Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem z dnia [...] grudnia 2017 r. o rozstrzygniecie sporu pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Burmistrzem Miasta [...] przez wskazanie Burmistrza Miasta [...] jako organu właściwego do rozpoznania wniosków Szpitala Specjalistycznego w [...] oraz M.J. w sprawie zapewnienia schronienia i posiłków.
Uzasadniając wniosek organ wskazał, że M.J. od dnia [...] października 2017 r. przebywa w Szpitalu Specjalistycznym w [...] Placówka w [...] na Oddziale Rehabilitacji Dorosłych. W toku postępowania ustalono, że był zameldowany na pobyt stały w [...] przy ul. [...] (od dnia [...] czerwca 1981 r. do dnia [...] czerwca 2008 r.) a następnie przy ul. [...] (od dnia [...] czerwca 1998 r. do dnia [...] kwietnia 2008 r.). W międzyczasie był zameldowany na pobyt czasowy w [...], gm. [...], następnie w [...]. Oba adresy czasowego pobytu są odpowiednio adresami placówki pieczy zastępczej i MOW. W latach 2010 - 2013 przebywał w [...], przy ul. [...] u konkubiny, w okresie od 2010 do 2016 roku korzystał ze świadczeń pomocy społecznej MOPS w [...]. Od kwietnia 2016 r. nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej w [...] nie zamieszkuje i nie przebywa w [...]. Przed umieszczeniem w szpitalu zamieszkiwał w [...] z konkubiną w jej mieszkaniu (wywiad z dnia [...] września 2017 r.). M.J. nie posiada bieżącego adresu zameldowania stałego i czasowego. Z dokumentacji szpitala wynika, że korzystając wcześniej z usług medycznych Pan [...] podawał adres zamieszkania w [...], przy ul. [...] oraz adres pobytu czasowego w [...] przy ul. [...].
Jak ustalił pracownik socjalny M.J. nie zamieszkiwał i nie zamieszkuje w [...] przy ul. [...], nie był również zameldowany pod tym adresem na pobyt stały lub czasowy. Pod tym adresem zamieszkuje przyrodni brat, który nie ma kontaktu ze stroną. Powołując się na art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.), dalej u.p.s., Prezydent Miasta [...] podkreślił, że MOPS w [...] błędnie przyjął, że brak jest jakichkolwiek przesłanek wskazujących na właściwość miejscową Burmistrza Miasta [...].
Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów jednoznacznie wynika, że M.J. zamieszkiwał w [...] przy ul. [...]u konkubiny, podczas wcześniejszego leczenia podawał jako adres czasowego zamieszkania powyższy adres partnerki. W trakcie pobytu w szpitalu konkubina odwiedziła wnioskodawcę. Zatem centrum życiowym strony przed umieszczeniem w szpitalu była [...]. Zdaniem organu, nie można przy tym przyjąć, że strona jest osobą bezdomną w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej (art. 6 pkt 8 u.p.s.). W okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że pobyt M.J. w szpitalu przeciął wszystkie dotychczasowe więzi łączące go z dotychczasowym miejscem zamieszkania w [...]. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że wyżej wymieniony chce wrócić do miejsca zamieszkania w [...]. Jednocześnie trzeba wskazać, że wyżej wymieniony zerwał wszelkie więzi z [...] od kwietnia 2016 r., bezsprzecznie [...] nie jest centrum życiowym strony, ani jego miejscem zamieszkania i pobytu.
W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta [...] wskazał, że w przypadku osób bezdomnych stosownie do art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - właściwa jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Za osobę bezdomną uważana jest osoba nie zamieszkująca w lokalu mieszkalnym i nie zameldowana na pobyt stały oraz osoba nie zamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przesłanki sprecyzowane dla obu kategorii osób muszą występować łącznie. Niewątpliwie, miejsce, w którym M.J. przebywał - Szpital Specjalistyczny w [...] - placówka w [...] nie jest lokalem mieszkalnym w rozumieniu o art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1610 ze zm.). M.J. ma ostatnie zameldowanie na pobyt stały w [...] przy ul [...] i obecnie nie posiada zameldowania na pobyt stały. Z akt sprawy wynika, iż prosił o schronienie i wyżywienie po wypisaniu z placówki w [...], ponieważ jest osobą bezdomną (rodzinny wywiad środowiskowy z dnia [...].11.2017 r.) Do momentu zachorowania mieszkał z konkubiną w [...], jednak kontakt z partnerką został zerwany i nie ma możliwości powrotu pod ww. adres. Oświadczenie K.P., otrzymane przez tut. Ośrodek w dniu [...] stycznia 2018 r., u której najmował mieszkanie potwierdza fakt, że M.J. nie ma gdzie mieszkać. Bezdomność potwierdza również rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadzony [...].2017 r. w [...] w odrębnym postępowaniu dotyczącym potwierdzania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w oparciu o art. 54 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Wynika z niego, iż M.J. ma ustalany stopień niepełnosprawności w [...], czyli - zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2046 ze zm.) - zgodnie z właściwością miejscową zespołu orzekającego o niepełnosprawności w przypadku osób bezdomnych (art. 6 ust. 3 pkt 1 ww. ustawy). Z akt sprawy nie wynika, aby M.J. chciał wrócić do [...].
W przypadku osoby bezdomnej nie może być mowy o miejscu zamieszkania, nie bada się zatem jej zamiaru stałego pobytu, ale ustala się tylko jej status i wówczas gminą właściwą do udzielenia świadczenia z pomocy społecznej jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2010 r. I OW 111/10).
Zdaniem Burmistrza, ww. okoliczności wskazują, iż M.J. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ww. ustawy o pomocy społecznej. W związku z powyższym, w przedmiotowej sprawie nie jest właściwa miejscowo [...], a właściwy miejscowo jest [...] jako gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.
Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 4 P.p.s.a. sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 K.p.a.).
Według brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny).
Przedmiotowy spór, który zaistniał pomiędzy Prezydentem [...] a Burmistrzem Miasta [...], jest sporem negatywnym i dotyczy wskazania organu właściwego do zapewnienia schronienia i posiłków.
Punkt wyjścia do dalszych rozważań stanowią przepisy art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017, poz. 1769 ze zm., dalej: u.p.s.), które określają właściwość miejscową organów w sprawach z zakresu pomocy społecznej.
Stosownie do treści art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, przy czym ustawa nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego, który w art. 25 stanowi, że miejscem zamieszkania osoby jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania w świetle wskazanego przepisu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny, czyli fakt przebywania i wewnętrzny, czyli zamiar stałego pobytu, przy czym ustalenie tego zamiaru powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. Zamiar stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli, ponieważ nie jest czynnością prawną. Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości.
Od zasady tej został ustanowiony wyjątek wobec osób bezdomnych
- w przypadku takich osób właściwa miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.). Definicja legalna pojęcia osoby bezdomnej została zawarta w art. 6 pkt 8 u.p.s. Zgodnie z treścią tego przepisu jest to osoba niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Natomiast na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1610) przez lokal mieszkalny należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki, przy czym nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że wnioskodawca posiadał od 1 czerwca 1981 r. do 2 czerwca 2008 r. stałe miejsce zameldowania w [...] przy ul. [...] później przy ul. [...].
W międzyczasie był też zameldowany na pobyt czasowy w [...] i w [...].
Oba adresy czasowego pobytu były odpowiednio adresami placówki pieczy zastępczej i MOW.
Do momentu choroby zamieszkiwał u konkubiny ale aktualnie nie ma żadnego zameldowania a ostatnim miejscem pobytu był Szpital Specjalistyczny w [...] – placówka w [...]. Aktualnie przebywa w Domu dla bezdomnych w [...].
Przedstawiony w przedmiotowej sprawie stan faktyczny nie pozwala, w ocenie NSA, na uznanie M.J. za osobę zamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu powołanych wyżej przepisów.
M.J. nie ma też możliwości zamieszkania w miejscu zameldowania na pobyt stały lub czasowy.
W tej sytuacji trzeba wnioskodawcę uznać za osobę bezdomną.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a. w związku z art. 101 ust. 2 u.p.s. wskazał Prezydenta [...] jako organ właściwy w sprawie.