Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 28 kwietnia 2016 r. Burmistrz Łap wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między nim a Prezydentem Miasta Wrocławia przez ustalenie organu właściwego do wydania decyzji żądającej zwrotu od T.W.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że to Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu jako organ właściwy wierzyciela wypłacił T.W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie 1 października 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. Następnie wpłynęły dokumenty, na podstawie których ww. organ stwierdził, iż te świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi. W związku z tym, że córka T.W. – A.Ł. – aktualnie przebywa na ternie gminy Łapy, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu przesłał do organu tej gminy akta celem żądania zwrotu.
W ocenie wnioskodawcy, ustawodawca nie wskazuje, iż organem właściwym jest organ, na terenie którego aktualnie przebywa osoba uprawniona. Nienależnie pobrane świadczenia wypłynęły z budżetu Wrocławia i zdaniem wnioskodawcy powinny do niego wrócić, a nie do budżetu Łap.
W odpowiedzi na powyższy wniosek Prezydent Wrocławia wniósł o wskazanie Burmistrza Łap jako organ właściwy. W jego ocenie z całokształtu regulacji ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, ze organem właściwym do prowadzenia postępowania jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na aktualne miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. W sprawie jest nim zatem burmistrz Łap.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga sprawy o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny (także o właściwość), o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość w sprawach należących do sądów administracyjnych należy do kompetencji Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Odnosi się to do wszystkich stadiów postępowania. W sytuacji więc, gdy organ właściwy stał się w toku postępowania niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia sprawy, np. strona zmieniła miejsce zamieszkania, organ ten powinien przekazać sprawę organowi właściwemu dla miejsca zamieszkania strony (por. postanowienie NSA z 29 czerwca 2007 r., I OW 10/07; B. Adamiak, J Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 106).
Podkreślić należy, że o ile określenie właściwości rzeczowej następuje na podstawie przepisów odrębnych, odnoszących się do spraw określonych co do ich rodzaju, które są przypisane do zakresu jego działania (o czym stanowi się w art. 20 k.p.a.), o tyle przy ustalaniu zakresu właściwości miejscowej oraz instancyjnej w pierwszej kolejności stosuje się przepisy szczególne zawarte w ustawach odrębnych, a dopiero w ich braku (zgodnie z zasadą subsydiarności) przyjmuje się za podstawę przepisy k.p.a.
Przy ustalaniu organu właściwego w niniejszej sprawie, ma zastosowanie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2016, poz. 169 ze zm.). Zgodnie z art. 2 pkt 10 tej ustawy organem właściwym wierzyciela jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 1 powołanej wyżej ustawy postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela.
Przepis art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje, że "osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami" (czyli wierzyciel alimentacyjny), natomiast przepis ten nie określa organu właściwego do rozpoznania tej sprawy. Zasadą przewidzianą w art. 12 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest, że "postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela", którym zgodnie z art. 2 pkt 10 jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Również z art. 23 ust. 8 wspomnianej zasady wywieść można, że to organ właściwy wierzyciela wydaje decyzje w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Podkreślić należy, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie regulują tzw. następczej, zachodzącej już w toku prowadzenia postępowania zmiany miejsca zamieszkania wierzyciela. W tej sytuacji zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy stosować odpowiednio wskazane wyżej zasady dotyczące właściwości miejscowej organu wynikającej z przepisów k.p.a. w sytuacji, gdy strona w toku postępowania zmieniła miejsce zamieszkania, wskutek czego organ właściwy staje się w toku postępowania niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia sprawy i powinien przekazać sprawę organowi właściwemu dla aktualnego miejsca zamieszkania strony.
Zwrócić należy uwagę, że przedstawiona wykładnia była już przedstawiana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2015 r., I OW 130/15) i zainteresowane strony mogą się z nią zapoznać pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Odpowiada ona wywodom Prezydenta Wrocławia ujętym w odpowiedzi na wniosek w niniejszej sprawie, należy je zatem zaaprobować.
Skoro zatem miejscem zamieszkania A.Ł. są Łapy to organem właściwym do prowadzenia postępowania o zwrot nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych jest Burmistrz Łap.
Powyższej oceny nie może zmienić okoliczność, iż alimenty na rzecz osoby uprawnionej do alimentów wypłacał Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu, ustawodawca nie uznał bowiem tej okoliczności za mającą znaczenie dla ustalenia organu właściwego w sprawie.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.