Uzasadnienie
Prezydent [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy P. (dalej również: "uczestnik") w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku R. G. ("dalej również: "zainteresowany") z 7 marca 2022 r. o udzielenie pomocy w formie skierowania do schroniska dla bezdomnych. W uzasadnieniu wskazał, że 18 marca 2022 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] wpłynął wniosek zainteresowanego. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji i przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że zainteresowany przybywa w schronisku dla osób Bezdomnych Stowarzyszenia [...] w P. Ostatnim miejscem zameldowania wnioskodawcy była ul. [...] 18 a lok. [...] w [...]. Pobyt w placówce dla bezdomnych jest okolicznością świadczącą o tym, że wnioskodawca jest osobą bezdomną. Zdaniem organu, w realiach niniejszej sprawy należy dostrzec niepełnosprawność wnioskodawcy oraz fakt że zainteresowany przebywa w placówce zlokalizowanej na terenie P. Nie jest w sprawie kwestionowany fakt, że ww. od 2013 r. nie mieszka, ani nie przebywa w miejscu swego zameldowania na pobyt stały. Nadto, sytuacja ekonomiczna wnioskującego o pomoc jest bardzo trudna, gdyż obecnie nie pracuje i nie uzyskuje dochodów. Zły jest także aktualny stan zdrowia wnioskodawcy wynikający m.in. z niewydolności żył. Z tego względu Prezydent uznał, że w sprawie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 101 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej: "ups", "ustawa") i organem właściwym do rozpoznania wniosku jest Wójt Gminy P. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy P. zauważył, że R. G. przebywa w Stowarzyszeniu [...] w P. od 21 stycznia 2022 r., jednak pobyt ten nie ma charakteru pobytu stałego. Ostatnim miejscem stałego zameldowania ww. była [...], ul. [...] 18 a lok. [...]. Zainteresowany pozostaje osobą bezdomną. Jest zaliczony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, ma problemy zdrowotne związane z niewydolnością żył. W opinii Wójta, sytuacji osobistej zainteresowanego nie można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek, podlegający normie z art. 101 ust. 3 ups, ponieważ ma on zapewniony dach nad głową oraz wyżywienie, co nie stanowi zagrożenia dla jego życia i zdrowia. Uczestnik podkreślił, że przeniesienie właściwości miejscowej z gminy ostatniego miejsca zameldowania na gminę miejsca pobytu powinno mieć miejsce wyłącznie w sytuacjach nagłych, mogących stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia osoby ubiegającej się o świadczenie, gdy w ocenianym przypadku przesłanka ta nie jest spełniona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej "ppsa") Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość powstałe między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, jeżeli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.
W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sporem o właściwość w ujęciu negatywnym, bowiem żaden z organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku zainteresowanego o przyznanie świadczenia w formie schronienia w schronisku dla osób bezdomnych.
Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy, właściwość miejscową gminy do wydania decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ups). W przypadkach natomiast szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5 a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 ups).
Stosownie do art. 6 pkt 8 ustawy za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że R. G. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 ust. 8 ups i od 21 stycznia 2022 r. Przebywa w Schronisku dla osób bezdomnych prowadzonym przez Stowarzyszenie [...] w P., gdzie od 21 lutego 2022 r. został zameldowany na pobyt czasowy. Ostatnim miejscem zameldowania zainteresowanego na pobyt stały było miasto [...], ul. [...] 18 a lok. [...], jednak ww. nie przebywa tam od 2013 r. R. G. ma [...] lata, jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ma problemy zdrowotne związane z niewydolnością żył. Z oświadczenia z 11 marca 2022 r. wynika, że zainteresowany obecnie nie pracuje i jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy w P1, nie uzyskuje żadnych dochodów. Zainteresowany ma syna w wieku [...] roku, którego według oświadczenia odwiedza. Miejsce zamieszkania małoletniego dziecka R. G. znajduje się blisko placówki w P., wobec czego w tym właśnie miejscu zainteresowany chciałby uzyskać schronienie, jednocześnie nie wyrażając gody na przyznanie schronienia w placówce położonej w [...] (notatka służbowa z 4 kwietnia 2022 r. – k. 11 akt sprawy).
W tych warunkach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sytuacja osobista R. G., jak i forma pomocy, którą chce uzyskać, świadczą jednoznacznie o tym, że oceniany przypadek uznać należy za "szczególnie uzasadniony" w rozumieniu wskazanego wyżej art. 101 ust. 3 ups. Brak schronienia bez wątpienia jest okolicznością, która zasługuje na szczególne potraktowanie, w sytuacji gdy dotyczy osoby z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, która ma problemy zdrowotne związane z niewydolnością żył. Dodatkowo sam zainteresowany wskazuje jako miejsce spełnienia świadczenia schronisko w P., argumentując taką decyzję jego mniejszą odległością od miejsca zamieszkania swojego małoletniego syna, którego chce odwiedzać. W takiej sytuacji nie może budzić wątpliwości zasadność udzielenia zainteresowanemu pomocy w formie schronienia przez gminę, na terytorium której osoba ta przebywa. Uzasadnia to wskazanie Wójta Gminy P. jako organu miejscowo właściwego do rozpoznania wniosku R. G. o udzielenie pomocy w formie schronienia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, to organ miejsca czasowego pobytu w sposób efektywniejszy niż gmina ostatniego zameldowania na pobyt stały, zrealizuje ustawowe zadania pomocy społecznej, a więc zapewni zainteresowanemu całodobowe, tymczasowe schronienie oraz usługi ukierunkowane na wzmacnianie aktywności społecznej, wyjście z bezdomności i uzyskanie samodzielności życiowej. Ponadto w aspekcie sytuacji osobistej R. G. nie bez znaczenia pozostaje deklarowana chęć utrzymania kontaktu z małoletnim synem, którego miejsce zamieszkania jest położone bliżej placówki w P., niż tego typu ośrodków w [...]. Nie można pomijać, że zainteresowany aktualnie przebywa w schronisku w P. i potrzebuje wsparcia w postaci schronienia, a więc zaspokojenia podstawowej potrzeby bytowej. Miejsce w schronisku z założenia ma umożliwić funkcjonowanie do chwili, gdy pomoc taka będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, czy do czasu zapewnienia jej pomocy o charakterze stałym (np. umieszczenia w domu pomocy społecznej). Do tego momentu, dostarczenie schronienia stanowi elementarną formę pomocy społecznej jako świadczenie odnoszące się do absolutnego minimum bytowego, które w odniesieniu do osoby niepełnosprawnej winno być uznawane za sprawę nie cierpiącą zwłoki w rozumieniu art. 101 ust. 3 ups.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.