Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] listopada 2017 r. Prezydent Miasta [...] wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość miejscową pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Burmistrzem Miasta i Gminy [...] w przedmiocie wniosku I. Z. o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie kosztów pobytu i wyżywienia w placówce prowadzonej przez Stowarzyszenie [...] [...] gm. [...].
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał na następujący stan faktyczny sprawy.
W dniu [...] sierpnia 2017 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sosnowcu wpłynęło pismo Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] przekazujące według właściwości, na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., wniosek I. Z. o udzielenie pomocy, w szczególności w formie opłacenia kosztów pobytu i wyżywienia w placówce prowadzonej przez Stowarzyszenie [...] [...] gm. [...]. W przesłanym piśmie Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej [...] jako podstawę przekazania wskazał okoliczność, że I. Z. jest osobą bezdomną, a w powołanej placówce prowadzonej przez stowarzyszenie przebywa jedynie czasowo, co powoduje, że zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej właściwa miejscowo jest gmina [...], jako gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały osoby bezdomnej.
Zdaniem wnioskodawcy stanowisko to nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy w sprawach pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Przywołana ustawa o pomocy społecznej nie zawiera definicji miejsca zamieszkania. Miejsce zamieszkania należy zatem oceniać według art. 25 kodeksu cywilnego. Stosownie do tego przepisu miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym istotną okolicznością jaka winna być uwzględniona w zakresie ustalania właściwości miejscowej organu jest okoliczność, gdzie wnioskodawca zamieszkuje, tj. gdzie przebywa z zamiarem stałego pobytu.
- Z. przebywa obecnie w placówce [...] prowadzonej przez Stowarzyszenie [...] [...] gm. [...]. Okoliczność zamieszkiwania w gminie [...] i wiązanie z nią w chwili obecnej planów życiowych potwierdza fakt zameldowania I. Z. na pobyt czasowy pod adresem [...], gmina [...] oraz to, iż zarejestrowała się ona we właściwym miejscowo Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], gdzie poszukuje aktywnie zatrudnienia. Została też zgłoszona do Wielkopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w [...] celem objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.
Z zebranej dokumentacji wynika również, że I. Z. nie posiada żadnego majątku, w szczególności nieruchomości w postaci mieszkania czy domu, w którym mogłaby zamieszkać. Nie utrzymuje też żadnych kontaktów z rodziną, tj. byłym mężem, pełnoletnimi córkami, i z dokumentów nie wynika, aby ta więź mogła zostać odbudowana. W chwili obecnej jej plany życiowe związane są ze wspólnotą, w której przebywa, od której utrzymuje wsparcie celem uniknięcia powrotu do uzależnienia - pomoc lekarską i specjalisty psychiatry w [...].
Uprzednie zameldowanie na pobyt stały na terenie [...], które ustało w czerwcu 2010 r. nie jest więc okolicznością przesądzającą w zakresie wskazania Prezydenta Miasta [...] jako organu właściwego do rozpoznania złożonego wniosku o przyznanie świadczeń. Akta sprawy przesłane przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej [...] nie zawierają żadnego dokumentu potwierdzającego okoliczność, aby fakt przebywania wnioskodawczyni na terenie gminy [...] nie łączył się z zamiarem stałego pobytu. Wskazanie, iż I. Z. nie przebywa w lokalu mieszkalnym jest niewystarczające do uznania, i brak jest spełnienia wszystkich przesłanek dotyczących instytucji zamieszkania, zwłaszcza jeśli się uwzględni, że przesłana dokumentacja nie zawiera potwierdzenia braku woli I. Z Związania swoich planów życiowych z miejscem innym niż dotychczasowe, a wręcz przeciwnie, napisane przez nią oświadczenia i wnioski wskazują, że nie zamierza opuszczać miejsca, w którym przebywa.
W odpowiedzi na powyższy wniosek Burmistrz Miasta i Gminy [...] stwierdził, że organem właściwym w sprawie powinien być Prezydent Miasta [...]. I. Z. jest bowiem osobą bezdomną, a jej ostatnim miejscem stałego zameldowania był [...]. [...] I. Z. nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, lecz w pomieszczeniu przeznaczonym do krótkotrwałego pobytu osób, korzysta z wyżywienia zbiorowego, co wskazuje na instytucjonalny charakter miejsca jej pobytu. Obowiązkowe tymczasowe zameldowanie w placówce prowadzonej przez Stowarzyszenie oraz fakt zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], a także zgłoszenie do Wielkopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w [...], nie świadczą o zamiarze stałego pobytu [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. –sądy administracyjne rozpoznają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej, przy czym właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny) lub też każdy z tych organów uważa się za niewłaściwy (spór negatywny). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z tym drugim przypadkiem.
Przedmiotem sporu o właściwość miejscową pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Burmistrzem Miasta i Gminy [...] jest ustalenie organu właściwego do wydania decyzji w przedmiocie zasiłku dla I Z., w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.) – dalej: u.p.s. Zgodnie z art. 101 ust 1 i 2 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, jednakże w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.
Przepis art. 6 pkt 8 u.p.s. definiuje na użytek tej ustawy pojęcie osoby bezdomnej. Za taką uznaje się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
- Z. nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym. W chwili złożenia wniosku przebywała w Domu Wspólnoty [...] Gm. [...], prowadzonym przez Stowarzyszenie [...]. Ostatnim miejscem jej stałego zameldowania był [...]. Jak wynika z oświadczenia Prezesa Stowarzyszenia [...] we wskazanej placówce I. Z. przebywała czasowo (od 5 lipca do 16 grudnia 2017 r.), a z regulaminu Domu Wspólnoty w [...] wynika, że jest to placówka przeznaczona do udzielania doraźnej lub okresowej pomocy osobom bezdomnym z całego kraju (§ 1 ust. 1), przy czym zakres świadczonej pomocy określa § 2 regulaminu (w tym schronienie w pokoju jedno lub wieloosobowym).
Rację ma więc Burmistrz Miasta i Gminy [...], że pobytu I. Z. w Domu Wspólnoty w [...] nie można uznać za zamieszkiwanie w lokalu mieszkalnym, tym bardziej z zamiarem stałego pobytu, a jak wynika z oświadczenia Prezesa Stowarzyszenia "wszystkie osoby w wieku aktywności zawodowej zobowiązane są do zarejestrowania się w lokalnym PUP, co umożliwia im podjęcie reintegracji społecznej i zawodowej oraz nabycia prawa do świadczeń z systemu opieki zdrowotnej." Nie można więc tego rodzaju zachowań I. Z. traktować jako przejawów chęci stałego zamieszkiwania [...], jak ocenił to Prezydent [...].
W takiej sytuacji wnioskodawczynię świadczeń z pomocy społecznej należy traktować jako osobę bezdomną, w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., a zatem gminą właściwą do rozpoznania jej wniosku powinna być, stosownie do art. 101 ust. 2 u.p.s., gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.