Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 22 listopada 2016 r. Miasto Wrocław wystąpiło o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między nim a Miastem Olsztynem co do organu właściwego do ponoszenia miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka C.N. w placówce opiekuńczo-wychowawczej.
We wniesionym wniosku wskazano, że małoletnia urodziła się w dniu 2 września 2000 r. i jest obywatelką Szwecji, zamieszkałą w [...] w Norwegii. W dniu 19 czerwca 2016 r. Powiatowa Komisja ds. Opieki Nad Dziećmi i Spraw Socjalnych podjęła decyzję o umieszczeniu małoletniej w placówce [...] w Norwegii – począwszy od 15 kwietnia 2016 r. Małoletnia 23 sierpnia 2016 r. samowolnie oddaliła się ze wskazanej placówki. W dniu 5 września 2016 r. trafiła do Polski.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 9 września 2016 r. o sygn. akt III Nsm 1216/16 orzeczono o umieszczeniu C.N. w placówce opiekuńczo-wychowawczej wskazanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Olsztynie. Małoletnia trafiła do Pogotowia Opiekuńczego w Olsztynie jeszcze przed dniem wydania powołanego postanowienia, tj. w dniu 6 września 2016 r. w związku z doprowadzeniem jej przez funkcjonariuszy Komendy Powiatowej Policji w Ostródzie. Jednak w dniu 7 września 2016 r. małoletnia samowolnie oddaliła się z tego Pogotowia i trafiła do Wrocławia. W dniu 10 września 2016 r. małoletnia na skutek doprowadzenia przez Policję została umieszczona we Wrocławskim Centrum Opieki i Wychowania w trybie interwencyjnym, gdzie przebywała do 13 września 2016 r. W tym dniu została przekazana do Pogotowia Opiekuńczego w Olsztynie, w którym pierwotnie była umieszczona. W dniu 17 września 2016 r. małoletnia powróciła do norweskiej placówki opiekuńczej.
Pismem z dnia 22 września 2016 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Olsztynie o konieczności poniesienia przez Miasto Olsztyn wydatków z tytułu pobytu małoletniej we Wrocławskim Centrum Opieki i Wychowania w okresie od dnia 10 września 2016 r. do dnia 13 września 2016 r. na podstawie art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Pismo to zakwestionowane zostało przez adresata pismem z dnia 2 listopada 2016 r.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Miasto Olsztyn podniosło, że nie jest właściwe. Wskazało, ze przyjęcie i zapewnienie opieki nad małoletnim cudzoziemcem jest zadaniem stojącym przed państwem, w imieniu którego jest ono realizowane przez organy powiatu. Zaznaczyło, że Miasto Olsztyn nie kierowało dziecka do placówki opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, która przyjmuje dziecko do takiej placówki bez skierowania. W ocenie tego Miasta właściwy do pokrycia wydatków jest Dolnośląski Urząd Wojewódzki będący aparatem pomocniczym Wojewody.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Zgodnie z art. 191 ust. 16 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 697), w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Kodeks postępowania administracyjnego przyjmuje w zakresie właściwości do rozstrzygania sporów pomiędzy organami samorządu terytorialnego, zasadę przyznającą właściwość organowi wyższego stopnia (art. 22 § 1 pkt 1), od której w razie gdy brak wspólnego organu wyższego stopnia wprowadza wyjątek przyznając właściwość sądowi administracyjnemu. Art. 191 ust. 16 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w tym przedmiocie reguluje nie ustalenie organu właściwego, a jest trybem rozstrzygnięcia, na której jednostce samorządu terytorialnego ciąży obowiązek ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka. Ciężar spoczywa na jednostce samorządu terytorialnego, a organ jest jedynie wykonawcą obowiązku, realizowanego przez czynność techniczną – wypłaty (zob. postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2017 r., I OW 212/16).
Właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ust. 1-3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W pierwszej kolejności ponosi je powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dopiero jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Przejście do kolejnych reguł określania właściwości uzależnione jest od wykazania, że nie da się jej ustalić w oparciu kolejno o przepis art. 191 ust. 1 i ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 7 października 2015 r., I OW 111/15).
Przy ustaleniu powiatu obowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej istotny jest stan faktyczny, który miał miejsce przed umieszczeniem dziecka po raz pierwszy w pieczy zastępczej (por. art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny oraz wyrok NSA z 4 kwietnia 2013 r., I OSK 126/13).
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że C.N. nie posiadała miejsca zamieszkania w Polsce przed umieszczeniem jej po rac pierwszy w pieczy zastępczej. Nie była ona również zameldowana na pobyt stały, wobec czego nie ma możliwości stwierdzenia ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. Nie jest zatem możliwe ustalenie powiatu właściwego w sprawie na podstawie art. 191 ust. 1-2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jednocześnie ustawa instytucje tej ustawy określone w Dziale III miały zastosowanie do małoletniej na podstawie jej art. 5 ust. 3.
W opisanej sytuacji zastosowanie znajdzie art. 191 ust. 3 wskazanej ustawy, zgodnie z którym jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Jak wyjaśniono w stanie faktycznym sprawy, postanowieniem Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 9 września 2016 r. o sygn. akt III Nsm 1216/16 orzeczono o umieszczeniu C.N. w placówce opiekuńczo-wychowawczej wskazanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Olsztynie. Powiatem miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu C.N. będącej dzieckiem L. i T. F. w pieczy zastępczej, jest Miasto Olsztyn. Stąd właściwy do ponoszenia wydatków w sprawie jest Miasto Olsztyn.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., w związku z art. 191 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępcze, orzekł jak w postanowieniu. Poza zakresem zaś rozpoznawanego wniosku pozostaje podniesiona przez Miasto Olsztyn kwestia uzyskania zwrotu poniesionych wydatków od właściwego Wojewody w związku z art. 5 ust. 3 i art. 181 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.