Uzasadnienie
Działający z upoważnienia Burmistrza Kolbuszowej, Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kolbuszowej pismem z dnia 1 marca 2017 r. wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy Burmistrzem Iłowej a Burmistrzem Kolbuszowej dotyczącego rozpoznania wniosku M.K. o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności.
Organ administracji żądający rozstrzygnięcia sporu o właściwość we wniosku podniósł, że rodzice M.K., zamieszkujący pod adresem będącym miejscem stałego zameldowania wnioskodawcy - w W. nr [..] wyjaśnili, że ich syn od ponad trzech lat nie kontaktuje się z nimi i nie znają miejsca jego obecnego pobytu. Zdaniem Burmistrza Kolbuszowej – wbrew twierdzeniom Burmistrza Iłowej - nie można uznać M.K. za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 930) gdyż, jak wynika z przekazanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Iłowej dokumentów, M.K. ma miejsce zamieszkania w mieszkaniu swojego kolegi w Iłowej.
W odpowiedzi na wniosek Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Iłowej wyjaśnił, że M.K., zameldowany na pobyt stały w W., przebywając na terenie gminy Iłowa złożył wniosek o pomoc finansową na zakup żywności. Podczas wywiadu wnioskodawca podał, że jest osobą bezdomną i przebywa w Iłowej u swojego znajomego, przy czym nie mógł określić, jak długo zamierza tam przebywać. W dniu 17 marca 2017 r. pracownik socjalny ustalił, że M.K. od około tygodnia nie przebywa u znajomego. Okoliczności te organ uznał za zwalniające Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Iłowej od objęcia wnioskodawcy pomocą na skutek złożonego wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny właściwy jest do rozstrzygania sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego. W niniejszej sprawie spór o właściwość występuje między Burmistrzem Kolbuszowej a Burmistrzem Iłowej, z których żaden nie uznał się za właściwy do rozpoznania wniosku M.K. z dnia 10 lutego 2017 r. o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności.
Co do zasady, właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 930) ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Według art. 101 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o pomocy społecznej, w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Z kolei, art. 101 ust. 3 tej ustawy przewiduje, że m.in. w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
Nie jest sporne w niniejszej sprawie, co potwierdził zarówno wywiad w miejscu stałego zameldowania wnioskującego, jak i jego własne oświadczenie (protokół przesłuchania strony z dnia 13 lutego 2017 r.), że wnioskujący nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania i utrzymuje, jak stwierdził, sporadyczny kontakt z rodziną z uwagi na istniejący konflikt. Z oświadczenia strony wynika jednocześnie, że M.K. nie ma miejsca zamieszkania, uznaje się za osobę bezdomną, a u znajomego w Iłowej przebywał gościnnie na czas mrozów, z zamiarem pobytu "tydzień do dwóch". Znajomy wnioskującego, P.R. w swoim oświadczeniu z dnia 13 lutego 2017 r. potwierdził, że M.K. przebywa u niego gościnnie i nie wyraził zgody na jego stały pobyt. Do odpowiedzi na wniosek o rozstrzygniecie sporu organ załączył protokół "z wizyty w środowisku" w dniu 17 marca 2017 r., podczas którego ustalono, że M.K. nie przebywa w Iłowej pod wskazanym wcześniej adresem znajomego, który opuścił około tygodnia temu.
W tak ukształtowanej sytuacji faktycznej, z uwagi na nieustalone obecnie miejsce pobytu wnioskującego, nie mógł mieć zastosowania przepis art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Błędnie wywodzi organ wnoszący o rozstrzygnięcie sporu, że właściwym w sprawie wniosku jest Burmistrz Iłowej, ponieważ wbrew stanowisku organu, M.K. nie ma i nie miał miejsca zamieszkania w Iłowej, a przebywał tam wyłącznie gościnnie. Taki pobyt nie przemawia za uznaniem, że wnioskujący zamieszkuje we wskazanym we wniosku miejscu.
Pojęcie miejsca zamieszkania definiuje art. 25 k.c. Zgodnie z treścią tego przepisu, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na prawną konstrukcję zamieszkania składają się więc dwa elementy: przebywanie w określonej miejscowości oraz zamiar stałego pobytu. O stałości pobytu na określonym terenie decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, chodzi zatem o aktualne centrum życiowej działalności człowieka. Przez pojęcie "zamiar" należy rozumieć nie wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności.
Stan faktyczny sprawy potwierdza, że wnioskujący, zgodnie z wcześniejszą deklaracją wyjazdu "za pracą", opuścił mieszkanie, w którym przebywał gościnnie w Iłowej. Ponieważ obecne miejsce pobytu wnioskującego o pomoc finansową jest nieznane, a jak z powyższych regulacji wynika, nie miał on miejsca zamieszkania w Iłowej, organem właściwym w sprawie będzie organ miejsca zameldowania wnioskodawcy - stosownie do przepisów art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Skoro z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że wnioskujący o pomoc nie ma miejsca zamieszkania, to nie miała w sprawie zastosowania regulacja art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z która właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
Zgodnie z art. 6 pkt 8 powołanej ustawy osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W takiej sytuacji właściwą miejscowo jest więc gmina ostatniego miejsca zameldowania M.K. na pobyt stały.
Przy stosowaniu przepisów ustalających właściwość organów pomocy społecznej należy mieć na względzie okoliczności, które z uwagi na sytuację osobistą wnioskodawcy mogą zaważyć na tym, czy ewentualna pomoc będzie efektywna oraz czy w jakimkolwiek stopniu będzie ona realizowała ustawowe cele pomocy społecznej (por. postanowienie NSA z dnia 13 grudnia 2012 r.; sygn. akt: I OW 158/12).
W związku z powyższym w realiach niniejszej sprawy, wobec nieznanego miejsca pobytu wnioskodawcy nie można uznać, że gmina, na terenie której M.K. złożył wniosek, mogłaby realizować ustawowe zadania pomocy społecznej efektywniej skoro być może obecnie w ogóle M.K. na terenie tej gminy nie przebywa.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.