Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 9 sierpnia 2019 r. Prezydent Miasta [...] zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem Miasta [...] w sprawie rozpoznania wniosku L. C. o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku stałego.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 8 maja 2019 r. L. C. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o przyznanie pomocy społecznej w postaci zasiłków celowych na zakup odzieży, środków czystości, żywności, środków na pokrycie kosztów podróży z miejscowości [...] do [...]. W chwili złożenia tego wniosku był on osobą bezdomną po opuszczeniu NZOZ Ośrodka Terapii Uzależnień w [...]. We wniosku L. C. podał jedynie adres swojego aktualnego pobytu, nie wskazując miejsca swojego zamieszkania. Z informacji uzyskanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wynikało, że w chwili złożenia wniosku strona nie posiadała uprawnienia do zamieszkiwania na terenie [...] pod adresem [...], w lokalu tym przebywała tylko w okresie od października do grudnia 2018 r. Potwierdza to oświadczenie P. F. z dnia 19 czerwca 2019 r. Organ gminy wyjaśnił, że jeszcze przed rozpoczęciem terapii w Ośrodku Terapii Uzależnień w [...], L. C. był już osobą bezdomną, ponieważ podczas hospitalizacji w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w [...] nie podał żadnego adresu zamieszkania (w karcie informacyjnej z dnia 8 kwietnia 2019 r. jako adres zamieszkania został wskazany adres szpitala, a w karcie informacyjnej z dnia 27 marca 2019 r. nie podano żadnego adresu). Również z zaświadczenia wystawionego przez NZOZ Ośrodek Terapii Uzależnień w [...] z dnia 4 czerwca 2019 r. wynikało, że w chwili zakończenia terapii był on osoba bezdomną. Jedynie w rodzinnym wywiadzie środowiskowym z dnia 4 czerwca 2019 r. L. C, wskazał, że posiada miejsce zamieszkania w [...] (wynajęty pokój) przy [...] jest tam zarejestrowany jako osoba bezrobotna i tam znajduje się jego centrum życiowe. Jednakże mając na uwadze oświadczenie P. F., oświadczenie o posiadaniu miejsca zamieszkania było sprzeczne z rzeczywistością. W chwili przeprowadzania wywiadu środowiskowego L. C. nie posiadał uprawnienia do zamieszkiwania w mieszkaniu przy [...] w [...]. W tej sytuacji Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] pismem z dnia 17 czerwca 2019 r. przesłał jego wniosek wraz z egzemplarzem rodzinnego wywiadu środowiskowego Ośrodkowi Pomocy Społecznej Miasta i Gminy [...], do rozpatrzenia zgodnie z właściwością.
Pismem z dnia 3 lipca 2019 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w Jędrzejowie, na postawie art. 65 § 1 K.p.a., przekazał wniosek z powrotem Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w [...] stwierdzając, że skoro L. C. wynajmuje pokój w [...] i po zakończeniu leczenia zamierza nadal go wynajmować, nie jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej.
W konsekwencji Gmina [...] uznała się za niewłaściwą do rozpoznania jego wniosku.
Zdaniem Prezydenta Miasta [...], w chwili składania wniosku o przyznanie zasiłków celowych L. C. był osobą bezdomną ponieważ nie posiadał uprawnienia do zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym. W takim przypadku gminą właściwą do rozpatrzenia jego wniosku jest gmina miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały. Dla ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku nie ma żadnego znaczenia oświadczenie strony, że wynajmuje pokój w [...] i po zakończeniu leczenia ma zamiar ten pokój dalej wynajmować. To, że po wyjściu z ośrodka terapii uzależnień strona ma zamiar poszukiwać schronienia w okolicach określonej miejscowości, nie wypełnia przesłanki "pobytu", a tym bardziej przesłanki "miejsca zamieszkania". W mieszkaniu przy [...] w [...]
- C. nie zamieszkuje od grudnia 2018 r. W przypadku osoby bezdomnej nie może być mowy o jej stałym miejscu zamieszkania, nie bada się zamiaru stałego pobytu, ustala się tylko jej status.
W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wyjaśnił, że ostatni adres zameldowania na pobyt stały L. C. był w miejscowości [...] nr [...] w gminie [...], ale miejscem zamieszkania był wynajęty pokój w [...] przy [...]. Ubiegający się o zasiłek stały nie pracował, został wyrejestrowany z PUP w [...], nie posiadał źródeł utrzymania i nie był uprawniony do świadczeń ZUS ani KRUS, nie otrzymywał też pomocy innych osób. Ponieważ z jego oświadczenia wynikało, że po zakończeniu leczenia odwykowego ma zamiar powrócić do [...] i nadal wynajmować pokój, Ośrodek Pomocy Społecznej Miasta i Gminy [...] uznał, że L. C. nie jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, gdyż wynajmowany przez niego pokój należało uznać, za lokal mieszkalny.
W dniu 23 września 2019 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej Miasta i Gminy [...] wpłynął odpis wniosku o rozpatrzenie sporu o właściwość wraz z załączonymi dokumentami, w tym z oświadczeniem P. F., że L. C. mieszkał u niego od października do grudnia 2018 r., bez umowy najmu, ale znalazł pracę i mieszkanie i sam się wyprowadził i od tej pory P. F. nie ma z nim żadnego kontaktu. Wcześniej ten dokument nie był znany Ośrodkowi Pomocy Społecznej Miasta i Gminy [...]. Jednak nie wynika z tego dokumentu, kim jest P. F., który podał informację o zamieszkiwaniu do grudnia 2018 r. Sam L. C. podał w oświadczeniu, że wynajmował pokój do marca 2019 r., nie wiadomo jednak czy dotyczy to adresu z wniosku o rozstrzygniecie sporu o właściwość.
Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Sądy administracyjne rozstrzygają w szczególności spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 4 p.p.s.a.). Właściwym do rozpoznania tego rodzaju sporu jest Naczelny Sąd Administracyjny (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie doszło do sporu o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, tj. Prezydentem Miasta [...] i Burmistrzem Miasta [...], gdyż żaden z tych organów nie uznał się za właściwy dla rozpoznania sprawy dotyczącej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. C. L..
Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej przyznania świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507) - dalej "u.p.s.", ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.).
W orzecznictwie Sądów administracyjnych i w doktrynie utrwalonym jest pogląd, że zasadą jest, iż o właściwości miejscowej organów gminy (wójta, burmistrza, kierownika ośrodka pomocy społecznej) decyduje miejsce zamieszkania strony, określone w art. 25 k.c. Jedynie, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zamieszkania.
Stosownie do art. 6 pkt 8 u.p.s., za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w tym lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. L. C. jest osobą bezdomną w rozumieniu powołanych przepisów, bowiem nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i nie jest zameldowany w takim lokalu. Z dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie zasiłków z opieki społecznej przebywał on w Ośrodku Terapii Uzależnień w [...], a w okresie wcześniejszym, tj. od 27 marca 2019 r. do 8 kwietnia 2019 r. był hospitalizowany w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w [...] na Oddziale Psychiatrii z powodu uzależnienia od alkoholu. Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 8 kwietnia 2019 r. wynika, że mieszkał on w [...] przy ul. [...]. We wniosku o przyznanie pomocy społecznej z dnia 6 maja 2019 r. nie podał miejsca zamieszkania, a jedynie miejsce pobytu, tj. Ośrodek Terapii Uzależnień w [...]. Z zaświadczenia z dnia 4 czerwca 2019 r. wystawionego przez Ośrodek Terapii Uzależnień w [...] wynika, że L. C. jest osobą bezdomną. Z kolei z rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 4 czerwca 2019 r. wynika, że L. C. jako miejsce zamieszkania wskazał [...] (ul. [...]).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie przyjmuje się, że właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z art.101 ust. 1 u.p.s., ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, przy czym ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach k.c., który w art. 25 stanowi, że miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, przy czym ustalenie tego zamiaru winno być oparte o kryteria zobiektywizowane (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14.5.2009 r., I OW 23/09). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swej aktywności życiowej w określonej miejscowości (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10.02.2009 r., I OW 164/08). Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym i wola (zamiar) stałego pobytu (S. Nitecki "Pomoc społeczna procedury i tryb przyznawania świadczeń" wyd. 2, Gaskór Wrocław 2010 s. 54). W niniejszej sprawie L. C. ma wolę stałego pobytu w [...], ale trudno uznać, by w tym mieście ześrodkował swoje interesy życiowe. Nie dysponuje on lokalem służącym do zaspokajania jego potrzeb mieszkaniowych w tym mieście, choćby na podstawie umowy najmu czy użyczenia, nie pracuje, nie ma żadnych dochodów ani majątku. Okresowo wynajmuje pokoje w różnych lokalizacjach (ul. NMP 46/19, ul. Bialska 104/118). Trudno uznać, aby posiadał on w [...] miejsce zamieszkania, mimo woli pobytu w tym mieście. Przede wszystkim jednak, nie mieszka on w lokalu mieszkalnym i nie posiada stałego zameldowania w takim lokalu. Jest więc osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s.
Z tych przyczyn właściwym miejscowo dla rozpatrzenia sprawy o świadczenie z pomocy społecznej dla L. C. jest Burmistrz Miasta [...] (art. 101 ust. 2 u.p.s.).
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.