Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] października 2021 r. (data wpływu [...] października 2021 r.) Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N., działając z upoważnienia Burmistrza N. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem N. a Burmistrzem Miasta U. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wznowienia postępowania w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami dla A.Z.
W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że w dniu [...] sierpnia 2021 r. A.Z. (dalej "strona") złożyła w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w N. (dalej "MGOPS w N.") oświadczenie, iż zmieniła miejsce zamieszkania wnosząc jednocześnie o przekazanie świadczeń rodzinnych i wychowawczych na syna – P.Z. - do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w U. (dalej "MOPS w U."). Organ wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku powzięcia informacji o zmianie miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenia rodzinne, dotychczasowy organ właściwy przekazuje wydaną decyzję wraz z aktami sprawy organowi właściwemu ze względu na nowe miejsce zamieszkania w celu jej dalszej realizacji. Organ właściwy ze względu na nowe miejsce zamieszkania realizuje otrzymaną decyzję bez konieczności wydawania kolejnej decyzji oraz jest właściwy do jej uchylenia, zmiany oraz do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stanowią inaczej, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
W dniu [...] września 2021 r., zgodnie z dyspozycją wynikającą z art. 150 § 1 k.p.a., do organu wpłynęło pismo z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w U. dotyczące wznowienia postępowania w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami dla strony. W ocenie organu, w aktualnym stanie prawnym organem właściwym w sprawie przedmiotowego wniosku jest Burmistrz U., co wynika jednoznacznie z art. 25 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W odpowiedzi na powyższy wniosek Dyrektor MOPS w U. działający z upoważnienia Burmistrza U. wniósł o wskazanie Burmistrza N. jako organu właściwego w sprawie.
W uzasadnieniu wskazano, iż w dniu [...] sierpnia 2021 r. MGOPS w N. przesłał drogą elektroniczną do MOPS w U. akta sprawy, w związku ze zmianą miejsca zamieszkania strony, celem dalszej realizacji wypłaty zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2020/2021. MOPS w U. w trakcie weryfikacji prawa do przedmiotowych świadczeń ustalił, że strona od dnia [...] grudnia 2020 r. nabyła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, który został jej przyznany do dnia [...] grudnia 2021 r. i po uwzględnieniu dochodu uzyskanego z tego tytułu w dochodzie rodziny, strona nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymywania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na syna. W Związku z powyższym MOPS w U. przekazał do MGOPS w N. posiadane dokumenty uzyskane z Powiatowego Urzędu Pracy w B. potwierdzające wysokość osiągniętego przez stronę dochodu z tytułu nabycia: prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz okres jego przysługiwania celem przeprowadzenia postępowania w trybie art. 150 § 1 k.p.a., po myśli którego organem administracji publicznej właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 k.p.a. jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji.
Zgodnie ze wspomnianym przepisem Burmistrz N., działający przez Kierownika MGOPS w N. jest organem właściwym w sprawie wznowienia postępowania gdyż jest organem, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji.
Burmistrza U. wskazał, że w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania w myśl art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. a mianowicie wyszły na jaw nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Aby mogło dojść do wznowienia postępowania na podstawie przywołanego przepisu muszą być spełnione łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy muszą być nowe. Nowe okoliczności faktyczne, jak i nowe dowody mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, o ile są dla sprawy istotne, a zatem muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne, mające w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych. Drugą przesłanką jest istnienie tych okoliczności faktycznych i dowodów w dniu wydania decyzji ostatecznej. Trzecią przesłanką jest to, że wspomniane okoliczności taktyczne i dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję.
Z przekazanych akt sprawy przez MGOPS w N. wynika, że organ ten nie miał wiedzy o posiadaniu przez stronę prawa do zasiłku dla bezrobotnych przyznanego od dnia [...] grudnia 2020 r. a więc przed wydaniem przez tamtejszy organ decyzji ustalającej prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Posiadając zaś informację o tej okoliczności MGOPS w N. wydałby decyzję o odmiennej treści niż decyzja z dnia [...] marca 2021 r.
Z powyższych względów organ wniósł o wskazanie Burmistrza N. jako organu właściwego w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny).
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość między Burmistrzem N. a Burmistrzem U. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wznowienia postępowania w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami dla A.Z.
Pozostające w sporze jednostki samorządu terytorialnego – Burmistrz N. i Burmistrz U., nie mają wspólnego organu wyższego stopnia. Naczelny Sąd Administracyjny jest zatem właściwy do rozpoznania sporu o właściwość pomiędzy tymi organami.
Na wstępie rozważań podnieść należy, że zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej "k.p.a.") w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Stosownie natomiast do art. 150 § 1 k.p.a. organem właściwym do przeprowadzenia postępowania wznowieniowego jest organ, który wydał w sprawie decyzję ostateczną. Właściwość ta istnieje od wszczęcia aż do zakończenia tego postępowania. Wynika to wyraźnie z powyższego przepisu, który stanowi, że organem właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 k.p.a. – tj. wydania postanowienia o wznowieniu postępowania – § 1, przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia – § 2, odmowy wznowienia – § 3 jest organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji.
Organ ten jest też właściwy do zakończenia postępowania wznowieniowego, tj. do wydania decyzji, o czym z kolei przesądza art. 151 § 1 k.p.a. Zgodnie z nim organ, o którym mowa w art. 150 k.p.a., po przeprowadzeniu postępowania określonego art. 149 § 2 k.p.a. wydaje decyzję.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] Burmistrz N. orzekł o przyznaniu stronie świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na dziecko w kwocie [...] zł miesięcznie, dodatku do zasiłku rodzinnego na dziecko z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie [...] zł miesięcznie, dwóch dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w kwotach po [...] zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2021/2022 w kwocie [...] zł jednorazowo. Organ wskazał, że uzyskiwany dochód rodziny w przeliczeniu na osobę kwalifikował stronę do przyznania ww. świadczeń.
Z załączników do pisma MOPS w U. z dnia [...] września 2021 r. wynika natomiast, że strona od dnia [...] grudnia 2020 r. na podstawie decyzji Starosty B. z dnia [...] grudnia 2020 r., znak [...] uznana została za osobę bezrobotną i od grudnia 2020 r. do lipca 2021 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych.
W związku z powyższym zgodzić się należy z Burmistrzem U., że regulacja zawarta w art. 150 k.p.a. w zw. z art. 149 k.p.a. jest regulacją szczególną, wiąże bowiem tę właściwość nie z miejscem zamieszkania, siedzibą podmiotu, czy położenia nieruchomości, ale z organem wydającym ostateczną decyzję w sprawie (zob. postanowienie NSA z 15 grudnia 2015 r., I OW 205/15). Wpływu na tę właściwość nie ma uznanie przez organ, iż miejsce zamieszkania strony jest inne, niż przyjęto to w zaskarżonej decyzji, czy też strona zmieniła adres zamieszkania. Brzmienie art. 150 § 1 k.p.a. mającego podstawowe znaczenie dla wskazania organu właściwego w sprawie nie pozostawia wątpliwości, że organ który wydał decyzję w ostatniej instancji pozostaje właściwy do orzekania w zakresie wznowienia postępowania. Wyjątkiem jest sytuacja, w której organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji, uległ likwidacji - wówczas właściwym do wznowienia postępowania w sprawie będzie organ, który przejął kompetencje zlikwidowanego organu administracji publicznej do załatwiania danego rodzaju spraw (postanowienie NSA z 19 listopada 2020 r., sygn. akt I OW 133/20), jak również gdy nastąpi zmiana przepisów o właściwości rzeczowej po wydaniu decyzji ostatecznej - wówczas kompetencje do wydania rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 150 § 1 k.p.a. w zw. z art. 149 k.p.a. ma nowy organ, który uzyskał swe uprawnienie wskutek zmiany przepisów (zob. wyrok NSA z 26 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2156/16). W niniejszej sprawie organ wydający decyzję ostateczną nie uległ likwidacji, jak również nie uległy zmianie przepisy o właściwości rzeczowej organu w tego rodzaju spraw.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznać należy, że to Burmistrz N. jest w niniejszej sprawie organem właściwym do rozpoznania sprawy wskazanej w przedmiotowym wniosku, bowiem to ten organ wydał ostateczną decyzję w sprawie przyznania A.Z. ww. świadczeń, a tym samym będzie właściwy do uchylenia bądź odmowy uchylenia tej decyzji. Takie ukształtowanie właściwości organów jest następstwem tego, iż przesłanki wznowienia służą "naprawie" ewentualnych wad przeprowadzonego przez ten organ postępowania administracyjnego, w wyniku którego została wydana ostateczna decyzja (zob. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2018 r., sygn. akt I OW 122/18).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.