Uzasadnienie
Pismem z dnia 18 listopada 2020 r. Starosta O[...] wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem O[...] a Miastem O[...] przez wskazanie Miasta O[...], miasta na prawach powiatu, jako właściwego dla ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich F[...], M[...] i M[...] w związku z ich umieszczeniem w pieczy zastępczej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że postanowieniem Sądu Rejonowego w O[...] z dnia 8 września 2020 r., III Nsm 1036/20, umieszczono małoletnich F[...], M[...] i M[...] w systemie pieczy zastępczej, zobowiązując do wykonania postanowienia Powiat O[...], a zatem Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w O[...]. Uznano jednak, że błędnym jest wskazanie Powiatu O[...] jako zobowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie ww. małoletnich gdyż winnym realizacji tegoż obowiązku jest Miasto O[...], miasto na prawach powiatu. Dalej wskazano, że zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 11 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r., poz. 821), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "u.w.r.", powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka.
Nie budzi zatem wątpliwości, że powyższy obowiązek spoczywa na Mieście O[...], mieście na prawach powiatu. Dalej podkreślono, że wnioskodawca w sposób formalny, pismami z dnia 9 września 2020 r., 11 września 2020 r. i 25 września 2020 r. zwracał się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O[...] o przyjęcie swojej właściwości co do ponoszenia kosztów związanych z umieszczeniem w pieczy zastępczej ww. małoletnich, a nadto przedstawił temuż Ośrodkowi projekt porozumienia w tej kwestii. Spotkało się to jednak z odmownym stanowiskiem Miasta O[...], potwierdzonym pismami z dnia: 10 września 2020 r., 11 września 2020 r. i 13 października 2020 r.
Odnosząc się do kwestii "ostatniego miejsca zamieszkania małoletnich dzieci", istotnego na gruncie art. 191 ust. 1 u.w.r., organ wskazał, iż z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D[...]z dnia 22 września 2020 r. wynika, iż M[...]– matka ww. małoletnich dzieci, przebywając na terenie gminy D[...] wystąpiła o realizację na jej rzecz świadczeń socjalnych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w O[...], a równolegle opuściła ona wraz z dziećmi gminę D[...] "wyjeżdżając ponownie do O[...]". Odwołując się z kolei do pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D[...] z dnia 10 sierpnia 2020 r. wskazano, że M[...] zrezygnowała z ostatniego zamieszkania w O[...] ze względów finansowych i będzie poszukiwała innego tańszego mieszkania na terenie miasta O[...]. Tym samym matka dzieci nie miała zamiaru przebywania w O[...], a zatem brak jest elementu wolicjonalnego, jak i fizycznego, składających się na pojęcie zamieszkania.
Dalej w uzasadnieniu wniosku wskazano, iż z informacji Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego w O[...] wynika, iż miejscem zamieszkania/pobytu pacjenta – M[...]w okresie sierpień – wrzesień 2020 r. jest O[...], ul. P[...]; O[...], ul. Z[...], D[...]/Or[...]. W ocenie wnioskodawcy z powyższego wynika, iż miejscem zamieszkania małoletniej jest O[...], a pobyt na terenie Or[...] miał charakter epizodyczny. Nadto odwołano się do oświadczeń M[...] i M[...] z dnia 21 września 2020 r., z których wynika: "Współpracujemy z kuratorem od około 10 lat, w O[...] wskazani wcześniej adresami" oraz "Od początku lipca bieżącego roku wyjechałam do mamy na okres wakacyjny tj. Or[...]1[...]D[...]".
W ocenie wnioskodawcy przybywanie M[...] wraz z dziećmi na terenie gminy D[...] było stanem przejściowy, pobytem wakacyjnym u matki jednego z rodziców i nie może być definiowane jako miejsce jej zamieszkania. Na powyższe wskazuje także treść umowy najmu z dnia 10 sierpnia 2020 r., z której wynika, iż rodzice małoletnich dzieci zmienili swoje miejsce zamieszkania w O[...] na osiedle T[...], leżące przy samej granicy miasta O[...], w ciągu zabudowy i komunikacji miasta O[...]. Wnioskodawca podkreślił, że zawarcie tej umowy nastąpiło w okresie przebywania dzieci w Or[...], a tym samym pobyt w Or[...] był stanem przejściowym, wypoczynkiem wakacyjnym.
Dodatkowo odwołano się do notatki służbowej z dnia 6 sierpnia 2020 r. sporządzonej przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D[...], z której wynika, iż M[...]oświadczyła, że mieszkała u swojej matki przejściowo.
Dalej w uzasadnieniu wniosku wskazano, iż wnioskodawca, będąc zobowiązanym do pełnej dbałości o ww. małoletnie dzieci, zwracał się wielokrotnie do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O[...] o udostepnienie informacji związanych z procedurą Niebieskiej Karty, którą była objęta rodzina. Uznał, że ze względu na konieczność ustalenia możliwych kontaktów rodziców naturalnych z dziećmi włączonymi do systemu opieki zastępczej i zapewnienia tymże dzieciom bezpiecznego środowiska wychowawczego, wiedza dotycząca procedury Niebieskiej Karty jest wnioskodawcy niezbędna. Prośba ta spotkała się z odmową Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O[...]. Zdaniem wnioskodawcy stało się tak dla ukrycia faktu, iż organ ten nie rozpoznał stanu faktycznego, związanego z potrzebą umieszczenia małoletnich dzieci w placówce systemu pieczy zastępczej i to pomimo wieloletniej współpracy rodziny z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w O[...] oraz długotrwałej procedury Niebieskiej Karty.
Jednocześnie podkreślono, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w D[...], w ciągu kilkunastu dni od rozpoczęcia pobytu rodziny w miejscowości Or[...], dostrzegł potrzebę interwencji sądu i umieszczenia dzieci w placówce pieczy zastępczej, a sąd to stanowisko w pełni podzielił. Ośrodek ten dokonał czynności właściwych dla ochrony dzieci, w czasie pobytu dzieci w Or[...] w okresie wakacyjnym, rozpoznając stan fatyczny nawet poza miejscem zamieszkania dzieci. Działanie tego Ośrodka było niezwłoczne i skuteczne, czemu odpowiada bierność, a nawet brak realizacji obowiązków ustawowych spoczywających na Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w O[...].
W konkluzji, wnioskodawca za usprawiedliwiony uznał wniosek o wskazanie Miasta O[...], miasta na prawach powiatu, jako podmiotu właściwego dla ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich F[...], M[...] i M[...]umieszczonych w placówce systemu pieczy zastępczej.
W odpowiedzi na powyższy wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Prezydent O[...] wskazał, iż w dniu 3 listopada 2020 r. w tej samej sprawie złożył w Naczelnym Sądzie Administracyjnym wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość i sprawa jest prowadzona pod sygn. akt. I OW 303/20, a o zamiarze złożenia wniosku uprzedził pisemnie Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w O[...]. W tej sytuacji za zasadne uznał połączenie obu spraw do łącznego rozpoznania.
W dalszej części pisma Prezydent O[...] odwołał się do szczegółów sprawy przedstawionych w uzasadnieniu własnego wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, które – w jego przekonaniu – zachowują swą aktualność i uzasadniają wskazanie Powiatu O[...] jako właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie ww. małoletnich dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej. Dodatkowo odniósł się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu wniosku Starosty O[...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość należących do sądów administracyjnych objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Z przywołanych powyżej okoliczności jasno wynika istnienie negatywnego sporu o właściwość tyczącego podmiotu zobowiązanego do ponoszenia kosztów na opiekę i wychowanie małoletnich dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej. Rozstrzygnięcie tego sporów należy do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W okolicznościach badanej sprawy wypada jednak przede wszystkim dostrzec, iż Prezydent O[...] wnioskiem z dnia 3 listopada 2020 r. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Miastem O[...] – miastem na prawach powiatu a Powiatem O[...] w sprawie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia kosztów na opiekę i wychowanie małoletnich dzieci: F[...], M[...] i M[...], umieszczonych po raz pierwszy w pieczy zastępczej na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O[...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 8 września 2020 r., III Nsm 1036/20. Sprawa ta została zarejestrowana w Naczelnym Sądzie Administracyjnym pod sygn. akt I OW 303/20 i pozostaje w toku.
Z powyższego wynika, iż wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pochodzący od Starosty O[...] jest kolejnym, a jednocześnie późniejszym wnioskiem o rozstrzygnięcie tego samego sporu o właściwość, zachodzącego pomiędzy tymi samymi podmiotami, tj. Miastem O[...] – miastem na prawach powiatu, reprezentowanym przez Prezydenta O[...] a Powiatem O[...] reprezentowanym przez Starostę O[...]. Tożsama pozostaje także podstawa prawna obu wniosków i stanowią ją przepisy art. 191 u.w.r.
Tożsamość powyższych okoliczności nakazuje zastosować w niniejszej sprawie przepis art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. i odrzucić wniosek Starosty O[...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. Powyższy przepis reguluje bowiem sytuację lis pendens, a więc stan, w którym określona sprawa, pomiędzy tymi samymi stronami, jest już w toku. Regulacja ta uniemożliwia wszczynanie postępowania w kolejnej sprawie, jeżeli sprawa, w zakresie tego samego przedmiotu i między tymi samymi podmiotami, już się toczy. Istotą tej regulacji jest dążenie do wydania tylko jednego rozstrzygnięcia w tej samej sprawie między tymi samymi stronami.
W konsekwencji powyższych uwag, merytorycznemu rozstrzygnięciu podlegać winna sprawa zainicjowana wcześniej złożonym wnioskiem, a zatem sprawa z wniosku Prezydenta O[...] zarejestrowana pod sygn. akt I OW 303/20. Sprawa niniejsza natomiast, której dalsze prowadzenie jest niedopuszczalne, podlega formalnemu załatwieniu przez odrzucenie wniosku na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a.
O zwrocie wpisu od wniosku Starosty O[...] orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a.