Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 21 kwietnia 2016 r., który wpłynął do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w U., S. D. zwrócił się o umieszczenie w domu pomocy społecznej. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w U. pismem z [...] maja 2016 r. wystąpił do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K. o umieszczenie S. D. w domu pomocy społecznej.
Decyzją z [...] lipca 2016 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Kierownika GOPS w U. na podstawie art. 54, 59 i 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930, dalej u.p.s.) S. D. został skierowany do Domu Pomocy w G. Decyzją z [...] lipca 2016 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Kierownika GOPS w U. na podstawie art. 54 ust. 1 i 2, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3, art. 61, art. 62 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 106 ust. 5 i art. 110 ust. 7 u.p.s., ustalono opłatę za pobyt strony w domu pomocy społecznej podając, że wynosi ona miesięcznie w 2016 r. [...] zł, strona wnosi opłatę w kwocie [...] zł, a różnicę między średnim kosztem utrzymania a opłatą wnoszoną przez stronę pokrywa Urząd Gminy w U. Decyzją z [...] lipca 2016 r. Starosta K. orzekł o umieszczeniu strony w Domu Pomocy Społecznej w G. W dniu [...] lipca 2016 r. strona została przyjęta do domu pomocy społecznej.
Pismem z dnia [...] października 2016 r., nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w U. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o zrefundowanie opłaty za pobyt strony w domu pomocy społecznej. W podstawie prawnej żądania podano przepis art. 101 ust. 2 i ust. 7 u.p.s. W uzasadnieniu wskazano, że istniała pilna potrzeba umieszczenia strony w domu pomocy, a w chwili umieszczenia strona była osobą bezdomną. Wniosek ten został w trybie art. 65 § 1 k.p.a. przekazany zgodnie z właściwością do Ośrodka Pomocy w B., jako właściwego z uwagi na miejsce ostatniego zameldowania strony na pobyt stały. Pismem z [...] października 2016 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. zwrócił pismo GOPS w U. podając, że Gmina B. nie jest gminą właściwą do zwrotu na podstawie art. 101 ust. 7 u.p.s. wydatków za pobyt strony w domu pomocy.
Wnioskiem z [...] listopada 2016 r. działający z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik GOPS w U. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o rozstrzygnięcie sporu negatywnego o właściwość pomiędzy Gminą U. Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w U. a Gminą B., Ośrodkiem Pomocy Społecznej w B. w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie refundacji opłaty za pobyt strony w Domu Pomocy Społecznej w G. Postanowieniem z 1 grudnia 2016 r., sygn. II SO/Sz 16/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał wniosek do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.
W uzasadnieniu wniosku Wójt Gminy U. podał, że nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Wójta Gminy B., albowiem osoba, której dotyczy postępowanie jest osobę bezdomną, o jakiej mowa w art. 101 ust. 2 w zw. z art. 6 pkt 8 u.p.s. Nie jest ona bowiem nigdzie zameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. W przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Skoro ostatnim miejscem zameldowania strony na pobyt stały była miejscowość B., to organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o skierowanie oraz dofinansowanie pobytu w domu pomocy społecznej w G. jest Wójt Gminy B. Uzasadnia to żądanie rozstrzygnięcia powstałego sporu i wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku o wskazanie organu właściwego dotyczącego refundacji opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej.
W odpowiedzi na wniosek pełnomocnik reprezentujący Wójta Gminy B. wniósł o oddalenie wniosku, ewentualnie w przypadku uznania istnienia sporu kompetencyjnego o wskazanie Wójta Gminy U. jako organu właściwego do refundowania opłat za pobyt strony w Domu Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu podano, że w ocenie Wójta Gminy B. nie istnieje spór o właściwość. Wójt Gminy U. decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. skierował stronę do domu pomocy. Zatem stosownie do regulacji art. 101 ust. 6 u.p.s. dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w postanowieniu z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I OW 139/07, jeżeli jeden z organów rozpoznał sprawę merytorycznie i podjął rozstrzygnięcie, to tym samym uznał się za właściwy do załatwienia sprawy. Bez znaczenia jest przy tym, czy uznanie swej właściwości było prawidłowe. W tych okolicznościach należy uznać, że Wójt Gminy U. wydając wskazaną decyzję uznał się właściwym w sprawie, a tym samym nie ma miejsca spór o właściwość i wniosek należy oddalić.
W przypadku natomiast uznania istnienia sporu wskazano na zasadne przyjęcie, że organem właściwym do refundacji pobytu jest Wójt Gminy U. Stosownie do treści art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Z kolei, zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w tym domu wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Bez wątpienia z dokumentów postępowania prowadzonego przez kierownika GOPS w U. wynika, że strona w chwili wydania decyzji o skierowaniu do domu pomocy zamieszkiwała w U. Okoliczność ta została potwierdzona przez pracownika GOPS w U. przeprowadzającego wywiad środowiskowy, a także potwierdza to decyzja o umieszczeniu strony domu pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje
Stosownie do przepisu art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu sprowadza się do wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy w postępowaniu jurysdykcyjnym. W konsekwencji spór o właściwość może powstać wyłącznie na gruncie indywidualnej sprawy administracyjnej o stanie faktycznym przedstawionym w piśmie skierowanym do organu, która podlega władczemu rozstrzygnięciu organów administracji publicznej, w szczególności w drodze decyzji administracyjnej.
Należy zauważyć, iż Wójt Gminy U. wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość nie w ramach indywidualnej sprawy administracyjnej, ale w związku z domaganiem się zwrotu poniesionych kosztów od innego organu, tj. Wójta Gminy B., który w jego ocenie jest zobowiązany do ponoszenia kosztów pobytu strony w domu pomocy społecznej. W kwestii ponoszenia kosztów pobytu strony w domu pomocy społecznej rozstrzygnięto przy tym już decyzją z [...] lipca 2016 r., nr [...]. Wskazać należy, iż tego rodzaju rozliczenie jest kwestią wtórną wobec przyznanego świadczenia i nie ma charakteru sprawy administracyjnej rozstrzyganej decyzją administracyjną (por. postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OW 55/08, LEX nr 494343. postanowienie NSA z 3 grudnia 2013 r., sygn. I OW 248/13).
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie spór o właściwość między organami nie występuje. W istocie dotyczy on bowiem wyłącznie kwestii związanej ze zwrotem wydatków poniesionych przez Gminę U. w związku z przyznanym stronie świadczeniem w postaci pobytu w domu pomocy społecznej. Zagadnienie dotyczące zwrotu wydatków gminie zostało przez ustawodawcę uregulowane w art. 101 ust. 7 u.p.s., na który zresztą powołał się Wójt Gminy U. w piśmie z dnia [...] października 2016 r. Zgodnie z tym przepisem, gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania albo na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały jest obowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenia w miejscu pobytu. Z powołanego przepisu nie wynika, aby zwrot wydatków gminie podlegał rozstrzygnięciu w formie decyzji administracyjnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że rozliczenia między gminami następujące na podstawie art. 101 ust. 7 u.p.s. nie są załatwiane w formie decyzji administracyjnej, tym samym nie można mówić o wystąpieniu w tych sprawach sporu o właściwość w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis art. 101 ust. 7 u.p.s. nie odnosi się bowiem do organów gmin i nie wyposaża ich w kompetencję do wydania decyzji, lecz do samych gmin. Dotyczy zatem relacji majątkowej między dwiema osobami prawnymi, przybierającej postać stosunku zobowiązaniowego, w ramach którego jednej osobie przysługuje roszczenie wobec drugiej o zapłatę określonej kwoty pieniężnej. Odmienną kwestią pozostaje fakt, że ten stosunek jest uwarunkowany wcześniejszym rozstrzygnięciem o charakterze administracyjnym, określającym kwotę podlegającą zwrotowi. Spór o zwrot wydatków stanowi sprawę cywilną należącą do właściwości sądu powszechnego, która nie może być załatwiona w drodze decyzji czy innego aktu administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia: 28 lutego 2007 r., sygn. akt I OW 73/06, LEX nr 362165; 22 grudnia 2008 r., sygn. akt I OW 97/08, LEX nr 564278; 1 czerwca 2010 r., sygn. akt I OW 75/10, CBOSA; z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I OW 201/11, LEX nr 1120708; 22 września 2016 r., sygn. akt I OW 104/16, CBOSA).
Z tego względu uznać należy, iż wniosek Wójta Gminy U., który ma na celu rozstrzygnięcie merytoryczne kwestii spornej, a nie wyznaczenie organu właściwego do rozpatrzenia indywidualnej sprawy administracyjnej, nie dotyczy sporu o właściwość w rozumieniu art. 4 p.p.s.a. i jako niedopuszczalny – podlega odrzuceniu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 15 § 2, art. 64 § 3 i art. 193 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji postanowienia. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od wniosku orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji postanowienia).