Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 23 września 2019 r. Prezydent Miasta L. zwrócił się o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tymże Prezydentem a Burmistrzem Miasta R. w sprawie skierowania Z. M. do domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że Z. M. jest osobą bezdomną. Od września 2018 r. przebywa w Zgromadzeniu [...] w L., które zapewnia schronienie osobom ubogim, bezdomnym, schorowanym. Ostatnim miejscem zameldowania ww. jest Gmina R., stąd organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta R..
W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta R. wskazał, że Z. M. zwrócił się o skierowanie do domu pomocy społecznej. Aktualnie zainteresowany nie ma meldunku stałego. Ostatnio był zameldowany na pobyt stały w R. przy ul. K., skąd został wymeldowany 26 sierpnia 1991 r. W okresie od 05.03.2014 do 23.06.2016 r. był pozbawiony wolności i przebywał w Zakładzie Karnym w L. Zanim trafił do Zakładu Karnego, przebywał w B. Po opuszczeniu Zakładu Karnego przebywał w Hostelu w L. prowadzonym przez Stowarzyszenie [...] (nie ponosił tam żadnych kosztów), którego misją jest pomoc osobom opuszczającym zakłady karne i areszty śledcze w powrocie do samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie. Z oświadczenia zainteresowanego z dnia 06.07.2016 r. wynika, iż po opuszczeniu Zakładu Karnego nie pracował, nie był zdolny do pracy i jego centrum życiowym jest L., w której planuje pozostać. Tak też się stało. Został objęty pomocą MOPS w L. w formie zasiłku stałego od 1 lipca 2016 r. do 8 października 2018 r. oraz zasiłku okresowego na podstawie decyzji z 08.07.2016 r. Pomoc ta została przyznana w trybie "zwykłym", jako mieszkańcowi L. Od września 2018 r. zainteresowany przebywa w Domu [...] przy ul. S. w L. (nie ponosi tam żadnych kosztów i nie był tam kierowany w trybie ustawy o pomocy społecznej).
W 2018 r. został jeszcze objęty pomocą społeczną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. w formie zasiłku okresowego od 01.10.2018 r. do 28.02.2019 r. oraz w formie zasiłku stałego, poczynając od 09.10.2018 r. na czas nieokreślony (decyzja z 19.09.2018 r.). W listopadzie 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w L. przyznał zainteresowanemu emeryturę od 01.10.2018 r. Zdaniem organu, powyższe ustalenia dają podstawę do uznania zainteresowanego za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej, jednak nie uzasadnia to, w ocenie organu, automatycznego zastosowania art. 101 ust. 2 tej ustawy. Okoliczności sprawy wskazują na potrzebę oparcia się na art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a to z uwagi na fakt, że sam zainteresowany oświadczył, iż L. jest jego centrum życiowym i tu planuje pozostać. Po opuszczeniu Zakładu Karnego nie wrócił do ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.
Trudna sytuacja zdrowotna i zerwane kontakty z rodziną spowodowały, że zaczął korzystać i korzysta nadal z lokalnej pomocy Sióstr [...]. Nie korzysta jednak z pomocy w formie schronienia z systemu pomocy społecznej. Jednocześnie brak jest obecnie ze strony zainteresowanego jakichkolwiek związków z miejscem ostatniego zameldowania na pobyt stały. Z powyższych względów Burmistrz Miasta R. uznał, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta L. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.
Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem L. a Burmistrzem Miasta R. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku Z. M. o skierowanie do domu pomocy społecznej. Wniosek jest dopuszczalny, gdyż w/w organy nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia.
Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.; dalej jako: "u.p.s."), właściwość miejscową gminy do wydania decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ustawy). W przypadkach natomiast szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 ustawy).
Stosownie do art. 6 pkt 8 u.p.s. za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
W sprawie jest bezsporne, że Z. M. jest osobą bezdomną. Po odbyciu kary pozbawienia wolności przebywał w L. w hostelu dla mężczyzn opuszczających zakłady karne. Obecnie przebywa w Domu [...] w L. zapewniającym schronienie osobom ubogim, bezdomnym, schorowanym. Zgodnie z ww. przepisami i ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem, w przypadku osoby bezdomnej nie ma mowy o miejscu zamieszkania. Tym samym nie bada się jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2007 r., I OW 109/06, z 4 lipca 2008 r., I OW 30/08, z 30 grudnia 2015, I OW 208/15 i z 19 kwietnia 2017 r., I OW 256/16). W związku z faktem, że niekwestionowanym przez organy ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały wnioskodawcy była R., ul. K.., to organem właściwym do rozpoznania jego wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej, na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s., jest Burmistrz Miasta R. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.