Uzasadnienie
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Hrubieszowie działający w imieniu Wójta Gminy Hrubieszów (dalej: Kierownik GOPS w Hrubieszowie) wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem, a Prezydentem Miasta Chełm - reprezentowanym przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Chełmie (dalej: Dyrektor MOPR w Chełmie), przez wskazanie organu właściwego w sprawie umieszczenia i ustalenia odpłatności za pobyt J. G. w schronisku.
Organ wskazał następujący stan faktyczny. W dniu [...] grudnia 2008 r. J. G. skierował do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Chełmie z wniosek o przyznanie pomocy w formie schronienia i posiłków w schronisku im. [...][...] w C., w którym przebywał od dnia [...] grudnia 2008 r.
Na podstawie przeprowadzonego przez MOPR wywiadu środowiskowego ustalone zostało, iż J. G. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 2259 ze zm.) i przebywa w Schronisku Towarzystwa [...] im. [...][...][...] koło [...] przy ul. [...] (schronisko dla bezdomnych), a ostatnim jego miejscem zameldowania na pobyt stały była miejscowość [...] w gminie H. W tych okolicznościach Dyrektor MOPR w Chełmie uznał, iż organem właściwym do rozpatrzenia wniosku, zgodnie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, jest gmina ostatniego zameldowania na stałe i postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] przekazał wniosek J. G. według właściwości do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Hrubieszowie.
Następnie, w dniu [...] grudnia 2008 r. GOPS w otrzymał rachunek nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. wystawiony przez Towarzystwo Pomocy [...][...][...] w C. tytułem odpłatności za pobyt i wyżywienie w schronisku w miesiącu grudniu 2008 r.
Postanowieniem z dnia[...] stycznia 2009 r. nr [...] Kierownik GOPS w Hrubieszowie stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał wniosek J. G. do MOPR w Chełmie wskazując, iż stosownie do art. 101 ust 7 ustawy o pomocy społecznej gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania albo na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały jest obowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenia w miejscu pobytu.
Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Chełmie przesłał komplet dokumentów w sprawie J. G. do GOPS w Hrubieszowie do ponownego rozpatrzenia wskazując, iż w świetle art. 101 ust.2 ustawy o pomocy społecznej brak jest podstawy prawnej do przyznania świadczeń przez MOPR w Chełmie.
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Hrubieszowie zwrócił nadesłaną dokumentację do Dyrektora MOPR w Chełmie przy piśmie z dnia [...] stycznia 2009 r. nr[...], podając, że rachunek wystawiony przez Towarzystwo Pomocy [...][...][...] nie może być zrealizowany z uwagi na fakt, iż Dyrektor MOPR w Chełmie nie podjął decyzji w sprawie przyznania świadczenia dla J. G., a przesłał jedynie wywiad środowiskowy wraz z dokumentami sporządzony przez pracownika MOPR w Chełmie celem podjęcia decyzji przez Kierownika GOSP w Hrubieszowie, podczas, gdy zgodnie z art. 101 ustawy o pomocy społecznej kierownik ośrodka opieki społecznej właściwego ze względu na miejsce pobytu podopiecznego winien wydać decyzję i obciążyć gminę właściwą miejscowo za przyznane świadczenia. Jednocześnie Kierownik GOPS w Hrubieszowie zadeklarował, że zapłaci należność po wydaniu decyzji przez Dyrektora MOPR w Chełmie i przesłaniu rachunku do GOPS w Hrubieszowie.
Towarzystwo Pomocy [...][...][...] przedstawiło Kierownikowi GOPS w Hrubieszowie kolejny rachunek - z dnia[...] stycznia 2009 r. nr [...] tytułem odpłatności za pobyt i wyżywienie J. G. w schronisku w miesiącu [...] 2009 r.
Dyrektor MOPR w Chełmie pismem z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] podtrzymał dotychczasowe stanowisko, jednocześnie powiadomił GOPS w Hrubieszowie, że w dniu [...] lutego 2009 r. J. G. opuścił schronisko, co wskazywałoby na bezprzedmiotowość dalszego postępowania.
W uzasadnieniu wniosku o rozstrzygnięcie zaistniałego w ten sposób sporu o właściwość Kierownik GOPS w Hrubieszowie argumentował, iż J. G. jest osobą bezdomną, a ostatnim miejscem jego zameldowania była Gmina Hrubieszów i to ona, na mocy art. 101 ust.7 ustawy o pomocy społecznej jest właściwa do pokrycia kosztów pobytu w.w. w schronisku dla bezdomnych, po uprzednim podjęciu decyzji przez MOPR w Chełmie. Organ wnioskujący zaznaczył, że co prawda z pozyskanych informacji wynika, że J. G. opuścił schronisko, jednakże z uwagi na pozostałe do zapłaty rachunki za pobyt w w/w schronisku za [...] 2008 r. i [...] 2009 r. postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe. Z tych przyczyn wniesiono o wskazanie organu właściwego do wydania decyzji w sprawie umieszczenia i ustalenia odpłatności za pobyt w schronisku.
Ustosunkowując się do wniosku Dyrektor MOPR w Chełmie wskazał, iż wprawdzie zgodnie z art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej pomoc w miejscu pobytu przyznawana jest w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osoby ubiegającej się o pomoc i w sprawach niecierpiących zwłoki, jednak w badanej sprawie przesłanki zastosowania tego przepisu nie zachodziły, gdyż J. G. został przyjęty i faktycznie przebywał w Schronisku prowadzonym w Chełmie przez Towarzystwo Pomocy [...][...][...] i nikt nie nakazywał mu opuszczenia tego schroniska. W tej sytuacji - zdaniem Dyrektora MOPR w Chełmie - zastosowanie znaleźć powinna zasada określona w art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a zatem uznać należy, że organem właściwym do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie jest Kierownik GOPS w Hrubieszowie, szczególnie, że bezspornym jest, iż opłaty za pobyt w schronisku mają być w tym przypadku faktycznie poniesione przez gminę Hrubieszów.
Uzasadniając swoje stanowisko MOPR w Chełmie podał ponadto, że funkcjonujące na terenie miasta C. dwa schroniska nie zatrudniają pracowników socjalnych. W związku z tym, pracownicy MOPR przeprowadzają wywiady środowiskowe i przesyłają dokumenty do gmin ostatniego zameldowania na pobyt stały celem wydania decyzji przyznającej pomoc i dokonywania opłat za pobyt w schronisku. Praktyka taka znajduje oparcie w obowiązujących przepisach prawa, i poza GOPS w Hrubieszowie, nie jest kwestionowana. Podniesiono przy tym, iż nie ma podstaw, aby gmina na terenie której funkcjonuje schronisko, kierowała i ponosiła koszty utrzymania wszystkich bezdomnych do czasu refundacji środków przez właściwą gminę, zwłaszcza, iż owa refundacja nie zawsze jest w całości dokonywana.
MOPR w Chełmie podkreślił również, że J. G. opuścił schronisko w dniu [...] lutego 2009 r. i jego miejsce pobytu jest nieznane.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.
Spory o właściwość między organami administracji publicznej, o których mowa w powołanym art. 4 p.p.s.a powstają w związku z odmienną oceną zakresu kompetencji tych organów określoną w przepisach prawa. Jako spór o właściwość można określić obiektywnie istniejącą sytuację prawną, w której zachodzi rozbieżność poglądów między organami administracji publicznej, co do zakresu ich działania, w tym przede wszystkim, co do upoważnienia do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy administracyjnej (por.: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz pod redakcją Tadeusza Wosia, Warszawa 2005 r. s. 94). Przedmiotem takiego sporu jest indywidualna sprawa administracyjna należąca do właściwości organu administracji publicznej rozstrzygana przez ten organ w postępowaniu regulowanym procedurą administracyjną.
Przez spór kompetencyjny (także spór o właściwość), o którym mowa we wskazanym przepisie, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia ze sporem negatywnym między wójtem gminy Hrubieszów - Kierownikiem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Hrubieszowie a Prezydentem Miasta Chełm - Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Chełmie, albowiem oba te organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku J. G. o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w zakresie umieszczenia i ustalenia odpłatności za pobyt J. G. w schronisku.
Przedmiot sporu określony został przez organ wnoszący o jego rozstrzygniecie w sposób na tyle precyzyjny, by umożliwić stwierdzenie jakiej konkretnie sprawy dotyczy. Sprawa ta pozostaje aktualna. Mimo, iż J. G. wyprowadził się ze schroniska w dniu [...] lutego 2009 r. złożony przez niego wniosek o przyznanie świadczenia podlega rozpatrzeniu ze względu na fakt, że wystawione zostały rachunki za jego pobyt i wyżywienie w schronisku w miesiącach[...] 2008 r., [...] 2009 r. i rachunki te pozostają nadal nieopłacone. Spór o właściwość co do rozpatrzenia wniosku nie jest bezprzedmiotowy, nie ma więc charakteru abstrakcyjnego, co pozwala na przystąpienie do jego rozstrzygnięcia.
Problematyka właściwości miejscowej organów udzielających świadczenia z pomocy społecznej uregulowana została w art. 101 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). Stosownie do tej regulacji, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej - co do zasady - właściwą miejscowo gminą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (ust. 2).
Tylko przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, na podstawie ust. 3 tej regulacji właściwość miejscową ustala się według miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. W takiej sytuacji - jak stanowi art. 101 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej - gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania albo na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały jest obowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenia w miejscu pobytu.
Odnosząc powołany stan prawny do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, iż w sprawie tej bezspornym jest, że wnioskujący o przyznanie świadczenia był osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Zgodzić należy się więc, że poza wyjątkami, o których mowa w ust. 3 omawianej regulacji, właściwą do przyznania na jego rzecz świadczenia z pomocy społecznej była zatem gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały tj. Gmina Hrubieszów.
Stąd w sytuacji, gdy zarówno treść wniosku, jak i dane zgromadzone w ramach przeprowadzonego wywiadu nie wskazywały na konieczność przyznania świadczenia na podstawie art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przez gminę miejsca pobytu, zastosowanie znaleźć powinna zasada ogólna określona w ust. 2 powołanego przepisu.
Z tych też względów organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku uznać należało Wójta Gminy Hrubieszów, jako że ostatnio wnioskodawca
J. G. zameldowany był na pobyt stały na terenie tej właśnie gminy.
Jednocześnie podkreślenia wymaga, że rozpatrując spór o właściwość Naczelny Sąd Administracyjny wypowiada się wyłącznie co do tego, który z organów właściwy jest do rozpatrzenia sprawy, nie przesądzając jednak o formie i treści przyszłego rozstrzygnięcia organu.
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji postanowienia.