Postanowienie NSA z 27 kwietnia 2020 r., I OW 3/20

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 27 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Ł. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Ł. a Burmistrzem Miasta Z. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia

Sprawa

sprawy dotyczącej ustalenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego postanawia: wskazać Burmistrza Miasta Z. jako organ właściwy w sprawie.

Skład

sędzia NSA Zygmunt Zgierski przewodniczący
sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska przewodniczący, sprawozdawca
sędzia NSA Tomasz Zbrojewski przewodniczący

Uzasadnienie

Starszy Administrator Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł., działając z upoważnienia Wójta Gminy Ł., wnioskiem z dnia 30 grudnia 2019 r. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Ł. a Burmistrzem Miasta Z. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej ustalenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres wrzesień 2019 r. przez B.S.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że B.S. zwróciła się do Wójta Gminy Ł. o przekazanie akt dotyczących jej wniosku o świadczenia z funduszu alimentacyjnego do Miasta Z. w związku ze zmianą miejsca zamieszkania. Jednocześnie we wniosku tym strona poinformowała, że poczynając od lipca podjęła zatrudnienie, o czym wcześniej nie informowała Ośrodka w Ł. Po analizie akt sprawy Wójt ustalił, że doszło do przekroczenia dochodu uprawniającego do uzyskiwania świadczenia alimentacyjnego.

Powyższą informację wraz z dokumentacją Wójt Gminy Ł. przekazał Burmistrzowi Z., przyjmując że z uwagi na stałe przebywanie strony pod adresem [...] G., ul. [...], to właśnie ten organ jest właściwy w sprawie. Burmistrz Miasta Z. zwrócił akta uznając, że brak jest jego właściwości do prowadzenia tej sprawy.

W tych warunkach, zdaniem Wójta Gminy Ł., wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość jest uzasadniony. Wniósł zatem o wskazanie jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy Burmistrza Miasta Z. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Burmistrz Z. podkreślił, że istotną jest intencja strony wyrażona w piśmie z [...] listopada 2019 r., w którym zwrócono się o wszczęcie postępowania w sprawie o nienależnie pobrane świadczenia oraz o umorzenie odsetek od tak ustalonego zwrotu. Powołując się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt I OSK 2033/18, organ wskazał, że choć sytuacja w niniejszej sprawie nie jest tożsama, to orzeczenie to należy stosować analogicznie. Trudno bowiem orzekać o nienależnie pobranym świadczeniu w stosunku do organu, który je wypłacił. Jest to niezgodne z zasadą szybkości i prostoty postępowania. Biorąc pod uwagę, że środki wypłacił GOPS Ł. oraz fakt, że w świetle przywołanego orzeczenia zachodzi potrzeba zachowania jednolitej właściwości do rozpatrzenia wniosku o nienależyte świadczenia z kwestią jego rozliczenia, w tym do udzielania ulg, właściwym w tej sprawie powinien pozostać GOPS w Ł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne rozpoznają, na podstawie art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), z zastrzeżeniem art. 22 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256; dalej: k.p.a.) - spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny (a także o właściwość) o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy Ł. a Burmistrzem Z. jest negatywnym sporem o właściwość, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania sprawy o ustalenie i zwrot nienależnie pobranego przez B. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Podkreślić należy, że ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670) w art. 2 pkt 10 określa właściwość miejscową wierzyciela wskazując, że organem prowadzącym postępowanie jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do alimentów. Za osobę uprawnioną, stosownie do art. 2 pkt 11 ustawy, uznaje się przy tym osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. W myśl art. 15 ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następuje odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego (ust. 1), wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej (ust. 2). Z powyższych przepisów wynika zatem, że organem zobowiązanym do rozpatrzenia przedmiotowych wniosków jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Przepis art. 23 tej ustawy, regulujący kwestie nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych nie określa w sposób szczególny organu właściwego do orzekania w sprawie zwrotu świadczeń. Zatem za organ właściwy do orzekania w sprawie zwrotu świadczeń należy uznawać ten, o którym mowa w art. 2 pkt 10 ww. ustawy.

Mając na uwadze, iż obecnie miejscem zamieszkania B. S. jest wieś G. położona na terenie Gminy Z., to organem właściwym do prowadzenia postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń jest Burmistrz Miasta Z. Organ ten będzie również uprawniony do umorzenia kwoty podlegającej zwrotowi wraz z odsetkami. Kompetencja ta wynika z art. 23 ust. 8 ww. ustawy, w myśl którego organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Argumentacja Burmistrza Z., zmierzająca do wykazania, że organem właściwym do orzekania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń powinien być ten organ, który świadczenia wypłacił, może być w świetle obowiązujących przepisów uznana jedynie za postulat wobec ustawodawcy o charakterze de lege ferenda.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.