Uzasadnienie
Wójt Gminy D., na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), dalej p.p.s.a., oraz art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a., wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy D. a Prezydentem Miasta B., poprzez wskazanie Prezydenta Miasta B. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku I.R. o umieszczenie w domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że I.R. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. o udzielnie pomocy w formie skierowania do domu pomocy społecznej. Z akt sprawy wynika, że I.R. mieszkała oraz była zameldowana na pobyt stały w miejscowości D.. Mieszkała tam wraz z córką H.R.. Dwóch synów I.R. mieszka na B., w bliskiej odległości od granicy państwa oraz miasta B., natomiast córka strony H.R. jest przy niej. W czerwcu 2018 r. jej córka sprzedała dom i plac, na którym stał dom oraz wyposażenie gabinetu stomatologicznego, w którym pracowała. Obecnie wraz z córką mieszkają w domu Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia [...] w B., przy ul. [...]. Z informacji przekazanych pracownikowi socjalnemu z Ośrodka Pomocy Społecznej w Deszcznie wynika, że I.R. miała przez krótki okres czasu mieszkać u kuzyna, po czym z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży domu córki w D., przeprowadzić się do niewielkiego mieszkania w B., zakupionego przez córkę ze środków ze sprzedaży domu wolnostojącego w D. I.R. planowała, że to właśnie B. będzie jej ośrodkiem życia codziennego - podała ZUS-owi nowy adres pobytu.
To w B. wnioskodawczyni wybrała również lekarza rodzinnego. B. jest więc miejscowością, w której koncentruje się jej aktualna jak i planowana aktywność życiowa. Zatem obecnie miejscem aktualnego zamieszkania strony w rozumieniu art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.), dalej u.p.s., jest B..
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Prezydent Miasta B. wskazał, że wprawdzie I.R. wskazała swój adres pobytu: dom Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia [...] w B. przy ul. [...] w B., jednak zarządzająca ww. budynkiem Siostra Dyrektor Zgromadzenia nie wyraziła zgody na jej zamieszkanie ani na pobyt stały w Domu Zgromadzenia. Ostatnim adresem zameldowania wnioskodawczyni jest: D., ul. [...].
I.R. jest wdową, ma dwóch synów mieszkających na B., którzy chorują przewlekle i sami wymagają opieki, w związku z tym nie są w stanie zapewnić opieki matce. Córka, która była z matką, chorowała i również ubiegała się o umieszczenie w domu pomocy społecznej - zmarła i nie pozostawiła matce środków finansowych oraz nie kupiła żadnego mieszkania, gdyż wszystkie środki finansowe uzyskane że sprzedaży mieszkania i gabinetu w D. przeznaczyła na spłatę zadłużenia oraz na swoje leczenie.
W ocenie Prezydenta Miasta B. I.R. faktycznie nie ma miejsca zamieszkania i należy uznać ją za osobę bezdomną, a zatem zastosowanie winien mieć art. 101 ust. 2 u.p.s.. Sprzedaż domu, brak zgody właściciela budynku na zamieszkanie na pobyt stały w Domu Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia [...] w B., brak stałego miejsca zamieszkania i oczekiwanie na skierowanie do domu pomocy społecznej stanowią o bezdomności. Właściwą miejscowo jest zatem gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie spór jaki zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy D. a Prezydentem Miasta B. jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku I.R. o skierowanie do domu pomocy społecznej.
Stosownie do art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w takiej placówce wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.).
Punktem wyjścia do rozważań stanowią przepisy art. 101 u.p.s., które określają właściwość miejscową organów w sprawach z zakresu pomocy społecznej.
Stosownie do art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Z art. 101 ust. 2 u.p.s. wynika zaś, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Pojęcie osoby bezdomnej zostało zdefiniowane w art. 6 ust. 8 u.p.s.. Osobą bezdomną na gruncie ustawy jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 1234 ze zm.) pod pojęciem "lokalu" należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki.
Nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych (por. post. NSA z dnia 16 listopada 2010 r., I OW 81/10).
Jak wynika z przedstawionego materiału dowodowego I.R. przebywała ostatnio na terenie B., mieszkając w domu Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia [...] w B.. Ostatnie stale zameldowanie I.R. posiadała w miejscowości D., ul. [...], skąd się jednak wymeldowała i gdzie nie może już wrócić, bowiem dom został sprzedany w czerwcu 2018 r.
Ustalenia te dawały niewątpliwie podstawy do uznania jej za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 ust. 8 u.p.s., gdyż dom Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia nie spełnia kryteriów do uznania za zaspokajający potrzeby mieszkaniowe.
Jednak wyłącznie formalne spełnienie warunków do uznania za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. nie uzasadnia, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, automatycznego zastosowania art. 101 ust. 2 u.p.s.
Nie można bowiem tracić z pola widzenia treści art. 101 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności sprawy wskazują na potrzebę oparcia się na art. 101 ust. 3 u.p.s., a to z uwagi na fakt, że I.R. jest podeszłym wieku (w tym roku skończy 90 lat), nie ma w Polsce rodziny mogącej jej pomóc, A córka, z która dotąd mieszkała, zmarła. Jej sytuację uznać więc należy za szczególnie trudną.
Skoro zaś aktualnie niekwestionowanym miejscem pobytu I.R. jest B., a brak jest obecnie jakichkolwiek związków z miejscem ostatniego zameldowania na pobyt stały, to zgodnie z art. 101 ust. 3 u.p.s. organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego jest Prezydent Miasta B. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.