Uzasadnienie
Wnioskiem z 22 listopada 2023 r. Prezydent Miasta Katowice wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Katowicach a Centrum Usług Społecznych w Tarnowie, w sprawie rozpoznania wniosku J. F. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że J. F. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt. 8 ustawy o pomocy społecznej. Wskazano, że posiadał ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały w Tarnowie ul. K[...]. J. F. w okresie od grudnia 2020 r. do czerwca 2023 r. odbywał karę pozbawienia wolności. Po jej zakończeniu przebywał w Domu [...] a następnie na terenie Katowic - ostatnio w Noclegowni [...] przy ul. O[...] zamieszkiwał w przeszłości okresowo w [...] wraz z żoną, przy ul. [...] (od 2019 do grudnia 2020 roku), po adresem tym nie był zameldowany na pobyt stały, po zakończeniu kary nie miał możliwości zamieszkania pod w/w adresem.
Uzasadnione było zatem przekazanie podania do właściwego organu w Tarnowie, jako gminie ostatniego miejsca zameldowania wnioskodawcy na pobyt stały. W dacie złożenia wniosku nie występowały w sytuacji Pana F. okoliczności wymienione w art. 101 usta. 3 ustawy o pomocy społecznej, co uzasadniałoby przyznanie świadczeń w miejscu pobytu.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Tarnowa wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Katowice, jako organu właściwego do rozpoznania wniosku J. F. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w formie schronienia, zasiłku okresowego, zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, obuwia, bielizny oraz odzieży.
W uzasadnieniu wskazał, że J. F. w 2018 r. opuścił Zakład Karny w Rzeszowie po czym wyjechał do Holandii, w 2019 r. wnioskodawca podał również, że z Holandii przyjechał do Katowic wraz ze swoją partnerką S. S., z którą w 2019 r. wziął ślub i zamieszkali wspólnie pod adresem [...] ul. [...]. Zgodnie z protokołem przyjęcia przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z 12 września 2023 r. J. F. wspólnie z żoną S. S. mieszka tam do czerwca 2023 r. Z lokalu tego zostali eksmitowani za zaległości czynszowe. Żona J. F. trafiła do Zakładu Karnego, ich wspólne dziecko trafiło do rodziny zastępczej. J. F. od czerwca 2023 r. przebywał po pustostanach na terenie Katowic, od 11 września 2023 r. został mieszkańcem Noclegowni [...], ul. [...] gdzie został przyjęty interwencyjnie.
Nadto zwrócono uwagę, że 11 października 2023 r. pracownik socjalny Centrum [...] przeprowadził rozmowę telefoniczną z J. F., który poinformował, że przebywa w Specjalistycznym Szpitalu w Chorzowie-Oddział Psychiatryczny, po którego opuszczeniu jak podał zamierza kontynuować leczenie specjalistyczne w [...]. WW. podał również, iż chcę utrzymywać systematyczny kontakt z synem O., który został umieszczony w rodzinie zastępczej.
Końcowo w odpowiedzi zauważono, że Tarnów realizując zadania własne gminy posiada na swoim terenie Schronisko dla Osób Bezdomnych oraz Noclegownie prowadzone przez Caritas, dlatego też w przypadku ubiegania się o schronienie J. F. otrzymałby wsparcie w postaci skierowania do Schroniska [...], gdzie jak sam oświadcza nie przyjedzie (jak i do pobliskich miejscowości) w obawie o swoje życie (oświadczenie z 21 września 2023 r. - Załącznik nr 16) co w ocenie tut. Centrum Usług Społecznych można uznać za przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą zgodnie z art. 101. ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Jako spór o właściwość można określić obiektywnie istniejącą sytuację prawną, w której zachodzi rozbieżność poglądów między organami administracji publicznej co do zakresu ich działania, w tym przede wszystkim co do upoważnienia do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej sprawy administracyjnej.
Pozostające w sporze organy nie mają wspólnego organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 1 lit. c i § 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych, Dz. U. Nr 198, poz. 1925). Zatem Naczelny Sąd Administracyjny był właściwy do rozstrzygnięcia negatywnego sporu o właściwość w sprawie określonej jako rozpoznanie wniosku o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej.
Jak wynika z akt sprawy, J. F. przed złożeniem wniosku przebywał na terenie [...]. Ostatnie miejsce zameldowania miał w Tarnowie. Z wywiadu środowiskowego z 11 października 2023 r. wynika, że J. F. chce utrzymywać kontakt ze swoim małoletnim synem O., który przebywa w rodzinie zastępczej w [...]. Przed złożeniem wniosku nie miał stałego miejsca zamieszkania.
Zgodnie z art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn.zm. dalej "u.p.s."), za osobę bezdomną uznaje się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Zatem, jak wynika z akt sprawy, J. F. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. ponieważ nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym i nie jest zameldowany na pobyt stały. Wbrew przekonaniu wnioskodawcy, w przypadku osoby bezdomnej w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. nie bada się, jakie jest jej miejsce zamieszkania, ani jakie są zamiary dotyczące stałego pobytu.
Zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.
Natomiast zgodnie z art. 101 ust. 3 u.p.s. w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
Wskazać należy, że "przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą" jest pojęciem nieostrym, tym samym ustalenie, czy w danym stanie faktycznym taki przypadek zachodzi wymaga dokładnej analizy konkretnej sprawy. Ze szczególną sytuacją osobistą świadczeniobiorcy mamy do czynienia w sytuacji, gdy z obiektywnych przyczyn nie ma on możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia w organie właściwym. Może mieć to miejsce wówczas, gdy przed stawiennictwem we właściwej gminie stoi obawa o własne zdrowie lub życie (vide postanowienie NSA z 17 kwietnia 2008 r., I OW 2/08, Legalis 119936), lub wnioskodawca podjął działania zmierzające do związania swojego ośrodka życia z danym miejscem pobytu w celu stabilizacji życiowej (vide postanowienie NSA z 15 kwietnia 2011 r., I OW 16/11, Legalis 636831).
W tych warunkach nawet gdyby przyjąć uzasadnienie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach, iż w związku z bezdomnością J. F., właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należało uznać, że J.F. znajduje się w szczególnie uzasadnionej sytuacji i zasadnym jest wskazanie Prezydenta Miasta Katowic jako właściwego zgodnie z art. 101. ust. 3 u.p.s. W takiej sytuacji należy wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, który za naczelną zasadę postępowania w sprawach o świadczenia z pomocy społecznej przyjął obowiązek kierowania się dobrem osób korzystających z pomocy i ochroną ich dóbr osobistych (art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę okoliczność, że J. F. chce stale przebywać w Katowicach bowiem w tym mieście mieszka jego małoletni syn, z którym ww. chce utrzymywać kontakt. Wyraża także obawę przed powrotem do miejsca ostatniego stałego zameldowania.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 101 ust. 3 u.p.s. wskazał Prezydenta Miasta Katowice jako organ właściwy do rozpoznania wniosku J. F. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej.