Uzasadnienie
Kierownik Wydziału Pomocy Środowiskowej w Miejskim Centrum Pomocy Społecznej w Pabianicach, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Pabianic, złożył w dniu 11 sierpnia 2021 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Legnicy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku M. T. (opiekuna prawnego) w sprawie "przekierowania" ubezwłasnowolnionej I. M. do innego domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wskazano, że wniosek w imieniu osoby niepełnosprawnej wniósł jej opiekun prawny – M. T., zamieszkała Legnica, ul. [...].
Jako uzasadnienie decyzji o zmianie domu pomocy społecznej podano, że najbliższa rodzina I. M., będzie mieszkać w Legnicy. Wskazano, że stan zdrowia ojca, który do tej pory był jej opiekunem prawnym, bardzo się pogorszył, dlatego starsza córka zdecydowała, że ona zostanie opiekunem prawnym I. M., przeniesie siostrę bliżej miejsca zamieszkania całej rodziny, ojciec też przeniesie się do Legnicy.
Wskazano, że skoro miejscem zamieszkania opiekuna prawnego jest Legnica, to – w ocenie Prezydenta Miasta Pabianic – Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Legnicy jest gminą, która powinna ponieść ciężar skierowania i opłaty za pobyt w/w osoby w domu pomocy społecznej. W takiej bowiem sytuacji, o miejscu zamieszkania osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie decyduje miejsce zamieszkania opiekuna prawnego, a nie miejsce zameldowania lub miejsce pobytu osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej, co jest zgodnie z art. 27 K.c. Zatem, zdaniem Prezydenta Pabianic, organem właściwym do przekierowania z jednego domu pomocy społecznej do innego, jest Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Legnicy, czyli gmina w której mieszka opiekun prawny I. M. Zwrócono uwagę na fakt, że z dokumentacji medycznej sprawy wynika, iż dniu 27 maja 2021 r. I. M. została zakwalifikowana do Domu Pomocy Społecznej dla osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie, co spełnia przesłanki do skierowania jej do DPS w Legnickim Polu. W związku z rekwalifikacją lekarską podjęto procedurę i zgromadzono dokumentację w sprawie nowego skierowania – na wniosek opiekuna prawnego.
W odpowiedzi z dnia 20 września 2021 r., na w/w wniosek, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Legnicy, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Legnicy, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o orzeczenie, że Prezydent Miasta Pabianic jest właściwy do rozpoznania wniosku M. T. (opiekuna prawnego I. M.) o wydanie decyzji w sprawie "przekierowania" ubezwłasnowolnionej I. M. do innego domu pomocy społecznej oraz o zasądzenie od wnioskodawcy kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazano, że stosownie do brzmienia art. 101 ust 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz.1876 ze zm.), zwaną dalej "u.p.s.", dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki.
Podano, że w niniejszej sprawie ubezwłasnowolniona I. M. została skierowana przez wnioskodawcę do przebywania w Domu Pomocy Społecznej w Pabianicach na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2018 r. nr [...]. Podkreślono, że przepis art. 101 ust.6 w/w ustawy jest przepisem szczególnym w stosunku do brzmienia art. 27 K.c. bez względu na zamieszkanie opiekuna prawnego osoby ubezwłasnowolnionej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Pabianic a Prezydentem Miasta Legnicy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku M. T. (opiekuna prawnego) w sprawie "przekierowania" ubezwłasnowolnionej I. M. do innego domu pomocy społecznej, czyli do wydania decyzji w przedmiocie zmiany domu pomocy społecznej.
Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 u.p.s., ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Jedynie w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.
Z kolei, zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Przepisem o charakterze szczególnym jest art. 101 ust. 6 u.p.s., zgodnie z którym dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej. Przepis ten przypisuje zatem istotne znaczenie decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej, która zachowuje znaczenie kształtujące właściwość organu pomocy społecznej dopóki pozostaje w obrocie prawnym. Zakłada zatem, że gmina, która spowodowała umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej pozostaje właściwa we wszystkich sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej dla tej osoby, w czasie jej zamieszkiwania w tym domu.
Również w sprawach zmiany domu pomocy społecznej (por. postanowienie NSA z dnia 15 maja 2014 r., sygn. I OW 48/14; z 7 marca 2018 r., sygn. I OW 308/17; z 20 listopada 2019 r., sygn. I OW 122/19, dostępne na www.nsa.gov.pl).
Nie znajdują zastosowania powołane przez wnioskodawcę przepisy art. 101 ust.1 i art. 59 u.p.s. oraz art. 27 kodeksu cywilnego, ponieważ nie mamy tu do czynienia z wnioskiem o skierowanie do domu pomocy społecznej, lecz o zmianę decyzji kierującej poprzez zmianę domu pomocy społecznej.
Z akt sprawy wynika, że od 18 lipca 2018 r. do chwili obecnej I. M., przebywa w DPS w Pabianicach. Wówczas, postępowanie o umieszczenie jej w Domu Pomocy Społecznej zostało wszczęte na wniosek jej ojca – W. M., zamieszkałego na stałe w Pabianicach. Uzyskał on zgodę Sądu Rejonowego na umieszczenie córki w DPS, zgodnie z kwalifikacją lekarską "dla osób przewlekle somatycznie chorych". Na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Pabianic z dnia [...] maja 2018r. nr [..] I. M. została skierowana do DPS w Pabianicach. Wniosek złożony przez obecnego opiekuna prawnego ubezwłasnowolnionej – M. T. nie jest wnioskiem o skierowanie do domu opieki społecznej, bowiem decyzja w tym przedmiocie została już wydana i obowiązuje nadal. Jest to wniosek o zmianę decyzji kierującej do domu pomocy społecznej (wskazanie innego domu pomocy społecznej), wobec zmiany miejsca zamieszkania całej rodziny, w tym też opiekuna prawnego.
Wobec powyższego uznać należy, że organem właściwym do rozpatrzenia niniejszego wniosku jest Prezydent Miasta Pabianic.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.
Wniosek Prezydenta Miasta Legnicy o zasądzenie kosztów postępowania nie mógł być uwzględniony. Do wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość stosuje się odpowiednio przepisy o skardze (art. 64 § 3 p.p.s.a.), a do rozpoznania wniosku odpowiednio przepisy p.p.s.a. (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Te przepisy szczególne to art. 200-201 oraz art. 203-204 wymienionej ustawy i tylko w tych wypadkach sąd może orzekać o zwrocie kosztów postępowania między stronami. Żaden z wymienionych przepisów nie dotyczy wniosku organu o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. Oznacza to, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku Prezydenta Miasta Legnicy o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w niniejszej sprawie, bez względu na treść rozstrzygnięcia.