Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 31 października 2012 r. sygn. akt III SO/Kr 28/12 przekazał wniosek Wójta Gminy Słupia o rozstrzygnięcie sporu o właściwość do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu jako sądowi właściwemu. We wniosku tym Wójt Gminy Słupia wniósł o rozstrzygnięcie sporu pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S. G. z dnia 20 lipca 2012 r. dotyczącego przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku stałego, zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na zakup środków czystości.
We wniosku Wójt wyjaśnił, że pismem z dnia 14 sierpnia 2012 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa, przekazał według właściwości podanie S. G. do rozpatrzenia Wójtowi Gminy Słupia - Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Słupi, uznając się niewłaściwym w sprawie. Po analizie sprawy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Słupi działający z upoważnienia Wójta Gminy Słupia także uznał się za niewłaściwego w sprawie i pismem z dnia 21 sierpnia 2012 r. przekazał przedmiotowy wniosek do załatwienia z powrotem do Prezydenta Miasta Krakowa. W odpowiedzi na to pismo Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie pismem z dnia 7 września 2012 r. podtrzymał swoje stanowisko, że nie jest organem właściwym do rozpatrzenia podania S. G. i ponownie zwrócił akta sprawy. Zdaniem Wójta Gminy Słupia nie jest on organem właściwym do rozpatrzenia wniosku S. G. o pomoc socjalną i w związku z tym wniósł, by sąd rozstrzygnął powstały spór o właściwość i wskazał organ właściwy.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Krakowa wniósł o wskazanie, że organem właściwym do rozpoznania wniosku S. G. jest Wójt Gminy Słupia. W uzasadnieniu odpowiedzi wskazano, że S. G. jest zameldowany na pobyt stały w miejscowości [...] w gminie Słupia. Nie ma on możliwości powrotu pod adres zameldowania na pobyt stały, gdyż dom już nie istnieje. Nie posiada on zameldowania na pobyt czasowy na terenie gminy Kraków ani stałego miejsca pobytu od wielu lat, tj. od czasu utraty ostatniego zatrudnienia w latach dziewięćdziesiątych. W oświadczeniu złożonym pod odpowiedzialnością karną S. G. oświadczył, że zamieszkiwał na działkach oraz w piwnicy bloku numer [...], w którym przebywa czasowo u znajomego. Od ponad dwudziestu lat prowadzi tułaczy tryb życia, przebywając przeważnie w miejscach niemieszkalnych, jak klatki schodowe, piwnice czy teren działek. Prezydent Miasta Krakowa powołując się na treść art. 101 ust. 1, art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. z 2005 r. Dz. U. Nr 31, poz. 266, ze zm.) stwierdził, że S. G. uznać należy za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, która nie zamieszkuje w Krakowie w lokalu w rozumieniu powołanego art. 2 ust. 4 ustawy ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, gdyż w rzeczywistości sporadycznie przebywa w mieszkaniu osoby trzeciej.
Nadto w ocenie organu S. G. nie deklaruje woli stałego przebywania w żadnym konkretnym miejscu, nie potrafi też określić, gdzie będzie przebywał w przyszłości, gdyż jest to niezależne od niego, a tylko od przypadku i zgody osób trzecich udostępniających mu ewentualnie czasowo schronienie. Nigdzie nie zamieszkuje na stałe, jedynie czasowo. Nie posiada też własnych środków utrzymania, które umożliwiłyby mu pobyt w konkretnym miejscu. W tej sytuacji Prezydent Miasta Krakowa stanął na stanowisku, że wniosek o pomoc złożony przez S. G., jako osoby bezdomnej, od ponad 20 lat prowadzącej tułaczy tryb życia, zameldowanej na pobyt stały na terenie gminy Słupia w miejscu, w którym nie ma możliwości zamieszkania, gdyż dom nie istnieje, powinien zostać rozpatrzony przez Wójta Gminny Słupia za pośrednictwem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Słupi, jako gminy ostatniego zameldowania na pobyt stały klienta.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygnięcia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.
Przedmiotowy negatywny spór o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Słupia a Prezydentem Miasta Krakowa powstał w sprawie administracyjnej dotyczącej rozpatrzenia wniosku S. G. o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku stałego, zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na zakup środków czystości.
Problematyka właściwości miejscowej organów udzielających świadczeń z pomocy społecznej uregulowana została w art. 101 ust. 1-3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, ze zm.). Stosownie do tej regulacji właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo gminą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Przepis art. 101 ust. 3 przewiduje jednakże, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpatrywanej sprawie wystąpiła właśnie sytuacja o której mowa w powołanym art. 101 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, czyli przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. Jak bowiem wynika z akt sprawy, S. G. nie posiada żadnych dochodów. Jest co prawda zameldowany na pobyt stały w miejscowości [...] w gminie Słupia. Zameldowanie to jest jednak fikcyjne, ponieważ nie ma on możliwości powrotu pod adres zameldowania na pobyt stały, gdyż dom, w którym jest zameldowany, od lat już nie istnieje.
Ponadto z treści złożonego w dniu 27 stycznia 2012 r. oświadczenia wynika, że S. G. przebywa na terenie Krakowa ponad 40 lat (od 1967 r.). W wieku produkcyjnym zamieszkiwał najczęściej w hotelach robotniczych. Od 1992 r. prowadzi tułaczy tryb życia. Nie posiada żadnego miejsca zamieszkania, przebywa jednak cały czas w Krakowie, przeważnie w miejscach niemieszkalnych jak klatki schodowe, piwnice czy tereny działek. Zainteresowany od lat nie utrzymuje żadnych związków z Gminą Słupia.
W sytuacji, w której posiadane przez S. G. zameldowanie uznać należy za całkowicie fikcyjne, zaś faktycznie osoba ta od ponad 40 lat przebywa w Krakowie i nie zamierza ani nie ma gdzie się przeprowadzić, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego właściwą do rozpatrzenia złożonego wniosku o przyznanie pomocy finansowej uznać należy gminę miejsca wieloletniego i obecnego pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. Konsekwencją tego stanowiska będzie to, że Prezydenta Miasta Krakowa uznać należy, w świetle powołanych przepisów ustawy o pomocy społecznej, za organ właściwy do rozpatrzenia wniosku S. G. (art. 101 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej).
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.