Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2005 r. sygn. akt IV SA/Po 36/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę [...] Sp. z o.o. Spedycja i Transport Międzynarodowy z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy: w dniu [...] Naczelnik Urzędu Celnego w [...], decyzją nr [...], na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b oraz art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.), w związku z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602 ze zm.) oraz rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. Nr 44, poz. 432), nałożył na spółkę [...] Sp. z o.o. Spedycja i Transport Międzynarodowy, karę pieniężną w wysokości 720 zł. Na podstawie art. 108 § 1 k.p.a., decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 64 ust. 1 powołanej ustawy – Prawo o ruchu drogowym, przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego Spółka nie okazała.
Od tej decyzji skarżąca Spółka odwołała się do Izby Celnej w [...].
Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...], nr [...], Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, w uzasadnieniu wskazując, że karę pieniężną nałożono po przeprowadzeniu pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu o numerze rejestracyjnym [...], należącego do Spółki [...] i stwierdzeniu przekroczenia na drugiej osi pojazdu dopuszczalnych norm nacisku ustalonych w powołanym rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia.
Organ podkreślił, że nałożenie kary odbyło się zgodnie z art. 40b ust. 2 i art. 13 ust. 2b powołanej ustawy o drogach publicznych, a jej wysokość jest automatycznie obliczana przez oprogramowanie, które jest integralnym elementem systemu ważenia i przetwarzania danych. Organ odwoławczy szczegółowo przedstawił techniczne etapy procesu ważenia oraz system zabezpieczeń zapewniający jego prawidłowy przebieg i stwierdził, że brak reakcji aparatury kontrolnej podważa zasadność jakiegokolwiek kwestionowania wyniku ważenia, nie ma zatem podstaw do powtarzania ważenia.
Organ podkreślił też, że kara za przejazd pojazdem nienormatywnym jest pobierana niezależnie od przyczyny przekroczenia nacisku na oś, a pobór opłaty ma charakter obligatoryjny.
Na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] Spółka [...] złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 8 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach (Dz. U. Nr 55, poz. 248) w związku z art. 11 i art. 51 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw, poprzez wydanie decyzji na podstawie wyników ważenia pojazdu dokonanego na urządzeniu wagowym, którego stosowanie nie miało podstawy prawnej w świetle wyżej wymienionych przepisów.
Skarżąca zarzuciła też wydanej decyzji naruszenie przepisów art. 10 § 1, art. 40 § 1, art. 45, art. 9, art. 6, art. 7, art. 61 § 1, art. 107 § 7 i art. 81 k.p.a., a także podniosła, iż protokół kontroli i decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w [...] zostały doręczone kierowcy, osobie nieupoważnionej do ich odbioru, a Prezes Spółki – B. L., dowiedziała się o wszczęciu postępowania już po jego zakończeniu i wydaniu decyzji w związku z czym skarżąca spółka została pozbawiona możliwości czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym.
Wniesiono także o zobowiązanie Dyrektora Izby Celnej w [...] do załączenia do akt sprawy upoważnienia do wydania decyzji dla osoby pod nią podpisanej, to jest dla kierownika zmiany oraz dopuszczenie dowodu z tego dokumentu.
Ponadto skarżąca spółka podniosła, że zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar w Zielonej Górze z dnia 22 grudnia 2000 r. (Dz. Urz. Miar i Probiernictwa Nr 6, poz.
- utraciło moc w dniu 30 czerwca 2002 r.
Dyrektor Izby Celnej w [...] w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoją dotychczasową argumentację oraz wniósł o oddalenie skargi.
Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2005 r., sygn. akt IV SA/Po 36/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę.
W pierwszej kolejności Sąd rozpoznał najpoważniejszy zarzut skarżącej, bo mogący skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji, a odnoszący się do umocowania kierownika zmiany do podpisania w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego w [...] decyzji z dnia [...], nr [...].
W piśmie z dnia 14 grudnia 2005r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] określił, że kierownik zmiany był upoważniony do podpisania decyzji na podstawie pkt I.1.D Karty zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy wydanej na podstawie art. 284 Kodeksu celnego.
W zakresie ustalonym dla kierownika zmiany w pkt IV Karty, funkcjonariusz posiadał uprawnienia do podejmowania i wydawania decyzji oraz podpisywania pism w ramach właściwości rzeczowej, w zakresie spraw załatwianych w toku służby, w związku z czym nie doszło do stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji na skutek jej podpisania przez Kierownika zmiany K. F. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że zasadniczy argument skarżącej sprowadza się do kwestionowania poprawności ważenia i sposobu przeprowadzenia postępowania od strony formalnej, stwierdzając jednocześnie, że szczegółowo opisany przez Dyrektora Izby Celnej w [...] opis przebiegu ważenia odpowiada warunkom określonym w powołanym zarządzeniu nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar w Zielonej Górze, które określa między innymi konstrukcję, wykonanie i zainstalowanie wagi, a także jej właściwe stosowanie. W związku z tym legalizacja wagi oznacza prawidłowość jej działania w każdym miejscu i w każdych warunkach opisanych w instrukcji wagi (vide: wyrok NSA z dnia 12 lutego 1998 r., sygn. akt II SA 1409/97).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu za niezasadny uznał zarzut skarżącej spółki, że nie była ona należycie reprezentowana i nie mogła wypowiedzieć się co do zabranych materiałów i dowodów, gdyż fakt nieobecności osoby prawidłowo umocowanej podczas ważenia nie jest uchybieniem formalnym, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
Sąd wskazał, że skarżąca Spółka w złożonym odwołaniu mogła podnieść wszelkie zarzuty, co zresztą zrobiła, które zostały rozpoznane przez Dyrektora Izby Celnej w [...].
Odnośnie zarzutu utraty mocy obowiązywania zarządzenia nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar w Zielonej Górze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu całkowicie zgodził się ze stanowiskiem Dyrektora Izby Celnej w [...], że z mocy art. 16 ust. 3 powołanej ustawy – Prawo o miarach, zatwierdzenie przyrządu pomiarowego jest decyzją administracyjną Prezesa Głównego Urzędu Miar i do chwili utraty ważności tej decyzji pomiary mogą być dokonywane. Dlatego też decyzja nr [...] wydana na tej podstawie prawnej, nie utraciła ważności i można było dokonać pomiarów pojazdu skarżącej na wadze dynamicznej, gdyż w dacie ważenia posiadała ona ważne świadectwo legalizacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podkreślił też, że nałożenie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia jest obligatoryjne, o czym stanowi art. 13 ust. 2a powołanej ustawy o drogach publicznych.
Nałożenie takiej kary jest również niezależne od ewentualnej winy sprawcy w przekroczeniu ciężaru czy też od zachowania wymaganej masy całkowitej pojazdu, a jedynym i decydującym kryterium nałożenia kary jest fakt stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnego nacisku na oś pojazdu. Dla odpowiedzialności właściciela pojazdu za przekroczenie dopuszczalnych norm nie ma też znaczenia brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu na drogę po załadunku.
Od Wyroku Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2005 r. złożyła skargę kasacyjną [...] Sp. z o.o. Spedycja i Transport Międzynarodowy z siedzibą w [...], zwana dalej Spółką, zastąpiona przez adwokata D. S., zaskarżając wyrok w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Skarżąca Spółka wniosła także o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej zwrot kosztów sądowych i kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
Skarga kasacyjna zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi obrazę przepisów postępowania, to jest:
- art. 133 § 1 i art. 134 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mającą istotny wpływ na wynik sprawy polegającą na niewzięciu pod uwagę z urzędu wszystkich okoliczności wynikających z akt sprawy, a w szczególności faktu, że:
- decyzja organu celnego pierwszej instancji została oparta na okolicznościach, które nie zostały udowodnione,
- decyzja organu celnego pierwszej instancji została oparta na niewłaściwie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym,
- decyzja organu drugiej instancji utrzymywała w mocy decyzję, która nie posiadała właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego,
- art. 106 § 3 i 5 powołanej ustawy – Prawo przed sądami administracyjnymi w związku z art. 233 § 1 k.p.c. mającą istotny wpływ na wynik sprawy i polegającą na niewłaściwej ocenie materiału dowodowego i przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów z dokumentów poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że osoba podpisująca decyzję w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego w [...] była prawidłowo upoważniona do wydawania decyzji administracyjnych,
Skarga kasacyjna zarzuciła także zaskarżonemu wyrokowi oparcie go na okolicznościach, które nie zostały wykazane w toku procesu i nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu powinien z urzędu wziąć pod uwagę fakt, że wydana decyzja została oparta na jednym dowodzie, to jest protokole ważenia, który zdaniem skarżącej Spółki, nie mógł być uznany za dowód w sprawie. Wskazano także, że skoro przed wydaniem decyzji nie zapoznano z przeprowadzonym dowodem upoważnionego reprezentanta skarżącej Spółki, to decyzja nie była oparta na prawidłowo przeprowadzonym dowodzie i narusza art. 10 § 1 k.p.a.
Podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przed wydaniem wyroku nie wziął pod uwagę faktu, że organy celne nie podjęły żadnych działań zmierzających do zapewnienia udziału w postępowaniu skarżącej Spółki oraz, że Sąd ten niesłusznie uznał, iż Naczelnik Urzędu Celnego w [...] mógł decyzją upoważnić zastępcę i kierowników oddziałów do przeniesienia upoważnienia do wydawania decyzji na innych funkcjonariuszy celnych, gdyż przeniesienie kompetencji do wydawania decyzji może nastąpić jedynie przez organ administracyjny. Żaden inny przepis ustawy nie daje prawa osobie upoważnionej do przenoszenia swojego upoważnienia na innego pracownika, nawet za zgodą organu administracji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania. Pierwszy z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczył naruszenia przez Sąd przepisu art. 133 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis art. 133 § 1 brzmi: "sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi". Z akt sprawy wynika, że wyrok Sądu zapadł po zamknięciu rozprawy i na podstawie dołączonych akt sprawy administracyjnej. Sąd rozstrzygnął w granicach sprawy administracyjnej określonej przepisami dotyczącymi wymierzania kary za wykonywanie transportu drogowego pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Podstawą orzekania przez Sąd był materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed tymi organami. Sąd wziął ponadto pod uwagę fakty powszechnie znane (notoryjne), a także dowody uzupełniające z dokumentów, co jest zgodne z przepisami art. 106 § 3–5 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Organ wykonał obowiązek określony art. 54 § 2 powołanej ustawy i przestawił akta administracyjne wraz z odpowiedzią na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny wydał wyrok po przeprowadzeniu rozprawy.
Drugi zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia przez Sąd art. 134 § 1 powołanej ustawy, który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bada zaskarżoną decyzję w pełnym zakresie co do jej zgodności z prawem.
Skarżąca Spółka upatruje naruszenie wskazanych wyżej przepisów w tym, że Sąd winien z urzędu wziąć pod uwagę, że decyzja oparta została na jednym dowodzie, to jest protokole ważenia, który zdaniem skarżącej, nie stanowi dowodu w sprawie. Ta odmienna ocena dowodu przez skarżącą nie może jednak być uznana za naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Podstawową czynnością postępowania wyjaśniającego w tej sprawie jest ważenie pojazdu, które dokonywane jest w chwili przekroczenia granicy. Z tego względu protokół ten podpisuje kierowca pojazdu, a nie umocowany przedstawiciel Spółki. Inne rozwiązanie uniemożliwiłoby płynny ruch graniczny. Z faktu tego nie można jednak wyprowadzić wniosku, że organy naruszyły przepis art. 10 § 1 k.p.a., który statuuje zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu. Zasada ta doznaje jednak ograniczenia wskazanego w art. 10 § 2 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 między innymi ze względu na niepowetowaną szkodę materialną.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił ocenę wyrażoną w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji, że zapewnienie udziału reprezentanta skarżącej Spółki w czynności ważenia pojazdu pociągnęłoby za sobą niezwykle dotkliwe zakłócenie w funkcjonowaniu organów celnych, co groziłoby niepowetowanymi szkodami materialnymi. Faktem powszechnie znanym jest bowiem często bardzo długi czas oczekiwania pojazdów ciężarowych na przekroczenie granicy, a w sytuacji gdy w pojeździe nie znajduje się osoba będąca przedstawicielem lub pełnomocnikiem strony, wzywanie jej do udziału w czynnościach ważenia pojazdu czas ten znacznie wydłużyłoby.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił poglądu zawartego w skardze kasacyjnej, iż został naruszony przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 i 5 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Przepisy te stanowią, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, a nadto, że do postępowania dowodowego w tym zakresie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.
Przepis art. 233 k.p.c. stanowi natomiast, że sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Skarżąca Spółka upatruje naruszenia tego przepisu w tym, że Sąd niesłusznie uznał, iż Naczelnik Urzędu Celnego w [...] mógł upoważnić zastępców i kierowników oddziałów do przeniesienia upoważnienia do wydania decyzji na innych funkcjonariuszy celnych.
Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie.
Decyzja organu pierwszej instancji wydana została przez K. F. – Kierownika zmiany działającego z upoważnienia dyrektora Urzędu Celnego, co wynika z pieczęci umieszczonej pod treścią decyzji. Wątpliwość Sądu pierwszej instancji co do tego, dlaczego pieczęć używa nazwy Dyrektor Urzędu Celnego, skoro ustawa z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 41, poz. 365) zniosła organ administracji państwowej w sprawach celnych – dyrektora urzędu celnego, wprowadzając w jego miejsce naczelnika urzędu celnego zostały wyjaśnione w piśmie z dnia 14 grudnia 2005r.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 37 i 38 powołanej ustawy z dnia 20 marca 2002 r. dotychczasowe upoważnienie dyrektora urzędu celnego wydane funkcjonariuszom celnym w celu wykonywania przez nich obowiązków służbowych stają się z mocy prawa upoważnieniami dyrektora izby celnej lub naczelnika urzędu celnego stosownie do ich właściwości, zaś pieczęcie, zamknięcia celne oraz stemple i inne znaki stosowane przy wykonywaniu kontroli celnej zachowały swoją ważność do czasu określenia nowych wzorów na podstawie art. 6 § 6 Kodeksu celnego (wówczas obowiązującego do dnia 1 maja 2004 r.).
We wskazanym wyżej piśmie z dnia 14 grudnia 2005 r. Urzędu Celnego w Zielonej Górze wskazane zostało, że nowe wzory stempli określone zostały w zarządzeniu nr 3 Ministra Finansów z dnia 3 lutego 2004 r. w sprawie wzorów pieczęci, zamknięć celnych, stempli i innych znaków stosowanych przy wykonywaniu kontroli celnej, a zatem już po wydaniu decyzji przez organ I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny mając powyższe względy na uwadze, na podstawie art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.