Uzasadnienie
Wójt Gminy [...], wnioskiem z dnia 9 lutego 2023 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D. G. o przyznanie pomocy społecznej w postaci zasiłku na zakup: żywności, węgla, gazu i środków czystości.
W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że w dniu 13 grudnia 2022 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek D. G. zamieszkałego w [...] przy ulicy [...] (ogródki działkowe) o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku na zakup: żywności, węgla, gazu, środków czystości wraz z wywiadem środowiskowym, przekazany przez Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...]Filia Nr 1.
Organ pomocy społecznej w [...] uznał się jednak za niewłaściwy w sprawie i zawiadomieniem z dnia 4 stycznia 2023 r. zwrócił rzeczony wniosek Ośrodkowi Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] jako właściwemu z uwagi na miejsce zamieszkania zainteresowanego.
Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...]Filia Nr 1, przy piśmie z dnia 19 stycznia 2023 r., po raz kolejny przesłał do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] komplet dokumentów wraz z wnioskiem, wskazując, iż D. G. jest osobą bezdomną posiadającą ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały na terenie gminy [...].
Z tym stanowiskiem ponownie nie zgodził się Wójt Gminy [...], podkreślając we wniosku o rozstrzygnięcie sporu, że D. G. od lat faktycznie i dobrowolnie zamieszkuje na terenie Dzielnicy [...] wraz z małżonką A. G.. Zgodnie zaś z przeprowadzoną w dniu 4 stycznia 2023 r. rozmową telefoniczną, zainteresowany obecnie nie posiada meldunku, jednak jego centrum życiowe skupione jest w [...] i z tą miejscowością wiąże on swoją przyszłość. Od kilkunastu lat przebywa na terenie [...], tam poszukuje zatrudnienia, pracuje dorywczo i poszukuje mieszkania, korzysta z usług przychodni lekarskich oraz urzędu pracy. Ponadto Wójt Gminy [...] podkreślał, że Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...]już raz uznał się za właściwy do rozpatrzenia wniosku D. G., przyznając mu stosowaną pomoc.
W związku z powyższym organ wnioskujący wnosił o wskazanie Prezydenta [...]jako organu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania ubiegającego się o pomoc.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent [...]wnosił o wskazanie - na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - Wójta Gminy [...] jako organu właściwego. Zdaniem bowiem organu pozostającego w sporze, z uwagi na fakt, iż D. G. przebywa na terenie ogródków działkowych w altance ogrodowej, jest on osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie oba organy administracji uważają się za niewłaściwe w sprawie rozpoznania wniosku D. G. o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej.
W związku z powyższym wyjaśnić należy, że właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.Dz. U. z 2023 r., poz. 901.; dalej jako: "u.p.s"). W ust. 1 powołanego artykułu ustanowiono zasadę, zgodnie z którą właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl art. 101 ust. 2 u.p.s. w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały.
Ustawodawca zdefiniował pojęcie osoby bezdomnej wskazując w art. 6 pkt 8 u.p.s., że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Z dokonanych ustaleń wynika, że D. G. przebywa w altanie ogrodowej na terenie ogródków działkowych przy ul. [...] w [...]. Z uwagi jednak na specyfikę miejsca, tego rodzaju obiektu nie można zaliczyć do kategorii lokali mieszkalnych. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 12 ustawy z 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogródkach działkowych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2176 ze zm.), na terenie działki obowiązuje zakaz zamieszkiwania. Altaną działkową zaś - w rozumieniu art. 2 pkt 9a tej ustawy - jest wolnostojący budynek rekreacyjno-wypoczynkowy lub inny obiekt budowlany spełniający taką funkcję. Altana na działce nie jest zatem przeznaczona do zamieszkania, lecz służy celom rekreacyjno-wypoczynkowym. Altana działkowa nie spełnia zatem wymagań lokalu mieszkalnego z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2019, poz. 1182 ze zm.), bo nie jest to lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, skoro ustawodawca wyraźnie zakazał zamieszkiwania w tym lokalu.
Z akt sprawy wynika ponadto, że wnioskujący o udzielenie pomocy społecznej nie jest aktualnie nigdzie zameldowany na pobyt stały, zaś ostatni adres zameldowania to miejscowość [...], ul. [...], gmina [...].
W konsekwencji, skoro ubiegający się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej nie mieszka w lokalu mieszkalnym i nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały, to należało go uznać za osobę bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s.
Na powyższą ocenę nie mogły mieć wpływu okoliczności podnoszone we wniosku dotyczące koncentracji ośrodka życiowego zainteresowanego w [...].
W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się bowiem, iż skoro w przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania, to tym samym nie bada się w takiej sytuacji jej zamiaru co do chęci stałego pobytu, ale ustala się jej status i określa gminę jej ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (postanowienie NSA z dnia 30 grudnia 2015, sygn. akt I OW 208/15, postanowienie NSA dnia z 19 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OW 256/16, postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2022 r., sygn. akt I OW 153/21).
Ponadto bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu pozostawało również to, że Prezydent [...]wcześniej uznał się za organ właściwy do rozpoznawania innego wniosku D. G. z zakresu pomocy społecznej.
Jak wyjaśnił bowiem Prezydent [...]w odpowiedzi na wniosek, kolejny wniosek D. G. o świadczenie z pomocy społecznej z dnia 22 grudnia 2022 r. rozpoznał na podstawie art. 101 ust. 3 u.p.s., uznając, iż z uwagi na zbliżający się okres Świąt Bożego Narodzenia i związane z tym zwiększone potrzeby beneficjentów pomocy społecznej zachodził szczególnie uzasadniony przypadek - w rozumieniu tego przepisu. Aktualnie, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, taki przypadek jednak - w ocenie składu orzekającego - nie zachodzi.
Mając na uwadze powyższe, zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. – organem właściwym w niniejszej sprawie jest organ gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, tj. Wójt Gminy [...].
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.