Uzasadnienie
Prezydent Miasta Świdnica wnioskiem z dnia 8 lutego 2024 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem, a Prezydentem Miasta Piekary Śląskie przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego.
W uzasadnieniu wniosku Prezydent Miasta Świdnica - powołując się na art. 6 pkt 8 i art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wskazał, że [...] wprawdzie ostatni adres zameldowania posiada w Świdnicy, ul. [...], jednak właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania" i w tej kwestii należy odwołać się do przepisów Kodeksu cywilnego. Art. 25 tej ustawy przez miejsce zamieszkania osoby fizycznej nakazuje rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Z przeprowadzonego przez pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Piekarach Śląskich wywiadu środowiskowego wynika, że od lipca 2023 r. [...] mieszka w hostelu robotniczym w Piekarach Śląskich, który samodzielnie opłaca. Jest to obiekt turystyczny, nie będący placówką wsparcia dla osób w kryzysie bezdomności, a zatem w świetle powołanych przepisów nie można go zatem już uznać za osobę bezdomną. Jego centrum życiowe od kilku miesięcy jest zlokalizowane w Piekarach Śląskich.
Prezydent Miasta Piekary Śląskie odpowiedzi na wniosek nie udzielił.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.). Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór kompetencyjny, a także o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny), zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 211–223.
W niniejszej sprawie wniosek dotyczy Prezydenta Miasta Świdnicy, dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu oraz Prezydenta Miasta Piekary Śląskie, dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach - § 1 pkt 1 lit. c i § 1 pkt 12 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003, nr 198, poz. 1925). Organy te nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, co oznacza, że wniosek jest dopuszczalny.
W rozpoznawanej sprawie mamy więc do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Świdnica i Prezydentem Miasta Piekary Śląskie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego.
Właściwość miejscową organów z zakresu pomocy społecznej określa art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023, poz. 901 ze zm., dalej u.p.s.). Właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, właściwość organu do rozpoznania przedmiotowego wniosku należy ustalić w oparciu o zasadę z art. 101 ust. 2 u.p.s. [...] we wniosku z dnia 11 września 2023 r. o przyznanie pomocy finansowej wyraźnie bowiem wskazuje, że nie wiąże swojej przyszłości z miastem Piekary Śląskie, wobec zaś braku wskazania z jakim miastem wiąże swoją przyszłość, i wyraźnym wskazaniem, że nie są to Piekary Śląskie oraz prośbą zawartą we wniosku o przesłanie wywiadu środowiskowego do Świdnicy – należy uznać, że zastosowanie będzie miał przepis mówiący o ostatnim miejscu zameldowania, czyli w niniejszej sprawie Miasto Świdnica (por. postanowienia NSA z dnia: 27 czerwca 2013 r. I OW 41/13; 12 lipca 2019 r. I OW 260/18, publ: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; zob. E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Zarys prawa cywilnego, Warszawa 2024, s. 38–39).
Z podanych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Świdnica, w którym wnioskodawca posiada ostatni adres zameldowania, o czym postanowiono jak w sentencji w oparciu o art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a.