Uzasadnienie
Powiat Z. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość, jaki zaistniał pomiędzy wnioskodawcą a Miastem W., poprzez wskazanie podmiotu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej K. T. umieszczonej w rodzinie zastępczej zawodowej pełniącej funkcję pogotowania rodzinnego.
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016 r. (sygn. akt [...]), Sąd Rejonowy w Z.ograniczył władzę rodzicielską K. T. nad małoletnią córką K. T., ur. [...] stycznia 2013 r. w G., poprzez umieszczenie małoletniej w odpowiedniej rodzinnej formie pieczy zastępczej, wskazanej przez właściwy organ (pkt 1), a ponadto, w trybie zarządzenia tymczasowego, zarządził do czasu wskazania rodzinnej formy pieczy zastępczej umieszczenie małoletniej w odpowiedniej tymczasowej rodzinnej formie pieczy zastępczej wskazanej przez właściwy organ (pkt 2).
W związku z powyższym, małoletnia K. T. została w dniu [...] stycznia 2016 r. umieszczona w rodzinie zastępczej zawodowej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego na terenie powiatu z., a której - decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] - zostało przyznane świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka.
W toku postępowania, mającego na celu ustalenie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej, ustalono, iż matka jej w okresie od dnia [...] października 2012 r. do dnia [...] września 2013 r. przebywała w Zakładzie Karnym Nr [...] w G. W dniu [...] stycznia 2013 r. urodziła K. T., która od tego momentu przebywała wspólnie z matką w placówce penitencjarnej. W dniu [...] września 2013r. K. T., wspólnie z córką, została przeniesiona do Domu dla Matki i Dziecka w Zakładzie Karnym w K.. Bezpośrednio przy tym przed osadzeniem w Zakładzie Karnym, K.T. w okresie od dnia [...] sierpnia 2011 r. do dnia [...] października 2012 r., wspólnie z małoletnimi dziećmi M. Z. i O. T., matką E. S. oraz mężem G. T., zamieszkiwała we W. przy ul. K. a w okresie od dnia [...] września 2011 r. do dnia [...] sierpnia 2013 r. była zameldowana we W. przy ul. R..
Ponadto ustalono także, że w okresie od dnia [...] listopada 2011 r. do dnia [...] października 2012 r., tj. do czasu aresztowania i osadzenia w Zakładzie Karnym, K. T.pobierała we W. świadczenia rodzinne na rzecz dzieci M. Z. i O. T. Mając powyższe na uwadze wnioskodawca stał na stanowisku, iż skoro ostatnim miejscem zamieszkania matki małoletniej K. T. (przed jej umieszczeniem w rodzinie zastępczej) był W., to - stosownie do art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t. j. Dz.U. z 2015 r. poz. 332 ze zm.) oraz art. 26 k.c. - właściwym obecnie do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej będzie Miasto W. Wnioskodawca nadmienił jednocześnie, że gdyby właściwość powiatu, obowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej, należało ustalić na podstawie miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, to właściwym do ich ponoszenia byłoby Miasto Z. (powiat z. miejski).
Miasto W., w odpowiedzi na wniosek, wnosząc o jego oddalenie, twierdziło, iż nie jest właściwe do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej K. T. W ocenie uczestnika postępowania powyższe wynikało z faktu, iż zgodnie z art. 26 k.c., miejsce zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania jego rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska. Przepis ten nie mógł zatem być w tym przypadku podstawą do ustalenia miejsca zamieszkania małoletniej, gdyż urodziła się ona w okresie pobytu jej matki w zakładzie karnym, a który nie mógł zostać uznany za miejsce zamieszkania. Uczestnik podkreślił jednocześnie, że wprawdzie w takiej sytuacji miejscem zamieszkania osoby osadzonej w zakładzie karnym może być miejsce, w którym przebywa ona w czasie przepustek i do którego zamierza wrócić po odbyciu kary, jednak w niniejszym przypadku miejsca takiego również nie można było ustalić. Sama matka małoletniej w piśmie z dnia [...] stycznia 2016 r. oświadczyła bowiem, że po opuszczeniu zakładu karnego nie zamierza powrócić do W., gdzie przebywała przed osadzeniem jej w zakładzie karnym.
W związku z powyższym, uczestnik zwrócił uwagę, iż w sprawie umieszczenia małoletniej K. T. w pieczy zastępczej orzekał - zgodnie z art. 569 § 1 zd. 1 k.p.c. - Sąd Rejonowy w Z., jako sąd opiekuńczy, właściwy ze względu na miejsce jej pobytu, którym wówczas była miejscowość K.. Sąd ten, po wydaniu zarządzenia względem małoletniej, nie przekazał także sprawy opiekuńczej sądowi z okręgu w. co oznaczało, że jest właściwym w sprawie dziecka K. T. Ponadto, Sąd ten ostatecznie orzekł o ograniczeniu władzy rodzicielskiej matce przez umieszczenie jej dziecka w rodzinie zastępczej. Zatem Sąd ten uznał się za właściwy i zakończył postępowanie w przedmiocie ograniczenia matce dziecka władzy rodzicielskiej przez jego umieszczenie w pieczy zastępczej. W tej sytuacji – zdaniem uczestnika postępowania - nie było możliwe uznanie, że małoletnia - przed wydaniem w dniu [...] stycznia 2016 r. przez Sąd Rejonowy w Z. postanowienia - miała miejsce zamieszkania we W. Zwłaszcza, że nie urodziła się ona i nawet przez chwilę nie przebywała przy matce we W. Małoletnia urodziła się w zakładzie karnym i przebywała tam z matką, a która nie zamierza powrócić do W. Mając powyższe na względzie Miasto W. uznało, że nie jest możliwe ustalenie miejsca zamieszkania K. T. przed jej umieszczeniem w pieczy zastępczej. Wobec zaś braku zameldowania małoletniej na pobyt stały, ustalenie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków z tytułu umieszczenia jej w rodzinie zastępczej zawodowej powinno nastąpić na podstawie art. 191 ust 3 ww. ustawy. Właściwym do ponoszenia ww. wydatków jest więc powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, którym w niniejszym przypadku był Sąd Rejonowy w Z. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718) - zwanej dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga sprawy o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej.
Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość w sprawach należących do sądów administracyjnych należy do kompetencji Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W realiach niniejszej sprawy wystąpił spór negatywny o właściwość pomiędzy Powiatem Z., a Miastem W. dotyczący ustalenia powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej K. T. umieszczonej w rodzinie zastępczej zawodowej pełniącej funkcję pogotowania rodzinnego. Zgodnie bowiem z art. 191 ust. 1-3 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 575), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust.
- a jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, w myśl której właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. Jeśli zaś nie można ustalić i tego powiatu, właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Na zasadzie zaś art. 191 ust. 16 w/w ustawy, w sprawach sporów o właściwość powiatu oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1 w/w artykułu, stosuje się kodeks postępowania administracyjnego.
W związku z powyższym należy stwierdzić, że przy ustaleniu powiatu obowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej istotny jest stan faktyczny, który miał miejsce przed umieszczeniem dziecka po raz pierwszy w pieczy zastępczej (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 126/13 i postanawianie NSA z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt I OW 3/16).
W niniejszym zatem przypadku decydujące znaczenia miały okoliczności zaistniałe przed wydaniem przez Sąd Rejonowy w Z.postanowienia z dnia [...] stycznia 2016 r. (sygn. akt [...]), na mocy którego ograniczona została K. T. władza rodzicielska nad małoletnią córką K. T., poprzez umieszczenie małoletniej w odpowiedniej rodzinnej formie pieczy zastępczej, wskazanej przez właściwy organ oraz zarządzono, w trybie zarządzenia tymczasowego do czasu wskazania rodzinnej formy pieczy zastępczej, umieszczenie małoletniej w odpowiedniej tymczasowej rodzinnej formie pieczy zastępczej.
Podnieść przy tym należy, iż w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, nie zdefiniowano pojęcia "miejsca zamieszkania dziecka". Jego wykładnia powinna zatem generalnie uwzględniać ogólną definicję tego terminu zawartą w art. 26 § 1 k.c., zgodnie którym miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Ustalenie miejsca zamieszkania małoletniej K. T. na podstawie w/w przepisu musiałoby się zatem wiązać z miejscem zamieszkania jej matki. Tymczasem, K. T., przed urodzeniem córki, została osadzona w Zakładzie Karnym w G., w którym - w dniu [...] stycznia 2013 r. – dziecko to się urodziło. Biorąc zatem pod uwagę charakter zakładu karnego, nie można było uznać, iż miejscowość w której zakład ten był położony, mogła stanowić miejsce zamieszenia osadzonej – w rozumieniu art. 25 k.c. Zgodnie bowiem z tym przepisem, miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Za takie miejsce dla osadzonej mogło zostać uznane co najwyżej miejsce, w którym ma ona zamiar stale przebywać po odbyciu kary lub w czasie przepustek. Zważywszy jednak, że matka małoletniej, w piśmie z dnia [...] stycznia 2016 r., zadeklarowała, iż po odbyciu kary nie ma zamiaru wracać do W., w którym przed osadzeniem jej w zakładzie karnym zamieszkiwała, brak jest podstaw, aby można było miejsce jej zamieszkania ustalić, a w konsekwencji ustalić miejsce zamieszkania jej córki, która nawiasem mówiąc od momentu urodzenia posiadała jedynie zameldowanie na pobyt czasowy.
Z tych powodów ustalenie powiatu właściwego do rozpoznania sprawy w przedmiocie ponoszenia wydatków z tytułu umieszczenia małoletniej w rodzinie zastępczej zawodowej pełniącej funkcję pogotowania rodzinnego powinno nastąpić - zgodnie z art. 191 ust. 3 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - według miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, a którym w niniejszym przypadku był Sąd Rejonowy w Z., które to miasto posiada status miasta na prawach powiatu. W sytuacji zatem, gdy zobowiązane do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej K. T. było Miasto Z. a w związku z tym żaden z powiatów uczestniczących w niniejszym sporze nie był właściwym, skutkowało to oddaleniem przedmiotowego wniosku.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji - na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a.