Uzasadnienie
Burmistrz H., na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., oraz art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a., wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem H. a Prezydentem Miasta C. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A.K. o opłacenie schronienia i gorącego posiłku i wskazanie, że organem właściwym do rozpatrzenia tego wniosku jest Prezydent Miasta C. W uzasadnieniu wniosku Burmistrz H. wskazał, że do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. wpłynął wniosek A.K. o opłacenie schronienia i gorącego posiłku przelewem na konto schroniska. Do wniosku dołączono oświadczenie wnioskodawczyni, z którego wynika m.in., że nie posiada żadnego źródła dochodu, nie otrzymuje żadnej pomocy finansowej od nikogo oraz że przebywa w schronisku dla bezdomnych.
Wnioskodawczyni wskazała ponadto, że jej ostatni stały adres zamieszkania to H., ul. [...] oraz że nie ma możliwości zamieszkiwania pod adresem zameldowania z uwagi na konflikt rodzinny. Do wniosku zostało także dołączone zaświadczenie Stowarzyszenia MONAR Schronisko dla Osób Bezdomnych MARKOT z dnia [...] marca 2019 r., z którego wynika, że A.K. od dnia [...] marca 2019 r. przebywa w tym schronisku.
W dniu [...] marca 2019 r. pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. przeprowadził z wnioskodawczynią rodzinny wywiad środowiskowy, w którym ustalono, że przyczyną wystąpienia z wnioskiem o pomoc jest ubóstwo, bezdomność i bezrobocie, wnioskodawczyni nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, jest rozwiedziona, z byłym mężem ma dwoje dorosłych dzieci, poza tym ma jedno dziecko w wieku szkolnym, które pozostaje pod opieką ojca. Ustalono, że rodzice wnioskodawczyni zamieszkują w H., jednak wnioskodawczyni nie utrzymuje z nimi kontaktu. Wnioskodawczyni podniosła, że nie jest w stanie samodzielnie we własnym zakresie zapewnić sobie schronienia i oczekuje pomocy w formie opłacenia schronienia i posiłku w schronisku.
Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w C., na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., uznając siebie za organ niewłaściwy, przekazał wniosek do rozpatrzenia do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w H., uzasadniając, że wnioskodawczyni jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507), dalej u.p.s., i zgodnie z art. 101 ust. 2 tej ustawy właściwą miejscową gminą do rozpatrzenia tego wniosku jest gmina ostatniego miejsce zameldowania na pobyt stały wnioskodawczyni, czyli gmina H. W odpowiedzi Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w H. podniósł, że w jego ocenie udzielenie osobie bezdomnej i głodnej schronienia i gorącego posiłku jest sprawą niecierpiącą zwłoki, a zatem zastosowanie ma art. 101 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Podkreślono, że zgodnie z art. 101 ust. 5 ustawy, jeżeli świadczenie zostanie przyznane, gmina H. zwróci wydatki.
Z kolei Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. wskazał, że podstawowe potrzeby wnioskodawczyni są zaspokojone przez schronisko, a zatem nie zachodzi przesłanka uzasadniająca zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s.
W ocenie Burmistrza H. stanowisko Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. jest nieprawidłowe. Sprawa wnioskodawczyni jest bowiem sprawą niecierpiącą zwłoki, a zatem zgodnie z art. 101 ust. 3 u.p.s. w sprawie tej właściwa jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Prezydent Miasta C. wniósł o wskazanie Burmistrza H. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku. Stwierdził, że A.K. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt. 8 u.p.s. i jako ostatni stały adres zamieszkania wskazuje H., ul. [...], gdzie nie ma możliwości zamieszkiwania z uwagi na konflikty rodzinne. W tej sytuacji zastosowanie przepisu art. 101 ust. 2 u.p.s. znajduje pełne uzasadnienie i wywoływanie sporu "kompetencyjnego" nie jest uzasadnione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.
Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem H. a Prezydentem Miasta C. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku A.K. o udzielenie pomocy poprzez opłacenia schronienia i gorącego posiłku.
Punktem wyjścia do rozważań stanowią przepisy art. 101 u.p.s., które określają właściwość miejscową organów w sprawach z zakresu pomocy społecznej.
Stosownie do art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika zaś, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Z kolei art. 101 ust. 3 ustawy stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
Przede wszystkim nie ma sporu co do tego, że A.K. jest osobą bezdomną. Pojęcie osoby bezdomnej zostało zdefiniowane w art. 6 ust. 8 u.p.s. - jest nią osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Wnioskodawczyni spełnia kryteria uznania ją za osobę bezdomną, pozostające w sporze organy nie kwestionują tej okoliczności. Z dokonanych ustaleń wynika, że wnioskodawczyni od dnia [...] marca 2019 r. przebywa w Schronisku dla Osób Bezdomnych MARKOT w C. Jej ostatnim adresem zameldowania na pobyt stały jest H. ul. [...]. To więc Burmistrz H. formalnie byłby organem właściwym do rozpatrzenia wniosku A.K.
Jednak wyłącznie formalne spełnienie warunków do uznania za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie uzasadnia automatycznego zastosowania art. 101 ust. 2 ustawy.
Nie można bowiem tracić z pola widzenia treści art. 101 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności sprawy wskazują na potrzebę oparcia się na art. 101 ust. 3 u.p.s., a to z uwagi na fakt, że A.K. nie posiada źródeł utrzymania, nie osiąga żadnych dochodów, a jej sytuacja jest trudna, o czym świadczy choćby fakt, że zmuszona jest do korzystania z pomocy schroniska dla bezdomnych w C., w którym również zapewnione ma posiłki.
Skoro zaś niekwestionowanym miejscem pobytu A.K. jest C., a brak jest obecnie jakichkolwiek związków z miejscem ostatniego zameldowania na pobyt stały, to zgodnie z art. 101 ust. 3 u.p.s., organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego jest Prezydent Miasta C. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.