Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 22 lipca 2009 r. (data wpływu 28 lipca 2009 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. wystąpiło do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego zaistniałego między Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Z. w sprawie z wniosku K. i S. J. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia 5 grudnia 1977 r. Nr (...) w przedmiocie przyjęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi Granice gmina M. w zamian za świadczenie rentowe. Przedmiotowy wniosek dotyczy wskazania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organu właściwego do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia 5 grudnia 1977 r.
W uzasadnieniu wniosku wskazało, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. postanowieniem z dnia 11 czerwca 2008 r. (...) na zasadzie art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego sprawę z wniosku K. i S. J. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia 5 grudnia 1977 r. Nr (...) w przedmiocie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi Granice gm. M. w zamian za rentę, przekazało do rozpatrzenia Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organowi rzeczowo właściwemu. Wnioskodawca uznał, iż kompetencje w zakresie gospodarowania mieniem Skarbu Państwa, w tym przejmowanie gospodarstw rolnych na własność Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) z dniem 1 stycznia 1992 r. przeszły na Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencja Nieruchomości Rolnych – art. 12 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o ukształtowaniu ustroju rolnego – Dz.U.
Nr 64, poz. 592). Zgodnie z art. 58 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Agencja Nieruchomości Rolnych wydaje decyzje o przyjęciu gospodarstwa rolnego pełniąc tym samym funkcję organu administracji publicznej. Zgodnie z art. 17 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 231, poz. 1700 ze zm.) organem wyższego stopnia w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, sprawujący nadzór nad działalnością Agencji.
Wnioskujące Kolegium podniosło, iż przy piśmie z dnia 28 kwietnia 2009 r. znak: (...) Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwróciło mu akta niniejszej sprawy z argumentacją, że w przedmiotowej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (wyrok z dnia 19 grudnia 2007 r. sygn. akt II S.A./GO 612/07), w którym to wyroku Sąd nie wypowiedział się w kwestii właściwości organu oraz nie stwierdził, że sprawa ta w aktualnym stanie prawnym należy do kompetencji ministra właściwego do spraw rozwoju wsi. Kolegium nie podzieliło argumentacji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że bez względu na obowiązujące przepisy w zakresie właściwości organów administracji, w tego typu postępowaniach nieważnościowych wiążący jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim.
W odpowiedzi na wniosek Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł, iż jak wynika z akt administracyjnych, w przedmiotowej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, który wyrokiem z 19 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Go 612/07 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z 19 czerwca 2007 r. nr (...) oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu z 9 maja 2007 r. nr (...) odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z 5 grudnia 1977 r. Nr (...). W powołanym wyroku Sąd nie zakwestionował właściwości organu, zatem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu, zgodnie z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wiążą organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia.
W tym stanie rzeczy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi mając na uwadze związanie wyrokiem wydanym w niniejszej sprawie uznał, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji Naczelnika Gminy M. z 5 grudnia 1977 r. jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Sądy administracyjne rozpoznają – na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), z zastrzeżeniem art. 22 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego – spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny (także spór o właściwość), o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
Przed rozważeniem, czy wskazane organy są właściwe w sprawie, w pierwszej kolejności należy jednak ocenić dopuszczalność przedmiotowego wniosku. Merytoryczne rozpoznanie wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego jest bowiem możliwe tylko wtedy, gdy wniosek ten jest dopuszczalny. Dopuszczalność ta jest oceniana w świetle pozytywnego wymogu sformułowanego w art. 64 § 2 P.p.s.a. oraz braku negatywnych przesłanek dopuszczalności określonych w art. 58 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 12 sierpnia 2005 r., sygn. akt II OW 25/05, ONSAiWSA, 2006/1/5).
Badając dopuszczalność złożonego wniosku, należy przede wszystkim przypomnieć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 19 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Go 612/07 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia 19 czerwca 2007 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 9 maja 2007 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia 5 grudnia 1977 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego. W uzasadnieniu tego wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim nie odniósł się wyraźnie do kwestii, czy kontrolowane przez niego decyzje zostały wydane przez organ właściwy. Skoro jednak Sąd ten uchylił rozstrzygnięcia SKO, a nie stwierdził ich nieważności, to trzeba przyjąć, że milcząco zaaprobował właściwość Kolegium w omawianej sprawie.
Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powołanym wyroku WSA w Gorzowie wiążą w sprawie ten Sąd i organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia, zgodnie z art. 153 P.p.s.a. Orzeczeniem tym związane są także inne sądy i organy państwowe, w tym także Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zielonej Górze. Stosownie bowiem do art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Prawomocne orzeczenie oznacza, że nikt nie może negować faktu istnienia takiego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie treść omawianego wyroku WSA jest związana z niezakwestionowaniem przez ten Sąd, a zatem w istocie uznaniem właściwości SKO w Z. do rozpoznania sprawy. Nie można więc treści przedmiotowego wyroku "oderwać" od dokonanej przez ten Sąd oceny prawnej właściwości organu.
W związku z tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze występujące z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu musi brać pod uwagę zarówno fakt istnienia jak i treść prawomocnego orzeczenia. W takiej sytuacji niedopuszczalne jest wystąpienie przez Kolegium do NSA ze sporem kompetencyjnym, ponieważ kwestia właściwości tego organu została rozstrzygnięta powołanym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Go 612/07.
Z tych względów uznając wniosek za niedopuszczalny, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na mocy art. 58 § 1 pkt. 6 zw. z art. 64 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.