Uzasadnienie
Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta R. a wnioskiem z dnia 20 stycznia 2014 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem Miasta i Gminy J. w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie przyznania G. S. zasiłku stałego.
Powyższy wniosek został złożony w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
G.S. wnioskiem z dnia 6 grudnia 2013 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku stałego. We wniosku tym wskazał, że jest osobą bezdomną. Ostatnio zameldowany był na pobyt stały na terenie gminy J., [...]. Obecnie nigdzie nie pracuje i nie posiada żadnego źródła dochodu. Jest osobą przewlekle chorą oraz uzależnioną od alkoholu. Od dnia 12 września 2013 r. przebywa w schronisku "[...] " w R..
Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w R., powołując się na art. 65 § 1 K.p.a. oraz art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), przy piśmie z dnia 11 grudnia 2013 r. wniosek G.S. wraz z wywiadem środowiskowym przekazał według właściwości do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J..
Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., zawiadomieniem z dnia 18 grudnia 2013 r., wydanym na podstawie art. 65 § 1 K.p.a. oraz art. 101 ustawy o pomocy społecznej, wniosek G.S. zwrócił do Ośrodka Pomocy Społecznej w R., wskazując, że G.S. od ponad 20 lat zamieszkuje na terenie R., a z jego oświadczenia wynika, że zamierza pozostać w schronisku i nie wyraża chęci powrotu na teren gminy J., ponieważ jego centrum życiowe znajduje się w R..
W dniu 27 grudnia 2013 r. G.S. poinformował OPS w R., że w dniu 16 grudnia 2013 r. opuścił schronisko "[...] ", nie podając aktualnego miejsca pobytu.
We wniosku o rozpatrzenie sporu o właściwość Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w R. wskazał, że skoro wnioskodawca jest osobą bezdomną, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o pomocy finansową jest Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., bowiem tam G.S. posiadał ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały. Wnioskodawca dodał, że G.S. w styczniu 2014 r. został odnaleziony przez Straż Miejską w pobliżu śmietnika w R., lecz odmówił przewiezienia go do schroniska dla bezdomnych.
W odpowiedzi na wniosek Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. wniósł o oddalenie wniosku jako bezzasadnego, bowiem, jego zdaniem, spór został już rozstrzygnięty. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 stycznia 2014 r. sygn. akt I OW 291/13, wskazał Prezydenta Miasta R. jako organ właściwy do rozpoznania wniosku G.S. o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, tj. opłacenie kosztów pobytu osoby bezdomnej w schronisku i przyznanie zasiłku celowego, stwierdzając jednocześnie, że Miasto i Gmina J. - stosownie do treści art. 101 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej - jest zobowiązane do zwrotu na rzecz Gminy Miasta R. kwot przyznanych świadczeń. Miasto i Gmina J. od powyższego obowiązku się nie uchyla. Niezrozumiałe jest zatem wystąpienie Dyrektora OPS w R. z przedmiotowym wnioskiem.
W odpowiedzi Dyrektor OPS w R. podkreślił, że przedmiotem aktualnego wniosku G.S. jest przyznanie mu zasiłku stałego. Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2014 r. sygn. akt I OW 291/13 dotyczyło natomiast innych świadczeń. W sprawie zasiłku stałego właściwość miejscowa może być oceniana tylko na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, z pominięciem ust. 3 tego przepisu. Z tych też względów wniosek o rozstrzygnięcie sporu jest zasadny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.
Spór, o rozstrzygnięcie którego wniósł Dyrektor OPS w R., nie jest sporem kompetencyjnym, gdyż z takim sporem mamy do czynienia, gdy w sporze pozostają organy jednostek samorządu terytorialnego z organami administracji rządowej. W sprawie doszło natomiast do sporu między organami jednostek samorządu terytorialnego, czyli sporu o właściwość. Przez takie spory należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uznaje się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny). Do rozstrzygnięcia sporów, zgodnie z art. 22 § pkt 1 K.p.a. właściwy jest co do zasady wspólny dla nich organ wyższego stopnia. Organy będące w sporze w niniejszej sprawie nie mają jednak wspólnego organu wyższego stopnia. Dlatego do rozstrzygnięcia zaistniałego między nimi sporu właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przy rozstrzyganiu sporów stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.
W niniejszej sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość pomiędzy Dyrektorem Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działającym z upoważnienia Prezydenta Miasta R., a Burmistrzem Miasta i Gminy J., bowiem oba wymienione organy uznały się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku G.S. o przyznanie zasiłku stałego.
Właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.). W art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ustanowiono zasadę, zgodnie z którą właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały.
W ustawie o pomocy społecznej ustawodawca zdefiniował pojęcie osoby bezdomnej, wskazując w art. 6 pkt 8, że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przepis powyższy przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi natomiast dotyczy sytuacji, kiedy osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że G.S. nie jest nigdzie zameldowany. Od września do grudnia 2013 r. przebywał w schronisku dla bezdomnych mężczyzn w R., które w dniu 16 grudnia 2013 r. opuścił, nie podając aktualnego miejsca pobytu, a informując jedynie że będzie pomieszkiwał u różnych znajomych.
W związku z powyższym nie może ulegać wątpliwości, że G.S. spełnia przesłanki do uznania go za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. W przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Skoro ostatnim miejscem zameldowania G.S. na pobyt stały była gmina J., to organem właściwym do rozpatrzenia wniosku G.S. o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku stałego jest Burmistrz Miasta i Gminy J..
Dodać również należy, że postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczyło organu właściwego do rozpoznania wniosku G.S. o zasiłek celowy na zakup lekarstw oraz opłacenie kosztów pobytu w schronisku. Niniejsza sprawa dotyczy zaś zasiłku stałego, a zatem przyznania bezdomnemu innego świadczenia z pomocy społecznej. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie przesłanki wskazane w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej nie zachodzą. Zatem organ właściwy do rozpoznania złożonego w tej sprawie wniosku G.S. ustalono zgodnie z treścią art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.