Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 12 czerwca 2013 r. Kierownik Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kolbuszowej, działając w imieniu Burmistrza Kolbuszowej, wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość miejscową pomiędzy Burmistrzem Kolbuszowej a Prezydentem Miasta Rzeszowa w przedmiocie wniosku A.S. o przyznanie zasiłku celowego na zakup odzieży wiosennej i letniej oraz środków higieny osobistej.
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał na następujący stan faktyczny sprawy.
Do Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kolbuszowej wpłynęło zawiadomienie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Rzeszowie o przekazaniu według właściwości sprawy dotyczącej wniosku A. S. o przyznanie zasiłku celowego. Na podstawie wywiadu środowiskowego wiadomo, że A. S. przebywa w Schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn w Rzeszowie i jest zameldowany na pobyt stały w W. [...].
Wnioskodawca ustalił w trakcie rozmowy z siostrzenicą A. S., B.B., zamieszkującą w miejscu zameldowania A. S. na pobyt stały, że ma on możliwość zamieszkiwania pod adresem zameldowania, czasem przyjeżdża na kilka dni, lecz "woli przebywać w Rzeszowie". Ona nie może go utrzymywać, ponieważ sama jest w trudnej sytuacji.
Ośrodek Pomocy Społecznej w Kolbuszowej posiada oświadczenie B.B. z 11 kwietnia 2011 r., w którym informuje ona, że A. S. nie zamieszkiwał w W. [...], przyjeżdżał tylko w odwiedziny, a miejscem jego zamieszkania były B. G. [...] lub Rzeszów. W W. został zameldowany w dniu 2 marca 2011 r. przez swoją siostrę T.D., która jest właścicielką domu.
Zgodnie z art. 6 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.) osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zameldowania.
Ponieważ A. S. ma możliwość zamieszkania w lokalu, w którym jest zameldowany, lecz nie chce tam przebywać i swoje cele życiowe związał i nadal wiąże z Rzeszowem, w opinii Ośrodka Pomocy Społecznej w Kolbuszowej nie może być traktowany jako osoba bezdomna. W związku z powyższym OPS w Kolbuszowej po uzupełnieniu dokumentacji o oświadczenie B.B. zgodnie art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 25 K.c. przesłał wywiad z kompletem dokumentów do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Rzeszowie, uznając się za niewłaściwy do załatwienia sprawy. Dokumenty ponownie zostały zwrócone przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Rzeszowie do Ośrodka w Kolbuszowej. Wobec powyższego powstał spór o właściwość, gdyż oba organy uznały się za niewłaściwe w sprawie.
Zdaniem Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kolbuszowej, A. S. mimo zameldowania na pobyt stały w W. nigdy tam nie mieszkał, a swoje życie związał z Rzeszowem. Biorąc powyższe pod uwagę organem właściwym do załatwieniu jego wniosku o przyznanie zasiłku celowego powinien być Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Rzeszowie.
W odpowiedzi na ten wniosek Prezydent Miasta Rzeszowa wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego poprzez wskazanie Burmistrza Kolbuszowej jako organu właściwego do rozpoznania wniosku A. S. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego.
W uzasadnieniu Prezydent Rzeszowa wskazał między innymi, że zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, gminą właściwą do przyznania świadczenia w ramach pomocy społecznej, w przypadku osoby bezdomnej, jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Natomiast art. 6 pkt 8 u.p.s. stanowi, że osoba bezdomna to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Bezsporne jest, że A. S. nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, lecz przebywa w schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn w Rzeszowie i jest zameldowany na pobyt stały w miejscowości W. [...].
Do rozstrzygnięcia pozostaje więc to, czy A. S. ma możliwość zamieszkania w lokalu mieszkalnym, w którym jest zameldowany. Ocena tej przesłanki będzie prowadzić do uznania, czy jest on osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. (w takiej sytuacji organem właściwym będzie Burmistrz Kolbuszowej), czy też taką osobą nie jest (w takiej sytuacji organem właściwym będzie organ właściwy ze względu na miejsce zamieszkania A. S.).
W ocenie Prezydenta Rzeszowa A. S. nie ma możliwości zamieszkania w lokalu, w którym jest zameldowany, a decyzja o jego pobycie w schronisku dla bezdomnych w Rzeszowie nie wynika z chęci zamieszkania w tej placówce, lecz z braku jakiejkolwiek innej możliwości znalezienia schronienia. Sporadyczne wizyty u rodziny, w miejscu z którego pochodzi, nie mogą przesądzać o tym, że ma on możliwość zamieszkiwania u rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.), z zastrzeżeniem art. 22 § 1 K.p.a., sądy administracyjne rozpoznają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej, przy czym właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny) lub też każdy z tych organów uważa się za niewłaściwy (spór negatywny). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z tym drugim przypadkiem.
Przedmiotem sporu o właściwość miejscową pomiędzy Burmistrzem Kolbuszowej a Prezydentem Miasta Rzeszowa jest ustalenie organu właściwego do wydania decyzji w przedmiocie zasiłku celowego dla A. S., w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.) – dalej: u.p.s. Zgodnie z art. 101 ust 1 i 2 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, jednakże w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.
Przepis art. 6 pkt 8 u.p.s. definiuje na użytek tej ustawy pojęcie osoby bezdomnej. Za taką uznaje się osobę niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
A.S. nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym (obecnie przebywa w schronisku dla bezdomnych) i jest zameldowany na pobyt stały w W. pod nr [...]. Słusznie zatem Prezydent Rzeszowa w odpowiedzi na wniosek podnosi, że dla oceny, czy jest on osobą bezdomną, należy ustalić, czy ma możliwość zamieszkania w lokalu, w którym jest zameldowany. Z oświadczenia B. B. z dnia 8 maja 2013 r. wynika, że A.S. ma możliwość zamieszkiwania w miejscu zameldowania na pobyt stały, ale przebywa tam sporadycznie, ponieważ woli przebywać w Rzeszowie. B. B. nie jest w stanie jedynie go utrzymywać. To samo, co do skupienia spraw życiowych A. S. w Rzeszowie, wynika z protokołu z rozmowy z jego siostrzenicą z dnia 12 czerwca 2013 r. B. B. wskazuje bowiem, że wujek przebywa u niej przez kilka dni w roku, a w ostatnim roku po kilka dni w miesiącu, lecz woli przebywać w Rzeszowie, bo tam ma swoich kolegów.
Zatem jasno z tego wynika, że to nie złe warunki mieszkaniowe lub sprzeciw rodziny są powodem tego, że A.S. nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowany. Nie można go więc uznać za osobę bezdomną, w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s.
Jeśli tak, to na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. organem właściwym w sprawie wniosku A.S. o przyznanie zasiłku celowego powinien być Prezydent Miasta Rzeszowa, według zasady, że o właściwości miejscowej organów gminy decyduje miejsce zamieszkania strony. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach K.c., który w art. 25 stanowi, że miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, przy czym ustalenie tego zamiaru winno być oparte o kryteria zobiektywizowane (postanowienie NSA z 14 maja 2009 r., I OW 23/09). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swej aktywności życiowej w określonej miejscowości, co w niniejszej sprawie jednoznacznie wskazuje na Rzeszów.
Z tego względu, na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.