K. Od powyższej decyzji M. O. wniosła odwołanie.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło ww. decyzję Wójta Gminy Mogilany w pkt I ppkt 2a i orzekło, że wymiar godzin specjalistycznych usług opiekuńczych dla [...] w miejscu zamieszkania dla A. O. wynosi: 45 godzin miesięcznie - realizowane w dniach od poniedziałku do piątku - z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy - w godzinach między 7:00 a 19:00.
Ponadto organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji w pkt I ppkt 2b i określił szczegółowo rodzaje przyznanych specjalistycznych usług opiekuńczych.
W pozostałym zakresie Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Zdaniem Kolegium, organ I instancji poprawnie uzupełnił materiał dowodowy w sprawie, zgodnie z zaleceniami WSA w Krakowie i dokładnie przeanalizował okoliczności sprawy.
Organ odwoławczy wskazał, że specjalistyczne usługi opiekuńcze są świadczeniami niepieniężnymi w związku z tym, przyznanie ich z mocą wsteczną nie jest możliwe. Dlatego też specjalistyczne usługi opiekuńcze za okres od 1 listopada 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. mogą być przyznane jedynie w wymiarze, który faktycznie został zrealizowany, tj. w wymiarze 45 godzin miesięcznie i wynikał z wcześniejszej decyzji Wójta Gminy Mogilany z dnia [...] października 2016 r. - realizowanych od poniedziałku do piątku - z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy - w godzinach między 7:00 a 19:00.
Zdaniem Kolegium, zakres specjalistycznych usług opiekuńczych wynikający z decyzji z dnia [...] października 2016 r., jak również z decyzji z dnia [...] marca 2018 r. pkt I musi być tożsamy. Również przedział czasowy 7:00 do 19:00 oraz wyłączenie dni ustawowo wolne od pracy dla świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych musi być tożsamy. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że decyzji z dnia [...] października 2016 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności i decyzja ta została wykonana zanim Wojewódzki Sąd Administracyjnym wyrokiem z dnia 30 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 277/17 ją uchylił.
W związku z tym Kolegium uznało, że z uwagi na to, że strona skorzystała z tych specjalistycznych usług opiekuńczych w okresie na jaki zostały przyznane, konieczne było wydanie przez organ I instancji w tym zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia, w przeciwnym wypadku usługi te zrealizowane byłyby bez podstawy prawnej. Dlatego też konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji w pkt I ppkt 2a i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez obniżenie zakresu specjalistycznych usług opiekuńczych z 90 do 45 godzin miesięcznie, czyli godzin faktycznie zrealizowanych.
Z tych samych względów konieczna była zmiana pkt I ppkt 2b poprzez zmniejszenie zakresu usług do tych, które przyznane zostały w decyzji z dnia [...] października 2016 r.
W ocenie Kolegium, materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy potwierdza zasadność przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 90 godzin. Jednak nie można w chwili obecnej zwiększyć specjalistycznych usług opiekuńczych z 45 do 90 godzin za okres wcześniejszy, ani zwiększyć zakresu tych usług, gdyż taka decyzja byłaby niewykonalna i w tym zakresie nieważna. Analogicznie wygląda kwestia ewentualnego zwiększenie przedziału czasowego świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych i przyznania ich w godzinach nocnych, czy też w dni ustawowo wolne od pracy.
Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że należy ograniczyć świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w okresie od 2 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. do przedziału czasowego od 7:00 do 19:00 oraz wyłączyć dni ustawowo wolne od pracy.
Odnosząc się do żądania odwołującej aby w sentencji decyzji wskazani zostali specjaliści, którzy będą świadczyć specjalistyczne usługi opiekuńcze, Kolegium wyjaśniło, że umieszczenie tego rodzaju zapisu w decyzji wykraczałoby poza dyspozycje ustawowe określone w art. 50 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej.
Skargę na powyższą decyzję wniosła M. O., zarzucając że wskazana decyzja:
- 1) wydana została z rażącym naruszeniem prawa polegającym na braku ustalenia w niej rodzajów specjalistycznych usług opiekuńczych;
- 2) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;
- 3) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę zauważył, że organy obu instancji wypełniły zalecenia zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 maja 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 277/17.
Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że specjalistyczne usługi opiekuńcze są świadczeniami niepieniężnymi i w związku z tym przyznanie ich z mocą wsteczną w innym zakresie niż były wykonane nie jest możliwe. Z tego względu organ II instancji prawidłowo zmienił decyzję organu I instancji w tym zakresie i przyznał specjalistyczne usługi opiekuńcze za okres od 1 listopada 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. w wymiarze, który faktycznie został zrealizowany, tj. w wymiarze 45 godzin miesięcznie i wynikał z wcześniejszej decyzji z dnia [...] października 2016 r.
Zdaniem Sądu trafnie także organ zauważył, że decyzji z dnia [...] października 2016 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności i decyzja ta została wykonana zanim Wojewódzki Sąd Administracyjnym wyrokiem z dnia 30 maja 2017 r. ją uchylił. Z uwagi na to, że skarżąca skorzystała ze specjalistycznych usług opiekuńczych w okresie na jaki zostały przyznane, konieczne było wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia.
Ponadto wskazano, że organy, przyznając usługi opiekuńcze, ustaliły ich zakres, okres i miejsce świadczenia, wypełniając tym samym przesłanki art. 50 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Prawidłowo określone zostało również miejsce świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych. W ocenie Sądu nie ma więc racji skarżąca zarzucając brak wskazania w zaskarżonych decyzjach jakiego rodzaju specjaliści mają świadczyć specjalistyczne usługi, pomimo umieszczenia takich wskazań w zaświadczeniu lekarskim.
Sąd podzielił stanowisko organów wskazując na zasadność ograniczenia świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych w okresie od 2 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. do przedziału czasowego od godz. 7:00 do godz. 19:00 oraz wyłączenie dni ustawowo wolne od pracy, albowiem dokumentacja medyczna nie potwierdza, aby ze względu na szczególne potrzeby dziecka zachodziła bezwzględna konieczność świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych w szerszym zakresie. Takie stanowisko jest spójne ze wskazaniami lekarskimi zawartymi w zaświadczeniu z dnia 15 lutego 2018 r. lekarzy A. S. i A. L., które nie zawiera zaleceń wskazujących na konieczność świadczenia terapii w godzinach nocnych oraz w dni ustawowo wolne od pracy. Za tak określonym zakresem przemawia też treść notatki służbowej z dnia 3 listopada 2017 r. sporządzonej przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Mogilanach na okoliczność rozmowy przeprowadzonej z lekarzem [...] P. N. M. O. zaskarżyła ww. wyrok w części:
- I) co do okresu od 1 listopada 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. w zakresie w jakim Sąd uznał za prawidłowe zaniechanie wskazania jakie specjalistyczne przygotowanie zawodowe muszą posiadać osoby, które będą świadczyć specjalistyczne usługi opiekuńcze;
- II) co do okresu od 2 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. w zakresie w jakim Sąd uznał za prawidłowe:
- 1) ograniczenie świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych do dni od poniedziałku do piątku z wyłączeniem dni wolnych od pracy, w godzinach od 7:00 do 19:00;
- 2) zaniechanie wskazania jakie specjalistyczne przygotowanie zawodowe muszą posiadać osoby, które będą świadczyć specjalistyczne usługi opiekuńcze.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- 1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, tj. art. 50 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych poprzez uznanie za prawidłowe zaniechania wskazania jakie specjalistyczne przygotowanie zawodowe muszą posiadać osoby, które będą świadczyć specjalistyczne usługi opiekuńcze;
- 2) naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji mimo, że są one obarczone naruszeniami prawa materialnego oraz naruszenia przepisów postępowania, tj.:
- a) art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej oraz podjęcie niewystarczających działań celem weryfikacji czy istnieje konieczność przyznania możliwości świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych również w dni wolne od pracy i w godzinach wykraczających poza godziny od 7:00 do 19:00;
- b) art. 8 oraz art. 75 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie wskazania kwalifikacji osób oraz niewystarczające wyjaśnienie przyczyn, dla których odmówiono wskazania w treści decyzji jakie specjalistyczne przygotowanie zawodowe powinny mieć osoby, które będą świadczyć specjalistyczne usługi opiekuńcze;
- c) art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a. poprzez wydanie decyzji pozbawionej części rozstrzygnięcia w zakresie w jakim nie zostały wskazane kwalifikacje osób, które będą świadczyć specjalistyczne usługi opiekuńcze.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był ograniczyć swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że usługi opiekuńcze stanowią świadczenia niepieniężne przyznawane w ramach systemu pomocy społecznej. Powodem ich przyznania może być wiek, choroba lub inna przyczyna, ze względu na którą świadczeniobiorca wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiony. Regulacja prawna tej instytucji jest zawarta w art. 50 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.p.s.", który wprowadza kryteria obligatoryjnego i fakultatywnego przyznania usług opiekuńczych. Zgodnie z zastosowanym w sprawie art. 50 ust. 2 u.p.s. usługi te mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób w przypadku, gdy rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą jej takiej pomocy zapewnić. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że organ administracji publicznej rozstrzygając o przyznaniu usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s. podejmuje decyzję w ramach tzw. uznania administracyjnego, mając na uwadze - w świetle okoliczności danej sprawy - interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie przyznania usług opiekuńczych powoduje natomiast, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, organ pomocy społecznej może przyznać ją w wymiarze i zakresie, który uzna za niezbędny.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie właściwie ocenił, że organy administracji publicznej, działając w granicach uznania administracyjnego, czyli w granicach pozwalających dokonać im wyboru co do sposobu rozstrzygnięcia, wyboru tego nie dokonały w sposób dowolny. Przejawiało się to w zaakceptowanych przez Sąd ustaleniach organów, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, w tym przedstawione zaświadczenia lekarskie potwierdzają zasadność przyznania dla A. O. specjalistycznych usług opiekuńczych. Sąd I instancji prawidłowo zaaprobował także stanowisko organów administracyjnych, że przyznanie synowi skarżącej kasacyjnie pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w określonym wymiarze nie narusza prawa. Ustalając zakres usług oceniono zasadność zgłoszonego żądania pod kątem zaistnienia przesłanek określonych w art. 50 ust. 2 i 4 u.p.s. oraz odniesiono się do wymiaru czasowego przyznanych usług.
Wzięto przy tym pod uwagę zalecenia zawarte w dokumentacji medycznej, podkreślając że nie wynika z niej aby ze względu na szczególne potrzeby dziecka zachodziła bezwzględna konieczność świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych w godzinach nocnych i dniach ustawowo wolnych od pracy.
Z powyższych względów zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 7, 77, 75 § 1 K.p.a. należało uznać za nietrafne. Należy przy tym podkreślić, że z mocy art. 50 ust. 5 u.p.s. to ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia. Organowi administracji pozostawiono zatem określoną swobodę, która w rozpatrywanej sprawie nie została przekroczona.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 50 ust. 5 u.p.s. w zw. z § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598 ze zm.) stwierdzić należy, że powołany przepis ustawy o pomocy społecznej określa elementy jakie powinna zawierać decyzja o przyznaniu usług opiekuńczych (w tym specjalistycznych usług opiekuńczych). Jednakże aby dokonać prawidłowej wykładni art. 50 ust. 5 ustawy należy zwrócić uwagę na treść wcześniejszych przepisów, tj. art. 50 ust. 3 i art. 50 ust. 4 u.p.s., które określają pojęcia usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych. Zgodnie z art. 50 ust. 3 u.p.s. usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem, zaś zgodnie z art. 50 ust. 4 u.p.s. specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym.
Natomiast zgodnie z art. 50 ust. 5 u.p.s. ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia. Adresatem tego przepisu jest organ właściwy w sprawach przyznania usług opiekuńczych, który wydając decyzję przyznającą usługi opiekuńcze, a więc zarówno usługi opiekuńcze o których mowa w art. 50 ust. 3 jak i specjalistyczne usługi opiekuńcze określone w art. 50 ust. 4 zobowiązany jest ustalić ich zakres, czyli wskazać które z usług opiekuńczych, bądź które z specjalistycznych usług opiekuńczych zostały przyznane, a także określić na jaki okres zostały przyznane oraz wskazać miejsce świadczenia, czyli miejsce wykonywania usług. Aby określić w decyzji zakres specjalistycznych usług opiekuńczych o których mowa w art. 50 ust. 4 organ musi sięgnąć do powoływanego wyżej rozporządzenia z dnia 22 września 2005 r., które w § 2 wymienia szczegółowo rodzaje specjalistycznych usług dostosowanych do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności.
Natomiast, wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie w decyzji przyznającej specjalistyczne usługi opiekuńcze (podobnie jak w decyzji przyznającej usługi opiekuńcze) nie określa się osób, które będą te usługi wykonywać, jak również nie określa się przygotowania zawodowego i kwalifikacji tych osób, albowiem brak podstawy prawnej z której można by wyprowadzić taki obowiązek. Należy przy tym podkreślić, że okoliczność iż specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą wykonywać osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym jest bezsporna, zasada ta wynika z art. 50 ust. 4 ustawy, a jej sprecyzowanie poprzez wskazanie konkretnych wymogów dotyczących specjalistycznego przygotowania zawodowego (kwalifikacji) ma miejsce w § 3 powołanego rozporządzenia. Podkreślić jednak należy, że okoliczność dotycząca posiadania specjalistycznego przygotowania zawodowego (kwalifikacji) przez osobę, która ma świadczyć specjalistyczne usługi opiekuńcze, powinna być rozważana na etapie wykonania decyzji przyznającej specjalistyczne świadczenia opiekuńcze, a nie na etapie przyznania specjalistycznych świadczeń opiekuńczych.
Celem wyjaśnienia należy jeszcze zwrócić uwagę, że powoływane rozporządzenie wydane zostało na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 50 ust. 7 u.p.s., zgodnie z którym, Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych i kwalifikacje osób świadczących te usługi oraz warunki i tryb ustalania i pobierania opłat za specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone osobom z zaburzeniami psychicznymi, jak również warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z tych opłat, ze względu na szczególne potrzeby osób korzystających z usług, uwzględniając sytuację materialną tych osób. Adresatem powyższej delegacji ustawowej jest Minister, a delegacja ta upoważniała do wydania aktu generalnego jakim jest rozporządzenie w przedmiocie wskazanym w ust. 7 art.
- 50. Dlatego też dokonując wykładni art. 50 ust. 5 u.p.s. ustawy nie można odwoływać się do ust. 7, albowiem nie tylko różny jest ich przedmiot ale i adresat. A to oznacza, że nie można treści indywidualnego aktu stosowania prawa jakim jest decyzja przyznająca świadczenie opiekuńcze (której treść została określona w art. 50 ust.
- 5) określać poprzez treść delegacji ustawowej upoważniającej ministra do wydania aktu generalnego jakim jest rozporządzenie (art. 50 ust. 7).
Wobec powyższego zarzuty naruszenia art. 50 ust. 5 u.p.s. w zw. z § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 8, 75 § 1 i art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a. nie zasługiwały na uwzględnienie.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a.