Uzasadnienie
Pismem z dnia 2 grudnia 2020 r. Starosta P[...], działając na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "p.p.s.a.", oraz art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2020 r. poz. 110 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "p.r.d.", wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą R[...] a Starostą P[...] przez wskazanie Starosty R[...] jako organu właściwego do przyjęcia zawiadomienia P[...], zamieszkałego w R[...] przy ul. W[...], o zbyciu pojazdu Toyota Yaris o nr rejestracyjnym W[...].
W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż zawiadomieniem z dnia 26 lutego 2020 r. P[...], zamieszkały w R[...]przy ul. W[...], poinformował Starostę R[...] o zbyciu ww. pojazdu. Zawiadomieniem WI[...] z dnia 28 lutego 2020 r. Starosta R[...], działając w oparciu o art. 65 1 k.p.a., przekazał Staroście P[...] ww. zgłoszenie zbycia pojazdu wraz z dołączoną kopią dokumentu, na podstawie którego nastąpiło zbycie pojazdu. Wnioskiem WOM[...]z dnia 10 marca 2020 r. Starosta P[...] wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W[...] o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Starostą R[...] a Starostą P[...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do przyjęcia ww. zawiadomienia o zbyciu pojazdu. Pismem KOA[...] z dnia 26 listopada 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W[...]zwróciło Staroście P[...] ww. wniosek z uwagi na brak swojej właściwości do jego rozstrzygnięcia i jednocześnie wskazało jako właściwy do rozstrzygnięcia sporu Naczelny Sąd Administracyjny.
Dalej w uzasadnieniu Starosta P[...] wskazał, iż organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej, a postępowanie związane ze zgłoszeniem zbycia pojazdu uregulowane jest w art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. oraz w 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra I[...]z dnia 1 1 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2355 ze zm.) oraz w 4 ust. 2 załącznika I do rozporządzenia Ministra I[...] z dnia 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach (Dz.U. z 2019 r. poz. 2130). Zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. właściciel pojazdu zarejestrowanego jest zobowiązany zawiadomić starostę o zbyciu pojazdu w terminie nieprzekraczającym 30 dni. Do zawiadomienia o zbyciu pojazdu zarejestrowanego dotychczasowy właściciel dołącza kopię dokumentu, na podstawie którego nastąpiło zbycie pojazdu.
W przypadku zawiadomienia o zbyciu pojazdu zarejestrowanego organ rejestrujący, na podstawie 4 ust. 2 ww. załącznika I do rozporządzenia, zobowiązany jest m.in. do zamieszczenia danych i informacji zawartych w zawiadomieniu w bazie danych i odpowiednio przekazania ich do ewidencji pojazdów. Przepis art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. określa zatem starostę jako organ administracji właściwy rzeczowo do rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie przyjęcia zawiadomienia o zbyciu pojazdu. Nie wskazuje natomiast zasad ustalania właściwości miejscowej tegoż organu. Co prawda art. 73 ust. 1 p.r.d. określa starostę właściwego w sprawach rejestracji pojazdu wskazując, iż jest to starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę właściciela, ale przepisy wykonawcze do p.r.d. nie posługują się konsekwentnie tą definicją i w rozporządzeniach wykonawczych zostały ustalone odrębne definicje. I tak w § 1 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych ustalono, że jeżeli jest mowa o organie rejestrującym rozumie się przez to odpowiednio starostę, prezydenta miasta na prawach powiatu albo wojewodę mazowieckiego, natomiast w § 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie szczegółowych czynności organów związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach określono, że przez organ rejestrujący rozumie się odpowiednio starostę lub wojewodę mazowieckiego.
Przepis art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. nie wskazuje zasad ustalania właściwości miejscowej organu posiadającego kompetencję do przyjęcia zawiadomienia o zbyciu pojazdu, a ponadto właściwości takiej nie można jednoznacznie ustalić poprzez odwołanie się do treści ww. rozporządzeń, w których nie wskazano starosty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania właściciela pojazdu jako organu rejestrującego, właściwego do przyjęcia zawiadomienia o nabyciu lub zbyciu pojazdu. Przepisy te wskazują wyłącznie organ właściwy rzeczowo w określonej kategorii spraw. Na podstawie treści tych przepisów nie można natomiast wnioskować, że skoro rejestracji pojazdu dokonał konkretny (tj. właściwy miejscowo) starosta, to do przyjęcia zawiadomienia o zbyciu pojazdu właściwy jest ten sam starosta. Innymi słowy, nie ma podstaw do twierdzenia, że starosta, o jakim mowa w art. 73 ust. 1 p.r.d. i starosta, o jakim mowa w art. 78 ust. 2 tejże ustawy, to zawsze ten sam organ z punktu widzenia właściwości miejscowej.
W takiej sytuacji – w ocenie organu wnioskującego – ustalenie właściwości miejscowej organu musi nastąpić na podstawie przepisów k.p.a. Zgodnie z art. 21 k.p.a. właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się: 1) w sprawach dotyczących nieruchomości – według miejsca jej położenia;
- 2) w sprawach dotyczących prowadzenia zakładu pracy – według miejsca, w którym zakład pracy jest, był lub ma być prowadzony;
- 3) w innych sprawach – według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju – według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron; jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu – według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju. Organ wskazał, że sprawa zainicjowana zawiadomieniem P[...] o zbyciu pojazdu nie dotyczy kategorii spraw wskazanych w art. 21 § pkt 1 i 2 k.p.a., a zatem do ustalenia organu właściwego miejscowo należy zastosować regułę wskazaną w art. 21 § pkt 3 k.p.a., w której decydujące znaczenie ma miejsce zamieszkania strony w kraju. Z akt sprawy wynika, że P[...]zamieszkuje w R[...] przy ul. W[...]. Oznacza to, że stosownie do treści art. 78 ust. 2 p.r.d. organem właściwym rzeczowo i miejscowo do przyjęcia zawiadomienia o zbyciu pojazdu jest Starosta R[...], właściwy ze względu na miejsce zamieszkania właściciela pojazdu.
W odpowiedzi na powyższy wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Starosta R[...] wyjaśnił, że Piotr K[...] zbył pojazd dnia 25 lutego 2020 r. Organem właściwym miejscowo do przyjęcia zawiadomienia o dokonanym zbyciu pojazdu był Starosta R[...]. System SI CEPIK 2.0 nie był dostoswany do przyjmowania zgłoszeń zbycia pojazdów spoza terenu właściwego dla wnioskodawcy, dlatego też dokonane zgłoszenie zostało wysłane drogą pocztową do Starosty P[...], który był właściwy ze względu na miejsce rejestracji pojazdu, a tym samym miał możliwość odnotowania zdarzenia w systemie SI CEPIK. W dniu 6 marca 2020 r. aplikacja Pojazd została dostosowana do obowiązujących przepisów odnoście zbycia i nabycia pojazdów z innego terenu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość należących do sądów administracyjnych objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Warunkiem wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny merytorycznego orzeczenia w przedmiocie sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego jest istnienie sporu w znaczeniu prawnym. Z istoty takiego sporu wynika, że istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej przez organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym podlegającym kognicji sądów administracyjnych. Spór taki może powstać tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej podlegającej kontroli sądu administracyjnego. Istnienie zatem funkcjonalnego związku między zakresem kontroli sądu administracyjnego nad wykonywaniem administracji publicznej a przedmiotem sporu o właściwość, pozwala na potwierdzenie kompetencji Naczelnego Sądu Administracyjnego wynikającej z art. 4 p.p.s.a. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż kompetencja ta obejmuje sprawy, w których podejmowane są czynności wskazane w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
W realiach badanej sprawy wypada uwzględnić, że obowiązek zawiadomienia o nabyciu lub zbyciu pojazdu ustala art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d., zakreślając termin na dokonanie tej czynności. Ponadto niewykonanie powyższego obowiązku ustawodawca wiąże z administracyjną karą pieniężną nakładaną przez starostę (art. 140mb pkt 2 w związku z art. 140n ust. 2a p.r.d.). Okoliczności te pozwalają wnioskować, iż czynność zawiadomienia o nabyciu lub zbyciu pojazdu, o której mowa w art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. stanowi obowiązek wynikający z przepisów prawa, a tym samym jest czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W konsekwencji spór organów co do tak ustalonego obowiązku podlega rozstrzygnięciu przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. (vide: postanowienie NSA z dnia 24 sierpnia 2020 r., I OW 60/20; postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2020 r., I OW 103/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Rozstrzygając powstały spór o właściwość wypada zauważyć, iż czynność zawiadomienia o zbyciu pojazdu związana jest z koniecznością zapewnienia aktualności danych odnoszących się do właściciela pojazdu, a przez to wpływa na pewność obrotu pojazdami. Właściwość miejscowa w tym zakresie powinna wynikać z miejsca zamieszkania (zameldowania) osoby fizycznej, bądź siedziby podmiotu będącego właścicielem pojazdu, co wynika z ustawowo określonej właściwości organu rejestrującego. W myśl bowiem art. 73 ust. 1 p.r.d., rejestracji pojazdu dokonuje, na wniosek właściciela, starosta właściwy ze względu na miejsce jego zamieszkania (siedzibę), wydając dowód rejestracyjny i zalegalizowane tablice (tablicę) rejestracyjne oraz nalepkę kontrolną, jeżeli jest wymagana, z zastrzeżeniem ust. 2-5. Oznacza to, że organem właściwym do przyjęcia i nadania biegu zawiadomieniu o zbyciu pojazdu dokonanego przez P[...], zamieszkałego w R[...], jest Starosta R[...] (vide: postanowienie NSA z dnia 24 sierpnia 2020 r., I OW 60/20; postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2020 r., I OW 103/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wypada zatem skonstatować, iż Starosta R[...] w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie powstałego sporu trafnie uznał swoją właściwości w sprawie.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.