Uzasadnienie
Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B., zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta B. a Wójtem Gminy S. poprzez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku Z. C. o skierowanie do domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Z. C. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o skierowanie go do domu pomocy społecznej. Wniosek ten Ośrodek Pomocy Społecznej w S. przy piśmie z dnia 27 marca 2015 r. przekazał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. W ocenie Prezydenta Miasta B. nie jest on organem właściwym w sprawie. Z nadesłanej dokumentacji wynika bowiem, że Z. C. nie jest osobą bezdomną. Zatem fakt jego zameldowania w B. nie może mieć w sprawie żadnego znaczenia. Z. C. od dnia 26 czerwca 2008 r. mieszka wraz z matką w miejscowości C., gm. S. Od dnia 1 lipca 2013 r. wymieniony na terenie tej gminy korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego, co oznacza, że tamtejszy organ sam uznał, że Z. C. zamieszkuje na terenie Gminy S. Ponadto zainteresowany we wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej, w czasie wywiadu środowiskowego i oświadczeniu majątkowym jako miejsce swego zamieszkania podał C. [...].
Także w orzeczeniu o niepełnosprawności z dnia 29 lipca 2013 r. wskazano taki sam adres zamieszkania Z. C. Z tych względów wymieniony nie może być uznany za osobę bezdomną. Mieszka on i korzysta z pomocy społecznej na terenie Gminy S. Jego aktywność życiowa od dnia 26 czerwca 2008 r. skoncentrowana jest w miejscowości C. Dlatego miejscowo właściwą do rozpatrzenia jego wniosku powinna być Gmina S. W odpowiedzi na powyższy wniosek Kierownik OPS w S., działający z upoważnienia Wójta Gminy S., stwierdził, że Z. C. decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. został wymeldowany z miejsca stałego zameldowania, tj. B. Stał się tym samym osobą bezdomną. Jego rodzina, na prośbę schorowanej matki, zezwoliła Z. C. jedynie na tymczasowy pobyt w ich domu w miejscowości C., gm. S. W oświadczeniu z dnia 9 lipca 2015 r. Z. C. również przyznał, że tymczasowo zamieszkuje w domu brata pod adresem C. [...]. Z uwagi na ustalony stopień niepełnosprawności OPS w S. objął Z. C. pomocą w formie zasiłku stałego w miejscu jego pobytu.
W chwili obecnej stan zdrowia Z. C., jak również jego matki, wymaga wsparcia innych osób, wobec czego zachodzi potrzeba umieszczenia wymienionego w domu pomocy społecznej. Gmina S. nie jest jednak właściwa w powyższej sprawie, gdyż - jak wynika z informacji podawanej przez rodzinę oraz samego Z. C. - jego pobyt na terenie Gminy S. ma wyłącznie charakter tymczasowy.
W piśmie z dnia 27 sierpnia 2015 r., Dyrektor MOPR w B. poinformował dodatkowo, że od dnia 1 sierpnia 2015 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. OPS w S. ponownie przyznał Z. C. pomoc w formie zasiłku stałego i zasiłku pielęgnacyjnego. Powyższe oznacza, że aktywność życiowa Z. C. nadal skoncentrowana jest w miejscowości C. Nie jest to zatem pobyt wyłącznie czasowy. Tym samym to Wójt Gminy S. powinien być organem właściwym miejscowo do rozpatrzenia podania strony o skierowanie do domu pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 – dalej jako "u.p.s.") gminą właściwą do rozpoznania sprawy jest gmina miejsca zamieszkania strony.
Natomiast Kierownik OPS w S. pismem z dnia 2 września 2015 r. powiadomił, że w dniu 28 sierpnia 2015 r. Z. C. został umieszczony w Niepublicznym Zakładzie Opiekuńczo-Pielęgnacyjnym w D., gm. S. Jednocześnie organ ten podtrzymał stanowisko, że aktywność życiowa Z. C. nie była i nie jest skoncentrowana w miejscowości C. Pobyt strony w tej miejscowości miał jedynie charakter tymczasowy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sądy administracyjne rozpoznają na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uznaje się za właściwy do jej rozpatrzenia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta B. a Wójtem Gminy S. jest sporem negatywnym i dotyczy wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Z. C. o skierowanie go do domu pomocy społecznej.
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 u.p.s. Przepis ten stanowi, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).
Pojęcie osoby bezdomnej na użytek ustawy o pomocy społecznej definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Artykuł 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Zgodnie z regulacją zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm., dalej ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
W niniejszej sprawie Z. C. spełnia warunki opisane w art. 6 pkt 8 u.p.s. Nie jest on bowiem nigdzie zameldowany na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Z pobytu stałego w B. został wymeldowany decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Od 2010 r. przebywał u brata i matki w C., gm. S. Później jednak skierowano go do szpitala w B. Następnie został umieszczony w Niepublicznym Zakładzie Opiekuńczo - Pielęgnacyjnym w D. W placówce tej przebywa nadal. Wymieniony nie ma przy tym możliwości powrotu do domu brata w C., gdyż jego brat nie wyraża na to zgody.
Ponadto Z. C. z uwagi na stan swojego zdrowia wymaga stałej opieki. Takiej zaś opieki jego brat nie chce mu zapewnić. Także matka z uwagi na swój wiek i stan zdrowia nie jest w stanie nadal opiekować się chorym synem. Skoro w sprawie niesporne jest, że Z. C. przebywa w Niepublicznym Zakładzie Opiekuńczo - Pielęgnacyjnym w D., to nie można przyjąć, że przebywa on w lokalu mieszkalnym w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Szpitale, zakłady opiekuńczo-pielęgnacyjne i inne podobne placówki opiekuńczo – medyczne nie stanowią bowiem "lokalu mieszkalnego" w rozumieniu przytoczonych przepisów. Z powyższych względów Z. C. musi być uznany za osobę bezdomną, o jakiej mowa w art. 101 ust. 2 w zw. z art. 6 pkt 8 u.p.s.
W przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Skoro ostatnim miejscem zameldowania Z. C. na pobyt stały było Miasto B., to organem właściwym do rozpatrzenia jego wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta B. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia